Jako biolog nie mogę zaprzeczyć, że pewne zróżnicowanie między płciami jest zaprogramowane od początku. Wpływ testosteronu w życiu płodowym uwidacznia się w bardziej agresywnych zabawach i popędzie płciowym. Ale już jego wpływ na inne umiejętności, jak orientacja przestrzenna, nie jest oczywisty. Niespodzianką jest, że bardzo słaby jest wpływ hormonów na nastroje i sposób myślenia. Mówi się też, że dziewczynki są bardziej rozwinięte werbalnie niż chłopcy. Cóż, okazuje się, że te różnice są minimalne i nieistotne. Dziewczynki zaczynają mówić nieco wcześniej, ale różnica wynosi przeciętnie tylko miesiąc. Czyli dziewczynki będą miały zasób paruset słów w wieku 20 miesięcy, a chłopcy w wieku 21 lub 22 miesięcy. Oznacza to, że jeśli dwuletni chłopiec nie mówi, powinniśmy się zacząć martwić i udać do lekarza. Chłopcy są natomiast nieco bardziej aktywni. Przeciętny chłopiec jest bardziej aktywny niż dwie trzecie dziewczynek. Ale nadal bardzo dużo dziewczynek – bo aż co trzecia, jest bardzo aktywnych fizycznie, podobnie jak chłopcy.

Było robionych wiele doświadczeń z przebieraniem dzieci. W niektórych prawidłowo odgadywano płeć w dwóch trzecich wypadków, ale w innych równie często się mylono. Chłopcy są zwykle bardziej masywni i po tym najłatwiej jest poznać płeć. Ale ich zachowanie jest bardzo podobne niemal do ukończenia drugiego roku życia. Różnice nie są oczywiste i pewnie dlatego rodzice ubierają dzieci na różowo i niebiesko. Ludzie nie lubią błędnego identyfikowania własnej płci czy płci swojego dziecka. W wieku dwóch lat zaczyna się wybór zabawek i uwidacznia nieco większa agresja chłopców. Ale wszystkie małe dzieci tak samo gryzą, kopią i biją. I cywilizowanie tych maluchów polega na uczeniu, co wolno, a czego nie wolno. Dziewczynki uczą się tego nieco szybciej, bo ich mózg dojrzewa trochę wcześniej. W wieku 5-6 lat, kiedy zaczyna się obowiązek szkolny, dziewczynki już to rozumieją, a chłopcy nadal są na etapie uczenia się.

W zabawie widać różnice. Dwu i trzyletnie dziewczynki wybierają lalki, a chłopcy samochody. Tego nie można zmienić, wykazały to dziesiątki badań.

Być może jest jakiś rejon w mózgu odpowiedzialny za odbieranie bodźców ruchowych, który sprawia, że mali chłopcy są bardziej zaciekawieni samochodami i piłkami. Te różnice są jednak minimalne. Są wzmacniane przez wychowanie i kulturę. Od urodzenia inaczej traktujemy chłopców i dziewczynki. Dziewczynkom więcej czytamy i gramy w piłkę z chłopcami. Potem dzieci wchodzą w relacje z rówieśnikami, a w grupie istnieją silne przekonania, jak powinna się zachowywać dziewczynka, a jak chłopiec. I w ten sposób obie płcie szybko się różnicują.

Nie ma żadnych różnic w budowie mózgu u chłopców i dziewczynek?

Nie. Jeśli chodzi o preferencje w wyborze zabawek i zabaw, nie znaleziono dotychczas ani jednej cechy mózgu, która by była odpowiedzialna za te wybory. I stoi to w całkowitej sprzeczności z tym, co twierdzą tzw. eksperci od płci mózgu, jak Leonard Sax czy Michael Gurian. Nie ma zasadniczych różnic w mózgach dziewczynek i chłopców. Są jedynie subtelne różnice, ale są one nieistotne. Jeszcze raz podkreślam: dopiero przez uczenie się i odmienne doświadczenia kształtujemy te małe mózgi w inny sposób.

Jak można wychować dzieci bez stereotypów?

Niektórzy twierdzą, że różnice są dobre, ważne i potrzebujemy ich, żeby potem tworzyć stabilne rodziny, prawidłowo wychowywać dzieci. Chcę tylko uzmysłowić ludziom, że to wszystko nie jest zapisane na „twardym dysku" mózgu i te różnice można zminimalizować. Chłopców i dziewczynki rzeczywiście dzieli ogromna luka w umiejętności czytania, widoczna we wszystkich krajach uprzemysłowionych. Dziewczynki biją chłopców na głowę w czytaniu. I jeśli nie weźmiemy się do tego od najmłodszych lat, ta przepaść pozostanie. Powinniśmy dużo rozmawiać z chłopcami, czytać im, zadawać pytania. Dziewczynki musimy zachęcać do rywalizacji. Ta cecha, uważana za mało kobiecą, jest ważna w szkole i w życiu. Widzimy, jak dziewczynki ustawiają się na gorszych pozycjach, w cieniu, bo nie czują się komfortowo, kiedy mają rywalizować.

Czy dziewczynki są równie biegłe jak chłopcy w matematyce albo czytaniu map?

Zostało udowodnione, że jeśli chodzi o matematykę, to umiejętności obu płci są jednakowe. Dzięki odpowiednim programom nauczania w USA i Kanadzie różnice w tym zakresie niemal zniknęły. W czytaniu map i orientacji przestrzennej różnice są widoczne, ale czy ktoś uczy tego w szkole? Chłopcy ćwiczą te umiejętności, grając na komputerze, dziewczynki – raczej nie. Wydaje mi się, że powoli wszyscy będziemy zatracać tę umiejętność, ponieważ coraz częściej polegamy na systemie GPS. Mózg działa bowiem na zasadzie „używaj albo trać".

Jak przełamać stereotypowe myślenie o płci?

Trudno jest je zdusić w sobie, ale powinniśmy pracować nad tym, szczególnie w relacjach z dziećmi. Zarówno rodzice, jak i wychowawcy już wiele zrobili, jeśli chodzi o dziewczynki. Widać to w zredukowaniu różnic w matematyce i sporcie. Ale chłopcy nadal podlegają stereotypom, że nie są rozmowni, nie czytają, nie mają empatii, co jest dalekie od prawdy. Dziewczynki mają prawo wkraczać w rejony niegdyś zarezerwowane dla chłopców, grają w piłkę nożną i to jest w porządku. Kiedy jednak chłopiec zechce się uczyć baletu, rodzice wpadają w panikę, bo „będzie gejem". Kiedy słyszymy „lekarz", wciąż myślimy „mężczyzna”, a kiedy słyszymy „nauczyciel”, myślimy „kobieta”. W relacjach między rodzicami a dziećmi czy między wychowawcami a uczniami są ukryte te oczekiwania, które w efekcie kształtują zachowania.

To koniec mitu, że dwie płcie to istoty z innych planet?

Dorastałam w duchu epoki kobiet z Wenus i mężczyzn z Marsa. I jako biolog chciałam wierzyć w różnice płciowe w mózgu. Jesteśmy wystawieni na działanie hormonów i one kształtują inne zachowania, głównie związane z popędem płciowym. Wpływ chromosomu Y nie jest bez znaczenia. Pewnie będziemy znajdować różnice między płciami, ale nie mają one tak wielkiego wpływu na zachowanie, zdolności i umiejętności, jak byśmy chcieli wierzyć. Zachowanie obu płci jest bardziej podobne, niż ktokolwiek mógłby przewidzieć, rozważając wpływ hormonów płciowych. Wygrywa środowisko. Mózg zachowuje się tak, jak ukształtowały go bodźce zewnętrzne. Uczymy się, adaptujemy i kształtujemy mózg, który w dzieciństwie jest szalenie plastyczny. I wszystkie te popularne książki o płci mózgu tylko wprowadzają nas w błąd.