Mija pół godziny. Tusk nadal rozwodzi się na temat swoich dawnych przeciwników. O listach nie mówi nic. Na sali siedzi 25 osób. Wszyscy słuchają w milczeniu i ukradkiem zerkają na Grzegorza Schetynę. Obserwują jego reakcje – każdy czuje, że historie Balazsa i Piskorskiego są aluzja do niego. Premier wreszcie wymienia nazwisko marszałka, jego wypowiedź o spóźnionej reakcji na raport MAK nazywa niedopuszczalną. – Takie słowa nam szkodzą i wzmacniają PiS – kończy.

Głos zabierają Ewa Kopacz, Cezary Grabarczyk, Hanna Gronkiewicz-Waltz, Andrzej Biernat i Ireneusz Ras. Wszyscy przyłączają się do ataku. Schetyna próbuje się bronic, ale idzie mu marnie. Jego stronę biorą tylko trzy osoby: Rafał Grupiński, Andrzej Halicki i Jacek Protasiewicz. Lawirować próbuje jeszcze Sławomir Nowak. Reszta albo milczy, albo powtarza argumenty Tuska.

– Mam nadzieję, że takie wypowiedzi się już więcej nie powtórzą i że zacznie się normalna współpraca – ucina premier.

Atmosfera jest bardzo ciężka. Radosław Sikorski chce ją rozładować. – Grzegorz, to może złóż samokrytykę – żartuje, jednak nikt się nie śmieje. Odpowiada mu Tusk: – Nie trzeba. Grzesiek już mnie przeprosił.

Schetyna nie zaprzecza.

Spotkanie kończy się o 23. O listach nie było ani słowa.

Osaczony

Członek zarządu PO: – „Rany boskie, gdzie ja byłem? Co tam się działo?". To była moja pierwsza myśl po powrocie do domu. W życiu czegoś takiego nie widziałem. Cztery godziny kopania jednej osoby. Nie jestem wielbicielem Schetyny, ale sprowadzenie wszystkich kłopotów Platformy do jednej wypowiedzi jednego człowieka to jednak przesada. A premier właśnie tak zrobił.

Kłopotów Platforma ma ostatnio sporo: wniosek o wotum nieufności wobec Bogdana Klicha, raport MAK, zmiany dotyczące OFE, bunt ekonomistów, bałagan na kolei, kłopoty z budżetem, obcięcie pieniędzy na budowę dróg i autostrad. Do tego dochodzi jeszcze wojna wewnątrz partii. Efekt: według najnowszego sondażu TNS OBOP dla „Gazety Wyborczej" PO w ciągu zaledwie dwóch tygodni straciła aż 16 proc.

Wynik zdruzgotał Tuska. – Donald zawsze wnikliwie analizował wszystkie sondaże. Ten ostatni go przybił. Wiem, bo długo o tym rozmawialiśmy. Sprawiał wrażenie wypalonego, chyba uszło z niego powietrze – twierdzi jeden ze współpracowników szefa rządu. Inny: – Tusk zachowuje się tak, jakby był osaczony i zaszczuty. Jakby strzelano do niego z każdej strony. Gdzie nie spojrzy, wszędzie obrywa. Tu atakują go ekonomiści i dziennikarze, tam Rosjanie. Zaczynają mu puszczać nerwy. Całą swoją złość skupił na Grześku.

Znamienne, że po wypowiedzi na temat reakcji na raport MAK w kancelarii premiera o Schetynie zaczęto mówić „zdrajca".

Janusz Palikot już wiele miesięcy temu w wywiadzie rzece „Ja, Palikot" mówił o zmianach, jakie zaszły w Tusku: „Z nikim się nie przyjaźni i ufa tylko córce”.

Premier skazuje się na samotność

Kiedyś Tuska relaksowały spotkania dworu. W telewizorze leciała Liga Mistrzów, na stole stała butelka kalifornijskiego caberneta Sequoia Grove, w powietrzu unosił się dym cygar, latały przekleństwa. Było dużo żartów, a czasem padały poważne polityczne pytania w stylu: „Słuchaj, a co myślisz o tym czy o tamtym?". Ale dziś dworu już nie ma. Tusk zlikwidował go po aferze hazardowej.

Spory udział w tej decyzji miał Jan Krzysztof Bielecki. – Czas skończyć z polityką robioną z kolegami od gry w piłkę. Dla ciebie partnerami są dziś Merkel i Sarkozy, a nie Schetyna i Drzewiecki – radził. Premier go posłuchał. Wydawało się, że mecze w telewizji i wino zostaną, a zmieni się tylko towarzystwo. Można było się spodziewać, że stworzą je gdańscy liberałowie, na czele z Bieleckim i Krzysztofem Kilianem. Tak się jednak nie stało. Liberałowie, owszem, odwiedzają premiera, ale nie są to spotkania takie jak kiedyś. Nie ma już Ligi Mistrzów, wyparował też dawny luz.

Dworu nie potrafią też Tuskowi zastąpić najbliżsi współpracownicy z kancelarii: Tomasz Arabski, Paweł Graś i Igor Ostachowicz. To nie są samodzielni partnerzy do dyskusji. Tusk odsunął od siebie także Michała Boniego, z którym kiedyś regularnie się konsultował. Przestał się z nim spotykać, kilka razy przeczołgał go w obecności innych polityków. Ostatnio Boni usłyszał od premiera, że nie każdy musi być ministrem w jego rządzie. Lukę po nim próbuje wypełnić Jan Rostowski, który często wpada do kancelarii, na śniadanie. Premier traktuje go jednak przede wszystkim jako źródło wiedzy na temat budżetu.

Tusk jest sam. Dawnych przyjaciół i doradców się pozbył, nie znalazł też nikogo na ich miejsce. Po części to jego wybór. Nie zaprasza już nikogo do swojej rezydencji na Parkowej. Jeśli chce się z kimś spotkać, to tylko w kancelarii i najlepiej na krótko.

Premier zostaje kierownikiem

Poza Bieleckim i Rostowskim regularny kontakt z Tuskiem mają dziś jeszcze Ewa Kopacz i Cezary Grabarczyk. Ona stoi przy nim wiernie od lat i jest traktowana właściwie jak rodzina, on wkradł się w łaski premiera niedawno. Tusk nigdy go nie lubił i nie cenił. Kiedy na początku kadencji Grabarczyk zaczynał coś mówić, premier potrafił wejść mu w słowo i powiedzieć: „Do niczego się nie nadajesz" albo „Gówno obchodzą mnie twoje drogi lokalne. Masz mi wybudować autostrady, rozumiesz?”.

Oboje są wykonawcami pomysłów Tuska. Nazywają go „kierownikiem". Brzmi to jak drwina, ale w ich ustach to dowód najwyższego uznania. Zarówno Kopacz, jak i Grabarczyk wraz ze swoimi dwoma współpracownikami Rasiem i Biernatem prowadzą w imieniu Tuska rozmowy, których celem jest maksymalne osłabienie pozycji Schetyny w partii. Grabarczyk od kilku miesięcy mami jednego z partyjnych baronów awansem do rządu. W zamian oczekuje tylko jednego: deklaracji lojalności wobec Tuska. Kopacz organizuje spotkania z posłankami, a Raś i Biernat macerują działaczy z terenu: – Wciąż jesteś na kursie i na ścieżce Schetyny? Przejdź do nas, nie pożałujesz. Mamy pełnomocnictwa od kierownika.

Premier płaci za kwiaty i kwiatki

Atmosfera w Platformie jest dziś fatalna. Kiedyś politycy tej partii mieli zasadę, żeby kopać się tylko za zamkniętymi drzwiami. Dziś siekiery latają już publicznie, co nie pozostaje bez wpływu na sondaże.

Najwięcej jest konfliktów o drogi. Grabarczyk uparł się na przykład, że obwodnica Wrocławia ma być płatna. W Platformie wszyscy wiedzą, że chodzi o uderzenie w marszałka. – Darmowa droga dla Scheta? Po moim trupie – miał odpowiedzieć jednemu z dolnośląskich posłów. Efekt jest taki, że przeciw płatnej obwodnicy protestuje dziś cały Wrocław – nie tylko Schetyna, lecz także prezydent miasta Rafał Dutkiewicz oraz politycy PiS. Platforma traci kolejne punkty.

Schetyna nie pozostaje Grabarczykowi dłużny. Trzy tygodnie temu wizytował Lublin, któremu rząd chciał odebrać środki na budowę trasy S-17. – Jedźcie do Warszawy, protestujcie. Trzeba walczyć o swoje – zachęcał mieszkańców. Gdy Grabarczyk się o tym dowiedział, poszedł na skargę do Tuska.

W styczniu wojna przeniosła się do Sejmu. Zbliżała się debata nad wotum nieufności wobec Grabarczyka. W klubie PO do rangi głównego problemu urosło pytanie, czy po głosowaniu wręczać ministrowi kwiaty, czy nie. – Nie róbcie tego, to wypadnie fatalnie – przestrzegał Grupiński. – Dobrze, nie wydam na to zgody, ale, jak mi któraś z dziewczyn wyskoczy na sali z bukietem, to przecież jej nie powstrzymam – odpowiedział mu szef klubu Tomasz Tomczykiewicz.

Dzień głosowania. Młoda posłanka PO Magdaleny Gąsior-Marek wnosi na salę jedną herbacianą różę. Lubi Grabarczyka i chce mu ją dać już po wszystkim. Prywatnie i w kuluarach. Przy wejściu dopadają ją dwie inne posłanki Małgorzata Kidawa-Błońska i Izabela Mrzygłocka, obie kojarzone ze spółdzielnią Grabarczyka. – Magda, zostaw tę różę. Kupiłyśmy ministrowi bukiet – mówią. Są po rozmowie z Tomczykiewiczem, mają od niego zielone światło. Gąsior-Marek się zgadza.

Gdy Grabarczyk z uśmiechem przyjmował kwiaty, na twarzy Schetyny malowało się obrzydzenie. Najgorzej miał jednak Tusk: to on zapłacił za wszystko w sondażach.

Gabinet marszałka Sejmu, kilka dni przed zarządem PO. Schetyna rozmawia z jednym ze współpracowników na temat swojej wypowiedzi o raporcie MAK. – Raz na jakiś czas będę posyłał panu premierowi takie kwiatki – zapowiada.

Premier mówi z agresją

Donald Tusk zawsze miał dwie natury. Jedna to ta, którą znają wszyscy. Łagodny uśmiech, luz i przyjazny, ciepły wzrok. Premier lubi nim uwodzić. Gdy mu na kimś zależy, patrzy głęboko w oczy i prawi komplementy. Podszedł kiedyś do polityka, którego nigdy do siebie nie zapraszał, objął go i spytał: „Tak rzadko się widujemy, a przecież jest tyle tematów. Dlaczego do mnie nie wpadasz?".

Kilka miesięcy temu w podobny sposób zaczepił szefa SLD Grzegorza Napieralskiego przed posiedzeniem Rady Bezpieczeństwa Narodowego: „Ma pan wspaniałe córeczki. Musi pan być z nich dumny, gratuluję".

Uwodzicielskiego spojrzenia Tuska od kilku tygodni nikt nie widział. Premier znacznie częściej pokazuje dziś swoją drugą naturę: choleryka. Krzyczy, miota przekleństwa. Jednego z ministrów niedawno ostrzegł, że jak się nie poprawi, to „wyp… go z rządu".

Premier włącza ręczne sterowanie

Ostatnio Tusk stał się też bardziej despotyczny. Zawsze lubił demonstrować swoją władzę i rozstawiać innych po kątach. – Musiałem pokazać kilku osobom, że rządzę – przyznał półtora roku temu w Radiu Zet, zapytany, dlaczego zdymisjonował Schetynę. Dziś to się nasiliło. Dwa miesiące temu premier wezwał do siebie szefa opolskich struktur PO Leszka Korzeniowskiego. Nie podobało mu się, że Platforma stworzyła w sejmiku koalicję z SLD. – Sojusz nam odbiera głosy. Po co go wzmacniasz? Weź mniejszość niemiecką, oni nie startują do Sejmu – zarządził. Korzeniowski wrócił do Opola z podkulonym ogonem. SLD wypadło za burtę.

Tak samo było na Śląsku i Podkarpaciu. W tym pierwszym województwie Tusk zabronił Tomczykiewiczowi wiązania się z SLD. Powstała koalicja z Ruchem Autonomii Śląska. W drugim regionie PO wygrała wybory i miała obsadzić funkcję marszałka. Scenariusz jednak znów się powtórzył: Tusk wezwał do siebie szefa regionu i kazał mu oddać stanowisko ludowcom. Nie było dyskusji, PSL musiał zostać wzmocniony.

Tak samo będzie z listami wyborczymi do parlamentu. Możliwość dokonywania ręcznych zmian Tusk zagwarantował sobie zresztą w nowym statucie partii. Na pewno z niej skorzysta.

Premier nienawidzi reform

Rok temu Donald Tusk zapowiedział rezygnację ze startu w wyborach prezydenckich. Swoją decyzję ogłaszał na Giełdzie Papierów Wartościowych. Za plecami miał czerwoną mapę, Polska była na niej zieloną wyspą. – Chcę być poważnym, odpowiedzialnym partnerem także dla Polaków, chcę uczestniczyć w wielkiej kampanii na rzecz wygranej Polski w wyścigu cywilizacyjnym. Czekają nas trudne zadania – mówił.

Mapa z wyspą jest już odległą przeszłością. W ciągu dwunastu miesięcy rząd nie przeprowadził żadnych poważniejszych zmian. Dziura budżetowa ma być zasypana pieniędzmi z OFE, a ekonomiści zapowiadają, że światowe agencje będą obniżać rating Polski.

– Każdy, kto zna Tuska, wiedział, że nie będzie żadnych „trudnych zadań". On nie cierpi reform, w prywatnych rozmowach mówi o nich z nienawiścią. Jego publiczne filipiki na temat ekonomistów, którzy próbują go poganiać, są szczere – mówi jeden z polityków PO. Inny dodaje: – Donald zawsze mówi, że ci, którzy doradzają mu reformy, źle mu życzą i chcą, żeby Platforma skończyła jak AWS.

Zaraz po objęciu rządów przez PO doradcy z kancelarii premiera opracowali dla Tuska słowniczek z wyrazami, których lepiej unikać, bo mogą drażnić wyborców. Słowo „reforma" trafiło do niego jako jedno z pierwszych. Do takiej taktyki uników szybko dosztukował sobie nawet całą ideologię brytyjskiego filozofa Johna Graya. – W swoim najlepszym wydaniu polityka nie jest nośnikiem uniwersalnych projektów, lecz sztuką reagowania na zmienne okoliczności. Jego polityczny styl został ochrzczony „ściboleniem”.

Osoba z otoczenia premiera: – Donald naprawdę w to wierzy. Czasem jednak się zastanawiam, czy przyjęcie tej filozofii nie jest tylko racjonalizacją jego skłonności do hamletyzowania i niechęci do podejmowania kosztownych decyzji.

Teraz na trudne decyzje jest już za późno. Kampania tuż-tuż. Za osiem miesięcy wybory. Wtedy dowiemy się, kim według Polaków jest Donald Tusk – orłem czy orlikiem.