Na tę chwilę wielkiego tryumfu 47-letni Orbán, były premier Węgier, czekał przez osiem lat w opozycji. Swych socjalistycznych przeciwników, którzy już dwukrotnie minimalną przewagą głosów odbierali mu wygraną, Orbán tym razem nie tylko pokona, ale wręcz zmiecie z powierzchni. Jego partia Fidesz, budowana całą dekadę na zasadzie wodzostwa i oddania przewodniczącemu, nie tylko samodzielnie uzyska bezwzględną większość parlamentarną, lecz – jeśli sprawdzą się wyniki sondaży – także większość konstytucyjną.

---

Dzięki temu Orbán jako pierwszy demokratycznie wybrany w Europie Środkowej przywódca będzie mógł robić wszystko, na co mu tylko przyjdzie ochota. Latem kontrolowany przez niego parlament wybierze całkowicie uległego prezydenta, Fidesz uzyska możliwość dowolnego sterowania publicznymi mediami, urzędem ombudsmana i z czasem innymi urzędami oraz instytucjami państwowymi. Twórcy węgierskiej konstytucji, w którą wpisano oczywiście pewne mechanizmy zabezpieczające przed absolutną koncentracją władzy, tego nie przewidzieli.

Orbán nie pozostawia nikomu wątpliwości co do tego, że pod jego rządami Węgry zostaną przewrócone do góry nogami. 15 marca, w rocznicę rewolucji węgierskiej 1848 r. – najważniejsze dla Madziarów święto narodowe, oświadczył, że kraj po wyborach 11 kwietnia (druga tura w okręgach większościowych dwa tygodnie później będzie niewątpliwie już tylko formalnością) czeka tak samo radykalna przemiana. – Nasza rewolucja będzie 11 kwietnia. Przyniesie szybką, obliczalną, konstytucyjną, bezpieczną zmianę bez ofiar w ludziach – grzmiał Orbán. – Już czas! – uzupełnił swą wypowiedź okrzykiem, jakim 150 lat temu Węgrzy rozpoczynali bunt i wojnę ze znienawidzonymi Habsburgami, do których ekspremier Węgier porównał rządzących dziś socjalistów.

Sam program Fideszu jest bardziej niż mglisty. Orbán w minionych latach mówił m.in. o tym, że zmieni obecny system kanclerski na prezydencki, dzięki czemu słaba do tej pory głowa państwa uzyska kompetencje odpowiadające tym, jakie ma na przykład prezydent Francji. Wspominał też o przeniesieniu na Węgry korporatywistycznych zasad włoskiego faszyzmu, zgodnie z którymi drugą izbę parlamentu utworzyliby przedstawiciele związków zawodowych, kościołów, organizacji społecznych i zawodowych – wszystko to pod hasłem „zjednoczenia narodowego" i likwidacji politycznej wojny. Żadna z tych koncepcji nie musi się jednak urzeczywistnić. Według wielu węgierskich ekspertów przytoczonych pomysłów nie należy w większości brać na poważnie. Orbán może ich po prostu do niczego nie potrzebować – jego partia dzięki obowiązującemu na Węgrzech częściowo większościowemu systemowi wyborczemu ma spore szanse, by zdobyć w parlamencie aż 70 proc. mandatów. Tak silny Fidesz nie będzie potrzebował na przykład silnego prezydenta.

W swym programie wyborczym partia Orbána chyba po raz pierwszy od 1990 r. nie rzuca na prawo i lewo populistycznych obietnic. Polityk napisał w nim nawet: „Nie możemy się uganiać za fatamorganą, musimy bazować na aktualnej trudnej sytuacji". Według węgierskich politologów ekspremier i jego partia mogą sobie na to pozwolić. – Jest w komfortowej sytuacji. Może uniknąć klasycznej licytacji na obietnice, bo jego ugrupowanie nie ma prawdziwego przeciwnika, przewaga Fideszu nad socjalistami jest kolosalna – stwierdził kilka dni temu w węgierskim Inforádiu politolog Ágoston Sámuel Mráz.

W rzeczywistości wygląda to tak, że rządy węgierskich socjalistów się nie kończą – one już dawno upadły. Jeśli rządzącej obecnie partii uda się zdobyć więcej niż jedną dziesiątą mandatów, będzie to sukces na tle katastrofalnego bilansu ostatnich czterech lat. Już kilka miesięcy po poprzednich wyborach wybuchł skandal, gdy do opinii publicznej przedostały się słowa ówczesnego socjalistycznego premiera Ferenca Gyurcsányiego: „Kłamaliśmy rano, kłamaliśmy wieczorem... Było oczywiste, że to, co mówimy, nie jest prawdą. Możliwości państwa całkowicie się wyczerpały, a my przez ostatnie lata nie zrobiliśmynic". Gyursányi wygłosił tę mowę na konferencji partyjnej, podczas której starał się nakłonić swych kolegów partyjnych, by zatwierdzili niepopularne reformy oszczędnościowe i zażegnali w ten sposób widmo bankructwa państwa. Zamiast socjalistów premier „zmotywował” jednak zwykłych obywateli, którzy z żądaniami natychmiastowej dymisji i rozpisania nowych wyborów wyszli na ulice. Obok Fideszu Orbána na czele burzliwych demonstracji stanęli węgierscy neofaszyści z partii Jobbik.

Jesienią 2006 r. Budapeszt stał się miejscem największych od momentu upadku komunizmu niepokojów społecznych w Europie Środkowej. Radykalni demonstranci chcieli podpalić budynek telewizji państwowej, zdemolowali centrum stolicy. Rządowi przy pomocy tysięcy policjantów udało się uspokoić sytuację dopiero po kilku dniach. Fidesz, którego jedynym celem było zaszkodzenie w możliwie największym stopniu rządzącym socjalistom, torpedował starania władzy o wprowadzenie reform oszczędnościowych. Zainicjowane przez ugrupowanie Orbána i zakończone po jego myśli referendum w sprawie opłat wprowadzonych w służbie zdrowia i szkolnictwie wyższym wiosną 2008 r. całkowicie zablokowało dążenia rządu zmierzające do ocalenia sytuacji finansowej Węgier, państwa, którego deficyt budżetowy często zbliżał się do 10 proc. PKB. Jesienią tego samego roku stało się to, co wielu węgierskich ekonomistów od dawna prorokowało. Globalny kryzys finansowy przygniótł Budapeszt, jedno z najsłabszych ogniw Unii Europejskiej, całym ciężarem. Kurs forinta się załamał, kredyty zaciągnięte przez państwo, obywateli i firmy stały się niespłacalne. Sytuację uratowało dopiero zaciągnięcie 25 mld dolarów kredytu w Międzynarodowym Funduszu Walutowym. Pożyczka była jednak obwarowana warunkiem wprowadzenia drastycznych reform oszczędnościowych. Gyurcsányi złożył dymisję, na jego miejsce przyszedł kolejny młody węgierski miliarder o komunistycznych korzeniach Gordon Bajnai. Ten nie miał innej możliwości, niż faktycznie spełnić warunki MFW. Forint został uratowany, krach kredytowy zażegnany, obywatelom przyszło jednak zapłacić za to bardzo wysoką cenę. Rząd obniżył wysokość emerytur, wycofał większość powszechnych zasiłków społecznych, wyrzucił tysiące urzędników, podwyższył podatki.

Na katastrofalnej sytuacji skorzystał Fidesz i neofaszystowska prawica skupionaw partii Jobbik, która na wiosnę 2009 r. w wyborach do europarlamentu uzyskała aż 15 proc. głosów. Do jej umundurowanej paramilitarnej Gwardii Węgierskiej zgłosiły się tysiące ludzi, a sądowy zakaz działalności tej organizacji nie przyniósł żadnych efektów. W kraju szerzyły się zabójcze ataki na przedstawicieli mniejszości romskiej, neofaszyści na swych mitingach otwarcie głosili antysemickie hasła i domagali się zmian granic oraz ponownego przyłączenia do kraju nad Balatonem obszarów sąsiednich państw zamieszkiwanych przez mniejszość węgierską. Orbán, którego Fidesz nie walczy o wyborców z socjalistami, ale raczej z Jobbikiem, przejął częściowo program skrajnej prawicy. Również on mówi o konieczności „wprowadzenia porządku", silnym państwie, ograniczeniu wpływu obcego kapitału i – co nie mniej ważne – „zjednoczeniu wszystkich Węgrów w Kotlinie Panońskiej”. To z punktu widzenia krajów takich jak Rumunia, Słowacja, Serbia czy Ukraina, w których żyje około 5 mln etnicznych Węgrów, oznacza ni mniej, ni więcej tylko zawoalowaną deklarację dążenia do zmiany granic. – Zwycięstwo Orbána zagrozi stosunkom słowacko-węgierskim – można było usłyszeć od nacjonalistycznego premiera Słowacji Roberta Ficy, w którego pięciomilionowym kraju Węgrzy, mieszkający tam przede wszystkim na najżyźniejszych obszarach, stanowią 10 proc. ludności.

Wygrana Orbána i jego plan „stworzenia jednolitego kulturowo i gospodarczo obszaru węgierskiego" mogą być problemem również dla Polski. Już w latach 1998-2002 nacjonalistyczne stanowisko ówczesnego premiera Węgier całkowicie sparaliżowało działania Grupy Wyszehradzkiej. Teraz, gdy przywódca Fideszu będzie naciskany przez skrajną prawicę, sytuacja może się jeszcze pogorszyć.

Mimo to wielu Węgrów będących obecnie najbardziej pesymistycznym narodem Europy na Orbána czeka z ogromnymi nadziejami. Poza granicami Węgier wielu ludzi ma w związku z przyszłym przywódcą tego kraju zgoła odmienne uczucia. I chyba nie ma się czemu dziwić – powstanie z 1848 r., którego powtórkę obiecuje Orbán, świętują dziś tylko Węgrzy.

Jozef Třešňák, Budapeszt Tłumaczenie: Piotr Leśniewski