Były hamburski senator Roger Kusch chętnie spełniłby jego życzenie. Skonstruował nawet specjalne urządzenie, które – jak przekonuje – „zapewni każdemu bezbolesne, godne odejście, wystarczy nacisnąć guzik".

Senator Kusch, który za propagowanie tej idei spadł w 2006 r. z politycznego świecznika i stracił legitymację CDU, może dziś mówić o pośrednim zwycięstwie. Zarejestrował organizację użyteczności publicznej o nazwie Pomoc w Umieraniu i – jak przyznaje – wykorzystał już swój wynalazek. Dla uniknięcia konsekwencji karnych w decydującej chwili opuścił pokój. Świadkowie są pod groźbą więzienia zobowiązani do reanimacji samobójcy.

Automatycznego wtłoczenia trującego chlorku potasu klienci Kuscha zaznali więc w osamotnieniu.

„Społecznie znośny zgon"

Kwestię pomocy w przyspieszeniu śmierci nieuleczalnie chorych i starców usiłował już przed kilku laty podjąć były szef niemieckiej Izby Lekarskiej Karsten Vilmar, który eutanazję wolał nazywać „zgonem społecznie znośnym". Czy śmierć pacjenta szpitala w Magdeburgu była „społecznie znośna”? Biorąc pod uwagę uniewinnienie ordynatora neurologii w tej placówce i lekarza, oskarżonych o udział w zabójstwie sparaliżowanego człowieka – tak. Ów pacjent zmarł na ich oczach po odłączeniu respiratora przez brata. Lekarze ograniczyli się do podania mężczyźnie środków przeciwbólowych.

Szef Federalnej Izby Lekarskiej Jörg-Dietrich Hoppe stawia sprawę jasno: lekarze nie mogą być karani ani oskarżani o postępowanie nieetyczne za pomoc w samobójstwie. Wprawdzie Hoppe odrzuca czynne zadawanie śmierci przez medyków, ale domaga się legalizacji występowania przez nich w roli doradców dla znużonych życiem oraz udostępniania im stosownych środków. Zdaniem szefa Izby takie wsparcie powinno być „wyłącznie sprawą lekarskiego sumienia".

Podobnego zdania jest aż 74 proc. Niemców, którzy chcieliby aktywnej pomocy służby zdrowia w eutanazji. Gdy przed trzema miesiącami na ten krok zdecydował się znany niemiecki przemysłowiec, 83-letni Eberhard von Brauchitsch z żoną Helgą, zyskał niemal powszechny podziw. Ponieważ nie mogli tego dokonać w RFN, skorzystali z oferty szwajcarskiej organizacji Exit w Zurychu. Byli schorowani i wspólnie, świadomie położyli kres swoim cierpieniom.

Dla szefa niemieckiego Caritasu, prałata Petera Nehera dopuszczenie nawet pasywnej asysty lekarzy przy śmierci jest nie do przyjęcia: – Absolwenci uczelni medycznych składają przysięgę Hipokratesa nie po to, aby uśmiercać – przekonuje Neher. Przeciwnicy eutanazji zwracają uwagę, że wola zabicia się pojawia się często przy możliwych do opanowania, przejściowych depresjach; mimo trwałego kalectwa wielu inwalidów przy należytej opiece nabiera chęci do życia. Biorąc pod uwagę coraz bardziej dominujące opinie środowisk lekarskiego i prawniczego, liberalizacja przepisów w Niemczech dotyczących samobójstw pozostaje kwestią czasu. Zwłaszcza że w Europie rozkwita samobójcza turystyka.

Komercjalizacja śmierci

Sir Edward Downes był dyrygentem orkiestry BBC. Jego o 11 lat młodsza żona lady Joan Downes tańczyła kiedyś w balecie. On w wieku 85 lat stracił wzrok i słuch, ona zachorowała na raka. W Wielkiej Brytanii, tak jak w RFN, eutanazja jest zakazana, więc Downesowie zwrócili się o pomoc do szwajcarskiej organizacji Dignitas. Ich dzieci zamieściły wkrótce w prasie nekrologi: „Nasi rodzice zmarli razem, spokojną śmiercią, w wybranych przez siebie okolicznościach".

Sir Edward i lady Joan byli pierwszymi klientami Ludwiga Minellego, prawnika z wykształcenia i założyciela Dignitasu, który dla chcących odebrać sobie życie zaaranżował willę w Pfäffikon nad malowniczym jeziorem. Choć cena jest niemała (wraz z kremacją zwłok – 6,4 tys. euro), kolejka szybko rosła i przekroczyła techniczne możliwości „przedsiębiorcy". Jak nazwać jego klientów – pacjentami czy ofiarami?

W Szwajcarii eutanazja jest legalna. Jej organizatorzy muszą udokumentować, że chętni sami zadali sobie śmierć. Na użytek kontrolerów nagrywają samobójstwa na wideo. Większość Szwajcarów akceptuje pomoc w umieraniu, ale są i tacy, którzy nie chcą, żeby ich rodzinne strony stały się tłem dla kawalkady karawanów z całej Europy. Jednak buntownicy przegrali z komercjalizacją śmierci. Popyt na takie usługi rośnie, a okoliczności wymuszają na ustawodawcach i decydentach coraz to nowe ustępstwa.

93-letnia Amelie Van Esbeen, mieszkanka domu starców koło Antwerpii, była po nieszczęśliwym upadku skazana na leżenie w łóżku i stałą opiekę. Ta sprawna umysłowo kobieta chciała umrzeć. Jej decyzję poparła rodzina, która na łamach gazety „Le Soir" wezwała lekarzy do okazania „łaski śmierci”. Ci odmówili. Gdy kobieta podjęła głodówkę i podcięła sobie żyły, usunięto z otoczenia ostre przedmioty i zarządzono przymusowe karmienie. Ostatecznie znalazł się medyk, który podał jej środek wstrzymujący pracę serca i nie poniósł żadnej kary.

Zaciemnianie sprawy

Prekursorami eutanazji w Europie byli Holendrzy, gdzie stosowne przepisy ustanowiono już przed dziesięciu laty. Liczba umierających na życzenie w krajach Beneluksu wynosi dziś 3-4 tys. rocznie. W Luksemburgu dla legalizacji uśmiercania dokonano zmian w konstytucji. Niemal wszystkie pozostałe państwa zachodniej Europy tolerują pasywną asystę przy umieraniu.

Czy eutanazja stanie się receptą na cierpienie i starość? Australijski lekarz Philip Nitschke chce stworzyć światową sieć domów pomocy w umieraniu i krąży po całym globie z prelekcjami. Niedawno gościł w Bournemouth – ponad 160-tys. brytyjskim mieście, w którym osiedlają się emeryci. Nitschke tłumaczył, co połknąć, aby „odejść tanio, szybko, bezboleśnie". Zakończył: „Nie śmierć jest okrutna, tylko ludzie, którzy wbrew czyjejś woli zmuszają kogoś do życia”. Zebrał brawa. Każdy ze słuchaczy zapłacił 25 funtów.

Czy fetysz śmierci bierze górę nad prawem do życia? Według niektórych w podtekście tego trendu kryje się „chęć finansowego odciążenia służby zdrowia". Czy następnym krokiem będzie więc wywieranie presji na korzystających z kosztownych terapii, by popełniali samobójstwa? Jakby na potwierdzenie tych obaw na sympozjum w Bonn pod hasłem: „Pomoc przy umieraniu w społeczeństwie uprzemysłowionym”, prawnik Günther Jakobs po wywodzie o kosztach opieki nad ludźmi starymi i schorowanymi podsumował: „Nie możemy nad tym tak po prostu przechodzić do porządku dziennego”.

W lipcu 2010 r. prokuratura w katolickiej Bawarii po raz pierwszy umorzyła śledztwo przeciw dorosłym, którzy asystowali przy samobójstwie schorowanej matki. W Holandii odhumanizowanie śmierci da się dziś przedstawić jedną cyfrą: 4. Tyle minut potrzebują przeciętnie lekarze do podjęcia decyzji o przyspieszeniu zgonu, a aż jedną czwartą eutanazji dokonano bez zgody pacjentów. Brytyjski „The Guardian", który wziął pod lupę śmiertelną turystykę 114 rodaków do Szwajcarii, stwierdził krótko: wielu miało szansę na wyleczenie swych dolegliwości i godne życie.