– Pojechałem na pocztę i przywiozłem 300 listów. W każdym z nich było około 100 podpisów pod obywatelskim projektem ustawy o zniesieniu obowiązku szkolnego dla sześciolatków. W sumie 34 tys. – opowiada Elbanowski.

– Szczęka nam opadła ze zdziwienia – dodaje jego żona Karolina. – Bo wcześniej listy przychodziły powoli, a tu nagle taka lawina. 

Elbanowscy proszą, by nie pisać o nich, tylko o ludziach, którzy w terenie koordynują zbieranie podpisów. Koniecznie o Agnieszce Gralińskiej-Toborek z Łodzi, która na początku roku dała im impuls do działania, mówiąc, że udało jej się zebrać 600 podpisów pod obywatelskim projektem nowelizacji ustawy oświatowej. I choć nie mieli wtedy czasu ani siły, by zajmować się projektem, który od ponad dwóch lat leżał na półce, uznali, że nie mogą tych kilkuset ludzi zawieść. O pomoc poprosili wtedy Krystynę Bulę z Rudy Śląskiej, która od tamtej pory co wieczór zasiada do komputera i rozsyła w Polskę informacje o akcji. A Barbara Frączek z Rzeszowa sama zebrała ponad 5 tys. podpisów. – My naprawdę nie zrobiliśmy nic – zarzeka się Tomasz.

Ratuj maluchy!

Nie byłoby jednak tych 211 tys. podpisów, gdyby nie cała działalność Elbanowskich. Mieli niespełna 30 lat, gdy w 2008 r. dowiedzieli się, że minister edukacji Katarzyna Hall chce, by w ramach wyrównywania szans edukacyjnych, od września następnego roku wszystkie sześciolatki poszły obowiązkowo do szkoły. Przerazili się.

Elbanowscy – on pracujący dorywczo historyk, ona germanistka po Uniwersytecie Warszawskim zatrudniona w lokalnej gazecie w Legionowie – wyobrazili sobie, że za rok do pierwszej klasy pomaszeruje ich czteroipółletni wówczas syn Joachim. I trafi do szkoły przepełnionej, w której po korytarzach razem z pierwszakami biegają wyrośnięci gimnazjaliści. Karolina oświadczyła wtedy mężowi, że „coś z tym trzeba zrobić". Założyli stronę Ratujmaluchy.pl i zamieścili na niej protest przeciwko obniżeniu wieku szkolnego. W ciągu kilku dni podpisało się pod nim tysiąc osób.

Elbanowscy już wtedy byli niezwykle skuteczni: dzwonili do dziennikarzy, spotykali się z parlamentarzystami, pisali petycje. Zwolennicy reformy przykleili im łatkę „oszołomów", którzy grając na emocjach, próbują powstrzymać reformatorskie zapały MEN. Elbanowscy zawsze przewidywali tylko czarny scenariusz ministerialnej reformy. A poza tym zdarzało im się w dyskusjach używać dramatycznych apeli w rodzaju: „Nie odbierajmy dzieciom beztroskiego dzieciństwa”.

Cel jednak osiągnęli: Ministerstwo Edukacji pozwoliło rodzicom, by jeszcze przez trzy lata, do 2012 r., to oni decydowali, czy chcą, aby ich sześcioletnie dziecko rozpoczęło naukę. Ale nawet wtedy Elbanowscy nie zaprzestali krytykowania zmian.

Kto nie lubi rodziców

Narobili sobie wrogów, przede wszystkim w resorcie edukacji. – Państwo Elbanowscy od trzech lat walczą z ministerstwem – mówi kwaśno dyrektor gabinetu politycznego w MEN Ligia Krajewska. I dodaje, że wprawdzie popiera zaangażowanie obywatelskie, ale wolałaby, żeby było ono oparte na prawdziwych przesłankach. A w tym przypadku nie jest. – Tym państwu chodzi o to, by wykazać, że sześciolatki są niedojrzałe, a szkoły nieprzygotowane na reformę. Ale skoro były dostosowane do potrzeb siedmiolatków, to dlaczego niby nie są odpowiednie dla dzieci o rok młodszych? – pyta Krajewska.

Jej zdaniem akcja zbierania podpisów to polityczna zadyma przedwyborcza. Dowód? Niedawne wypowiedzi nowego szefa PJN Pawła Kowala oraz przedstawicieli PiS, że szkoły nie są w stanie zagwarantować bezpieczeństwa dzieciom w wieku 6 lat.

Małżonkowie mają również chłodne stosunki z rzecznikiem praw dziecka. Marek Michalak zapowiedział, że sprawdzi, czy szkoły są przygotowane na przyjęcie sześciolatków, ale poparł obniżenie wieku szkolnego.

Najbardziej zadarli jednak ze słynną telewizyjną Supernianią, czyli psychologiem Dorotą Zawadzką. W 2009 r. zarzucili jej, że jest niewiarygodna, bo reklamuje margarynę, która – ich zdaniem – jest niezdrowa dla dzieci. Potem oburzyło ich, że Zawadzka promowała nowy podręcznik do pierwszej klasy, a jeszcze później zdenerwowała ich, mówiąc w telewizyjnym wywiadzie, że to nie dzieci, a rodzice są nieprzygotowani do zmian.

Zlikwidujcie gimnazja

W ostatnich dniach telefony Elbanowskich dzwonią niemal bez przerwy. Ludzie chcą wiedzieć, kiedy i jak można zbierać podpisy (– Podpisy składamy w Sejmie 4 lipca – informuje Karolina). W przerwie między jedną a drugą rozmową karmi piersią małego Jonatana i mierzy gorączkę Joachimowi.

– Trzy lata temu ruszaliśmy na pomoc Joachimowi, a tymczasem okazało się, że ratunek jest potrzebny również jego młodszej siostrze. Sara ma 4,5 roku, jeśli nie powstrzymamy MEN, to w przyszłym roku będzie musiała pójść do szkoły w podwójnym roczniku, jako jedna z najmłodszych – mówi.

Tym razem trudno zarzucić Elbanowskim, że wyolbrzymiają problem. Z opublikowanego kilka miesięcy temu raportu Głównego Inspektoratu Sanitarnego wynika, że blisko połowa z 14 tys. skontrolowanych podstawówek (w Polsce jest ich 21 tys.) nie jest gotowa na przyjęcie sześciolatków. Niektóre nie mają ciepłej wody, w innych brakuje stołówek, a w jeszcze innych sprzęty są zbyt duże dla najmłodszych uczniów. I małe są szanse, by gminy nadrobiły te opóźnienia przed 1 września 2012 r.

Dorota Dziamska, nauczycielka i konsultantka nauczania początkowego, potwierdza: sytuacja w szkołach jest zła, wręcz tragiczna. – Oczywiście w takich miastach jak Gdańsk czy Warszawa są placówki wzorcowe, z salami komputerowymi, a nawet windami dla niepełnosprawnych dzieci. Ale jest też wiele szkół, w których za potrzebą idzie się do wychodka na zewnątrz – opowiada.

Ostatnio w sukurs działaczom z Legionowa przyszedł nawet prof. Krzysztof Konarzewski z Instytutu Badań Edukacyjnych, który trzy lata temu był entuzjastą reformy. Dziś uważa, że należałoby znowelizować ustawę oświatową i wydłużyć okres przejściowy, w którym rodzice decydują, czy chcą wysłać dziecko do pierwszej klasy. – Jeśli w przyszłym roku do szkoły pójdą dwa roczniki dzieci, będziemy mieć poważny problem – powiedział w wywiadzie telewizyjnym.

Elbanowscy na pytanie, czy nie przesadzają z krytyczną oceną przygotowania szkół na przyjęcie sześciolatków, odpowiadają zgodnie: – Jeśli my przesadzamy, to znaczy, że przesadza również 200 tys. ludzi, którzy podpisali się pod naszą ustawą. Nie da się stworzyć ruchu społecznego. Albo jest zapotrzebowanie społeczne, albo go nie ma. Teraz najwyraźniej jest.

Zapewniają, że ich akcja nie ma nic wspólnego z polityką: – Im lepiej poznajemy polityków, tym mniej ich cenimy. Nie, nikt nam nie proponował startu w wyborach.

Maja Majewska-Kokoszka, mediator rodzinny z Gdańska, poznała Elbanowskich w czasie protestów w 2008 r. – Oni stali się już instytucją. Jeśli gdzieś samorząd chce zlikwidować małą wiejską szkołę, rodzice dzwonią właśnie do nich z prośbą o interwencję – mówi.

Ostatnio rodzice coraz częściej dzwonią do Elbanowskich z pytaniem, kiedy zajmą się likwidacją gimnazjów. Odpowiadają, że najpierw muszą zakończyć sprawę podstawówek. Potem wezmą się do gimnazjów.