– Przyszłoroczny poziom ryzyka inwestycyjnego nie ma precedensu w historii. Wpłynęliśmy na niezbadane wody – podkreśla Piotr Kuczyński, główny analityk firmy Xelion. 

Z badań prof. Philipa E. Tetlocka z Uniwersytetu Kalifornijskiego wynika, że eksperckie prognozy sprawdzają się jedynie w 33 proc. przypadków. Jak to ujął jeden z naukowców, to skuteczność mniejsza od uzyskiwanej przez stado małp rzucających lotkami do celu. Tetlock przebadał 30 tys. prognoz wygłoszonych na przestrzeni 20 lat przez setki ekspertów. Skoro w spokojnych czasach mylili się tak często, to czego teraz się po nich spodziewać?

– Od kilkunastu lat inwestuję samodzielnie. Nie słucham ekspertów, nie czytam analiz w sieci, nie oglądam programów biznesowych. Inwestowanie to dla mnie praca, a jej czas wyznacza otwarcie i zamknięcie notowań na GPW – mówi Damian Gastół, który kilkanaście lat temu za 100 złotych kupił akcje na warszawskiej giełdzie. Dla Gastóła wykres notowań giełdowych stanowi nie o losie oszczędności, lecz o tym, czy w przyszłym miesiącu wystarczy na rachunki. Rok 2011 będzie czasem aktywnych spekulantów jak on, a nie długoterminowych i biernych inwestorów. Piotr Kuczyński ostrzega, że jeśli ktoś liczy na to, że wystarczy kupno jakichś akcji i oczekiwanie na ich wzrost, to raczej straci. W tym roku notowania giełdowe mocno się wahały i w przyszłym lepiej nie będzie. Jeśli Kowalski chce inwestować na giełdzie, musi przygotować się na nieustanną obserwację notowań i szybką decyzję o sprzedaży bądź kupnie.

Widmo krachu

Na kurs akcji wpływ będzie miało wiele czynników, w tym decyzje polskiego rządu. Jeśli postanowi o ograniczeniu składek płynących do OFE, mocno uderzy w warszawską giełdę, na której fundusze kupują akcje. Ale w krótkim terminie GPW bardziej niż od stanu polskiej gospodarki zależna jest od sytuacji rynków finansowych USA i strefy euro – a te nie mają się najlepiej.

– Nie sposób wykluczyć drugiego etapu kryzysu, tyle że zamiast zadłużenia obywateli może go wywołać zadłużenie państw – mówi Adam Korecki, makler Domu Maklerskiego TMS Brokers. Jeśli ten „drugi etap" nadejdzie, nie oszczędzi żadnej giełdowej spółki, choć nie wszystkie stracą po równo. Gdy dochodzi do giełdowego tąpnięcia, notowania np. spółek spożywczych spadają mniej, podobnie jak tych, które dostarczają nam prąd. Nieźle zachowały się też ostatnio rynki wschodzące. Za pośrednictwem funduszy możemy zainwestować w Brazylii, Indiach czy Indonezji. Na giełdzie w Dżakarcie od początku 2009 r. można było zarobić 166 proc.!

Jednak notowania najbardziej nawet oddalonej od Wall Street giełdy zależne są od dolara, w którym odbywa się większość międzynarodowych transakcji. A dolar zależy od decyzji Bena Bernankego, szefa amerykańskiego banku centralnego, który ostatnio dodrukował 600 mld dolarów i utrzymuje bliskie zera stopy procentowe, by osłabić zielonego w wojnie handlowej z Chinami.

– Bernanke znajduje się między młotem a kowadłem. Jeśli nie podniesie stóp i będzie drukował dolary, wywoła hiperinflację. Jeśli podniesie je w złym momencie, gospodarka USA zacznie się kurczyć – mówi Peter Schiff, szef funduszu Euro Pacific Capital, który w 2006 r. w słynnej telewizyjnej „kłótni" z Arthurem Lafferem przewidział kryzys i wskazał, że jego źródłem będą kredyty hipoteczne.

Są tacy, którym na rękę niepewność co do wartości dolara i innych walut. To gracze rynku walutowego Forex, na którym obstawia się wahania kursów dolara wobec euro, dolara wobec funta czy jena wobec franka. Nie różni się to wiele od ruletki.

– Gdy dwa lata temu zaczynałem grać, szło mi jak z płatka. W pewnym momencie z zainwestowanych 15 tys. zł zrobiło się 500 tys. I wtedy jedna niepomyślna transakcja zmniejszyła zysk o prawie 400 tys. – wspomina Mariusz Ganczar, właściciel kantoru i agencji nieruchomości, który przestrzega, by na tym ryzykownym rynku inwestować takie kwoty, z których stratą możemy się pogodzić.

W poszukiwaniu bezpieczeństwa

Jeśli ktoś może zaryzykować nawet więcej, to warto spróbować sił na rynku nieruchomości. – Potencjał inwestycyjny mają Mazury. Tamtejsze grunty zyskają na wartości w 2014 r., gdy w wyniku pełnego wprowadzenia przepisów prawa unijnego pojawią się m.in. kupcy z Niemiec – daje przykład Kuczyński.

W USA, Wielkiej Brytanii czy Irlandii ceny nieruchomości spadły w kryzysie nawet o 60 proc. Pierwsi polscy śmiałkowie kupili już nieruchomości w Irlandii. Jednak nikt nie zagwarantuje nabywcy willi na Florydzie, że jej cena wróci do poziomu sprzed kryzysu. Dlatego Peter Schiff nie chce mieć nic wspólnego z rynkiem nieruchomości. Traci też sympatię dla obligacji. – Inwestowanie w europejskie obligacje uchodziło zawsze za bezpieczne, a teraz stopniem ryzyka zaczyna przypominać grę na giełdzie – twierdzi Schiff, który w swoim globalnym portfelu pominął papiery większości krajów strefy euro.

Schiff ma m.in. obligacje Polski, choć na dobrą sprawę ich oprocentowanie jest podobne jak lokat bankowych. Może więc lepiej zainteresować się obligacjami emitowanymi przez firmy? W zeszłym roku na GPW ruszył rynek obligacji korporacyjnych. Kupując obligacje Providenta czy Prime Car Management, możemy liczyć na ponad 10 proc. rocznego zysku. Jak duże jest tutaj ryzyko? Pewne jest, bo jeśli firmy skłonne są tyle zapłacić za pieniądze, to znaczy, że nie mogły pożyczyć taniej w banku.

Tak czy owak nad polskimi inwestycjami wisi groźba (niezbyt prawdopodobnego) kryzysu finansów publicznych. Jeśli miałoby zabraknąć chętnych do pożyczenia rządowi pieniędzy, to banki zaczną nakłaniać inwestorów do odwrotu z Polski, obligacje skarbowe i korporacyjne staną się ryzykowne, osłabnie złoty, wzrośnie inflacja, a gospodarka stanie w miejscu.

W takim razie co? Może złoto, którego cena pobiła rekord 1400 dolarów za uncję? To prawie pięć razy więcej niż dziesięć lat temu. Srebro w tym czasie podrożało prawie sześciokrotnie – z 5 do 29 dolarów. Jednak guru rynków finansowych, jak George Soros i Warren Buffett, twierdzą, że może dojść do załamania spekulacyjnej bańki cen kruszców jak na początku lat 80.

Ostatnia lokata ratunku

Większość z nas nie ma czasu, umiejętności ani dość pieniędzy, by szukać czegoś lepszego niż lokata bankowa. Banki oferują oprocentowanie rzędu 5 proc., ale przy odrobinie fantazji zyski można zwiększyć. – Wyszukuję oferty krótkoterminowych lokat w przedziale 5-10 proc. Bywa, że w jednym czasie mam ich nawet kilkanaście. To bardziej opłacalne i bezpieczniejsze – opowiada 60-letni Jan Łukasik, przedsiębiorca z Torunia.

Trudno na tym stracić. I może to powinno nam wystarczyć? – Na inwestycje powinni decydować się wyłącznie ludzie młodzi albo skłonni do skrajnego ryzyka. Reszcie pozostaje konto bankowe i marne, ale przynajmniej pewne kilka procent zysku – radzi Piotr Kuczyński. Wspierają tę radę badania Pentora, z których wynika, że tylko 7 proc. Polaków w ogóle inwestuje swoje oszczędności. Tych, którzy szukają rozwiązań bardziej ambitnych niż lokata, jest jeszcze mniej. Jeśli nawet kiedyś mielibyśmy próbować samodzielnego inwestowania, to może niekoniecznie w 2011 r. Bo czy warto uczyć się pływania w morzu w trakcie sztormu?