Piotr Cywiński Miało być wesoło: do biura Angeli Merkel przybyła gromada karnawałowych błaznów. Oni w fantazyjnych strojach, tancerki w czerwonych minispódniczkach robią szpagaty; pani kanclerz – w śmiertelnie poważnym, czarnym stroju. Oni rozśpiewani i roztańczeni, ona z wymuszonym uśmiechem na twarzy. Po ostatniej klęsce chadeków w wyborach lokalnych w Hamburgu oraz kłopotach z członkami własnego gabinetu Angeli Merkel nie jest do śmiechu.

---

Okrzyk złości „Pomyłka" – taki tytuł nosi wydana właśnie książka Cory Stephan. Na 204 stronach tłumaczy, dlaczego nie będzie głosować na Merkel, która kiedyś była dla niej „nieoszlifowanym diamentem” i „nadzieją”, a dziś jest „tępą szklaną kulką” i „rozczarowaniem”. W czasie prezentacji książki Stephan nie zostawiłana kanclerz suchej nitki za to, że – jak napisała – nie dotrzymuje obietnic, od tych dotyczących reform w systemie podatkowym i socjalnym, po ochronę klimatu.

Autorce „Pomyłki" można wytknąć brak rzeczowości i przesadę, ale trudno lekceważyć tę książkę. Jest ona jak okrzyk złości, która ogarnęła wielu niemieckich wyborców. Dowodem są wyniki wyborów w Hamburgu, w których partia Merkel uzyskała najgorszy wynik w powojennej historii i straciła połowę głosów. Konsekwencje tej porażki wykraczają daleko poza to hanzeatyckie miasto; rządowa koalicja nie ma obecnie większości w izbie wyższej parlamentu (Bundesracie), co jeszcze bardziej wiąże jej ręce.

Paradoksalnie dzieje się tak w chwili, gdy Niemcy zbierają najlepsze owoce polityki Merkel: wzorcowo poradzili sobie z kryzysem finansowym, pod koniec 2010 r. wzrost PKB sięgnął 3 proc., rośnie produkcja przemysłowa, spada liczba plajtujących firm, bezrobocie zmalało do 7,9 proc., w niektórych branżach brakuje rąk do pracy, a na unijnej arenie szefowarządu RFN dyktuje warunki. Jeśli jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle?

Unijne ultimatum
Merkel staje się ofiarą własnych sukcesów. Opozycyjni socjaldemokraci z SPD i postkomuniści z Lewicy odgrzewają hasła o solidarności i rozwarstwieniu społeczeństwa, co wśród Niemców, latami rozpieszczanych przywilejami socjalnymi, zawsze trafia na podatny grunt. Wytykają też Merkel „samotny bieg" w Unii Europejskiej, a nawet zmianę kursu z integracji na dezintegrację Europy.

Te ostatnie zarzuty można usłyszeć także wśród członków Wspólnoty. Pani kanclerz zdołała przekonać prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy’ego do dopisania suplementu do traktatu lizbońskiego, tzw. paktu dla konkurencyjności. Przewiduje on tak istotne zmiany, jak konstytucyjne zakotwiczenie wielkości budżetowego deficytu, ujednolicenie podatku od zysków, rozluźnienie ochrony pracowników przed wypowiedzeniami, zniesienie obowiązującej rewaloryzacji dochodów w sektorze budżetowym czy podwyższenie do 67 lat wieku emerytalnego.

Potrzebę zmian w polityce finansowej dostrzega wiele krajów UE, rozbieżności dotyczą zakresu zmian i harmonogramu. Ale o ustaleniach Merkel z Sarkozym w nadmorskim Deauville pozostali członkowie Wspólnoty dowiedzieli się z gazet. Niemcy są największym płatnikiem funduszu stabilizacji (EFSF), z niemieckiej kasy płyną największe sumy na wydobycie Grecji i Irlandii z finansowej zapaści. – Niemcy powinny mieć prawo do przewodzenia w UE – oznajmiła bez ogródek Merkel. Zabrzmiało to jak ultimatum: jeśli nie zostanie zaprowadzona niemiecka dyscyplina przy zabezpieczaniu strefy euro przed zbiorowym krachem, niech unijni bankruci i maruderzy radzą sobie sami.

Obronić euro
Czy plan Merkel będzie realizowany? Pakt dla konkurencyjności z korektami czy bez zostanie przyjęty, bo państwa eurolandu nie mają alternatywy. Ale bez problemów się nie obędzie. Wystarczy przypomnieć demonstracje Greków przeciw cięciom budżetowym wymuszonym przez Berlin czy zamieszki w Paryżu po ogłoszeniu planów podwyższenia wieku emerytalnego.

Sama kanclerz Merkel znalazła się w klinczu: w kraju nie podoba się sukcesywne okrajanie przywilejów socjalnych i dokarmianie zagranicznych bankrutów, a za granicą słychać zarzuty o „niemieckiej arogancji".

„Jeśli euro poniesie klęskę, klęskę poniesie cały europejski projekt i same Niemcy" – przekonywała w Bundestagu szefowa rządu RFN, nakłaniając posłów do dodatkowych wydatków na rzecz państw w finansowych tarapatach. Joschka Fischer, były lider opozycyjnych Zielonych i były minister spraw zagranicznych, przyznaje Merkel rację, że konieczne jest umacnianie stabilności euro, ale krytykuje ją, że nie potrafi dotrzeć do ludzi. „Choć to my dźwigamy na naszych barkach główne obciążenia finansowe, Niemcy popadły w UE w izolację, nie pamiętam bardziej kompromitującej sytuacji od 1949 r.” – skwitował Fischer na łamach „Der Spiegel”.

Baron plagiatu
Notowania liberałów z FDP są wręcz katastrofalne i balansują na granicy 5-proc. progu wyborczego. Nawet postkomunistyczna Lewica cieszy się dwukrotnie większym poparciem w RFN. O przewodniczącym liberałów, szefie MSZ i jednocześnie wicekanclerzu Guido Westerwelle głośniej było z powodu jego niedawnego ślubu z partnerem Michaelem Mronzem niż za sprawą politycznych dokonań czy pomysłów na wydobycie z dołka własnej partii. Niemcy pamiętają mu też wypowiedzi o przyzwyczajeniu do państwowej nadopiekuńczości. Westerwelle jest najgorzej ocenianym ze wszystkich szefów dyplomacji w dziejach RFN i zamiast być podporą, ciąży na popularności samej Merkel.

Podobnie jest z „baronem plagiatu", jak Niemcy ochrzcili błękitnokrwistego ministra obrony Karla-Theodora zu Guttenberga, kiedy wyszło na jaw, że w swojej pracy doktorskiej wykorzystał fragmenty cudzych opracowań bez podania autorów. Jeszcze wczoraj bawarscy unici z CSU postrzegali go jako alternatywę dla Merkel, dziś Guttenberg zdany jest na jej ochronę. Pani kanclerz łaskawie stwierdziła, że „powołała go na ministra obrony, którego dobrze ocenia, a nie na naukowego asystenta”. „Zgodnie z tą logiką, hochsztaplerzy i kanciarze są w przyszłości mile widziani w rządowym gabinecie” – podsumował komentator „Süddeutsche Zeitung”. Pani kanclerz zyskała dodatkowych wrogów, torpedując ideę własnej minister pracy Ursuli von der Leyen, która chciała przeforsować limity wyborcze dla kobiet. Merkel argumentowała, że sama jest przykładem, iż „kobiety mogą w RFN robić kariery bez przeszkód, wystarczy tylko chcieć”.

Gdyby wybory odbyły się teraz, Merkel, żeby je wygrać, musiałaby stworzyć koalicję z socjaldemokratami lub szukać porozumienia z Zielonymi. Ten ostatni sojusz wykluczyły wydarzenia w Hamburgu, gdzie „testowa" koalicja chadeków i Zielonych rozpadła się po dwóch latach, co wymusiło niedawne, przedterminowe wybory. Hamburczycy oddali władzę SPD, która dzięki absolutnej większości może rządzić samodzielnie. Sukces SPD pod wodzą Olafa Scholza wywołał euforię w szeregach lewicy, która już widzi go w roli następcy Merkel.

Koalicja obiecuje Chadecko-liberalna koalicja próbuje odzyskać sympatię wyborców – parę dni temu ogłosiła zamiar zmniejszenia podatków już od 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z zapewnieniem rzecznika finansowego CDU/CSU w Bundestagu Klausa-Petera Flosbacha, skorzystają na niej głównie najmniej i średnio zarabiający Niemcy. Wyborcy lubią takie obietnice, tylko czy to wystarczy dla odzyskania społecznego poparcia? Można wątpić.

W „pralce Merkel", jak potocznie nazywany jest przeszklony budynek Urzędu Kanclerskiego, trwa przepierka po hamburskim upadku. Wkrótce odbędą się wybory w kolejnych sześciu landach. Jeśli chadecy nie zdołają poprawić notowań, w Niemczech może powtórzyć się scenariusz z 2005 r., gdy po regionalnych porażkach SPD kanclerz Gerhard Schröder zdecydował się na przedwczesne wybory i stracił władzę.

Według sondażu „Bilda", aż 60 proc. Niemców wierzy w powrót SPD. Jednak pogłoski o politycznej agonii Merkel są przedwczesne. „Niezatapialna Angi” nieraz dowiodła, że jest mistrzynią taktyki i umie wyjść obronną ręką nawet z największych opresji.