Jednak najdłuższy bieg ekstremalny, oficjalnie jeszcze niezarejestrowany, odbywa się na dystansie 4800 km – z Los Angeles do Nowego Jorku. Podzielony jest na 64 etapy dzienne. Każdego dnia zawodnicy muszą przebyć 75 km. Dariusz Sidor, trener zawodników uczestniczących w ultramaratonach i innych sportach wytrzymałościowych, dwa razy w życiu przebiegł 100 km. Uważa, że jeśli przekroczymy barierę mentalną i pozbędziemy się lęku przed odległością, przebiegniemy każdy dystans. – Archeolodzy, antropolodzy i fizjologowie dowiedli, że człowiek jest genetycznie przystosowany do podejmowania długiego i monotonnego wysiłku. W przeszłości istniała grupaludzi, którzy pełnili funkcje tzw. posłańców. Co prawda nie biegiem, lecz pieszo, ale pokonywali ogromne dystanse – mówi Sidor.

---

Bardzo długie biegi jednym wydają się fanaberią, innym – chorą rywalizacją ponad ludzkie siły. Ale coraz więcej jest osób, dla których ultramaraton, jak nazywane są biegi powyżej 42,195 km, jest ćwiczeniem woli i skutecznym pokonywaniem własnych słabości. Choć niewielu jest w stanie wytrzymać tak duży wysiłek, to chętnych do startu wciąż przybywa. Nawet w najtrudniejszych biegach wytrzymałościowych, do których należy ultramaraton Lavaredo Ultra Trail. Jego trasa biegnie przez Dolomity. W ubiegłym roku trzeba było przebiec 60 km. W tym roku uczestnicy biegu, którzy ruszą 26 czerwca, będą biec 30 km dalej. Na pokonanie trasy będą mieli zaledwie 24 godziny. To bieg trudniejszy od innych, bo odbywa się w suchym, skalistym terenie, a przerwy na uzupełnienie płynów trzeba robić częściej.

Nieco krótszy, ale równie wyczerpujący jest ultramaraton Comrades w Afryce. Od 1921 r. odbywa się corocznie. Przerwała go jedynie na pięć lat II wojna światowa. Bieg jest poświęcony żołnierzom, którzy zginęli w Afryce podczas I wojny światowej. Trasa licząca 87 km wiedzie z Pietermaritzburga do Durbanu w RPA lub odwrotnie. Legenda głosi, że dwukrotnie dłuższy dystans pokonywał 150 lat wcześniej Zulus, który dwa razy w tygodniu biegał po gazetę dla swojego pana z Pietermaritzburga do Durbanu. Zajmowało mu to 12 godzin.

Podczas ultrabiegów uczestnicy robią przerwy na posiłki i sen według uznania. Jedni zatrzymują się na nocleg, inni śpią niewiele, mając nadzieję, że podczas snu rywali dobiegną po zwycięstwo. Tadeusz Spychalski z Torunia podczas biegu na 450 km dookoła jeziora Waren w Szwecji miał batony pod pachą. Bo czasami ultramaraton bardziej przypomina szkołę przetrwania niż zawody.

Współczesny człowiek nie jest przygotowany do samodzielnego przemierzania długich dystansów z marszu. Odpowiedni trening może jednak znacznie zwiększyć wytrzymałość – podkreśla Dariusz Sidor. Wyposażenie genetyczne umożliwia nam niewiarygodną adaptację do długotrwałego wysiłku.

Badania opublikowane niedawno w magazynie „Physiological Genomics" dowodzą, że za wytrzymałość odpowiedzialny jest gen NRF2. Jego odpowiednia mutacja pomaga wytwarzać nowe mitochondria, które są kluczową strukturą komórki produkującą energię. Redukuje także szkodliwe skutki procesu utleniania i zmniejsza ryzyko powstawania stanów zapalnych w mięśniach, które mogą się pojawiać podczas długotrwałego wysiłku. Taką wersję genu NRF2 wykryto aż u 80 proc. osób uprawiających sporty wytrzymałościowe i tylko u 46 proc. sprinterów.

– Paradoksalnie, ultramaratony mogą być łatwiejsze do pokonania niż bieg na krótszych dystansach. Zmęczenie fizyczne na mecie ultramaratonu – choćby po biegu 24-godzinnym – nie jest „śmiertelne". Wynika to z tego, że wysiłek jest równomierny i nie dochodzi zakwaszania mięśni, tak jak np. podczas biegu trzykilometrowego, który mięśnie znoszą znacznie gorzej – mówi Jerzy Skarżyński, jeden z najlepszych polskich maratończyków. Dlatego ultramaratony mogą biegać nawet od dzieciństwa. Barbara Szlachetka, słynna polska biegaczka ultramaratonów, zaczęła biegać dopiero w wieku 41 lat. W pierwszym roku startów ukończyła 52 maratony, dzięki czemu trafiła do „Księgi rekordów Guinnessa".

Aby osiągać takie sukcesy, trzeba organizm przygotować. Dr Tadeusz Ściński z Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej w Warszawie, który czuwał nad zdrowiem polskiej ekipy na olimpiadach w Atlancie, Sydney i Atenach, podkreśla, że najlepiej jeden dzień w tygodniu przeznaczyć na trening wytrzymałościowy. Jeśli przez cały tydzień biegamy po 30 minut, siódmego dnia wydłużmy ten czas o pięć minut. Podczas treningów należy biec do momentu, w którym czujemy się porządnie zmęczeni, ale nie wycieńczeni.

Wiele osób chce szybko bić kolejne rekordy. „Taka postawa to prosta droga do kalectwa, a nie do sprawności fizycznej. Niezbędne są sukcesywny trening i słuchanie odpowiedzi organizmu, bo w czasie długodystansowych biegów układ odpornościowy działa słabiej, nie jest produkowany testosteron oraz hormon wzrostu" – ostrzegają eksperci z Intraining Running Centre w Brisbane w Australii. Jerzy Skarżyński potwierdza, że dramaty na długich biegowych trasach są wynikiem braku właściwego przygotowania, a czasem po prostu braku... zdrowego rozsądku.