Stawianie na Palikota nie jest oczywiście demonstracyjne, ale też trudno go nie dostrzec. Aleksander Kwaśniewski właśnie ogłosił na wspólnej konferencji z Palikotem: „Plan jest taki i do tego chcę się przyłożyć, żeby w ciągu tego czasu, który mamy do kolejnych wyborów, rodzaj koalicji centrolewicowej powstał.

Żeby włączyć do tego ludzi, którzy są wartościowi, dać sygnał wyborcom na lewicy, że jest alternatywa dla rządzącej Platformy Obywatelskiej". Słowa przypieczętował uścisk dłoni, były uśmiechy dla fotoreporterów. Pytanie, czy za słowami i gestami kryje się coś więcej.

Palikot jeszcze przed wyborami chwalił się spotkaniami z Kwaśniewskim. Niby przypadkowymi, bo są sąsiadami z warszawskiej alei Przyjaciół, gdzie Kwaśniewski ma biuro swojej fundacji, a Palikot mieszkanie. Po wyborach spotkali się w studiu telewizyjnym. Na korytarzu. Prezydent, gratulując wyniku, rzucił mimochodem, że muszą się spotkać. Palikotowi nie trzeba było dwa razy powtarzać. Tydzień później siedział w biurze byłego prezydenta.

– To pierwsze spotkanie było wzajemnym sondowaniem partnera. Rozmową o książkach, które czytamy, o celach politycznych, które nam przyświecają. Bardziej macanie niż dotykanie sedna sprawy – przyznaje Palikot. Jednak wkrótce przyszły kolejne spotkania. Już nie zawsze w cztery oczy i nie zawsze w biurze u prezydenta. Także na bardziej towarzyskim gruncie, by skracać dystans i móc z poziomu kurtuazji przejść do poziomu politycznego knucia.

– Oni wciąż się testują, sprawdzają, na ile mogą sobie wzajemnie zaufać, ale i na ile jeden drugiego może wykorzystać – mówi osoba z otoczenia Aleksandra Kwaśniewskiego. I trzeba przyznać, że Palikotowi nieźle idzie. Z Kwaśniewskim wciąż jest na pan, ale i na gorącej linii. Telefony i SMS-y wymieniają niemalcodzienne. Wystarczyły niespełna dwa miesiące, a cały klub parlamentarny Ruchu Palikota został zaproszony do biura prezydenta w alei Przyjaciół. Zaplanowane na półtorej godziny spotkanie przeciągnęło się do dwóch i pół godziny.

– Prezydent sypał anegdotami, w co trzecim zdaniu pojawiał się bon mot wzbudzający salwy śmiechu. Było czuć, że Kwaśniewskiemu zależy na zjednaniu sobie naszej sympatii – mówi jeden z posłów Ruchu Palikota.

Gdy po spotkaniu wyszli do dziennikarzy, Palikot powiedział, że „serce Aleksandra Kwaśniewskiego jest odrobinę bliżej Ruchu Palikota, ale bez chęci zerwania więzi z SLD". Kwaśniewski o Palikocie – że „na razie nie ma potrzeby" namaszczania go na lidera lewicy. Na razie.

Gadacz

Problem tworzenia nowej lewicy pod wodzą Aleksandra Kwaśniewskiego sprowadza się dziś do pytania: czy byłemu prezydentowi chce się wchodzić w czynną politykę? Albo jeszcze inaczej: czy chce mu się w niej zanurzyć po szyję, bez czego żaden plan i żadna strategia nie przyniosą prawdziwych wyników?

– Byłem z Aleksandrem Kwaśniewskim na początku grudnia na spotkaniu z młodzieżą w Krakowie. W Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego stawiło się z tysiąc osób. Owacje na stojąco. Może poczuł wolę bożą? – żartuje Krzysztof Janik, były szef SLD, i dodaje: – Nie mam wątpliwości, że Aleksander Kwaśniewski ma potencjał tworzenia nowego ruchu, ale czy ma do tego determinację, tego nie wie nikt.

– Mam – zapewnia „Wprost" Aleksander Kwaśniewski. – Mam energię i pomysły. Jestem weteranem, ale żwawym, chudszym w ostatnim czasie o 20 kilogramów, a więc i sprawniejszym. Od razu jednak zastrzegam: swoją aktywność chcę wykorzystać nie na walkę o stanowiska dla siebie, bo one mnie już nie interesują. Jako weteran chciałbym natomiast odejść z polityki, mając pewność, że lewica jest w Polsce liczącą się siłą polityczną. Nie chcę odchodzić przy zgaszonym świetle. Mówiąc w konwencji czarnego humoru – chciałbym, aby był ktoś, kto mnie pożegna.

A więc zaangażowanie tak, ale jednak niepełne. A kibicowanie nie jest przecież grą. Kibic może ściskać kciuki za swoją drużynę, ale gdy ta przegrywa, może się co najwyżej na nią obrazić. Lewica potrzebuje prawdziwego lidera, a liderem z doskoku być nie można. – Palikot na jednym z pierwszych spotkań złożył Kwaśniewskiemu propozycję: „Chętnie panu ustąpię – może być pan szefem lewicowej koalicji, może pan przejąć przywództwo nad całością, może być pan naszym kandydatem na premiera". Ale Kwaśniewskiodparł: „Ja już za tym nie tęsknię" – opowiadał nam poseł Ruchu Palikota.

Kwaśniewski nazywa siebie dziś patronem i mentorem lewicy i w takiej roli chce występować zarówno w stosunku do Palikota, jak i SLD dowodzonego przez Leszka Millera.  – Partnerów mam trudnych, ale z osobowością – mówi były prezydent. – Będę ich do siebie zapraszać i będziemy gadać, gadać i jeszcze raz gadać. 2012 rok będzie moim zdaniem powolnym posuwaniem się krok po kroku w stronę porozumienia.

Rywal

O ile z Palikotem rozmowy idą gładko, o tyle z Millerem mają raczej zasadniczy charakter. – Nie ma żadnego jednoczenia lewicy. Chodzi jedynie o stworzenie wspólnej listy na wybory do europarlamentu w 2014 r., bo w ten sposób można liczyć na 20-proc. poparcie i tylko temu pomysłowi sprzyjamy – mówi Leszek Miller. – Poza tym moim zadaniem jest umocnienie SLD, a nie rozpuszczanie go w jakimś nowym bycie.

– Trzeba być otwartym, nie można palić mostów – odpowiada Aleksander Kwaśniewski. Spotkanie klubu parlamentarnego SLD z byłym prezydentem odbyło się dzień po spotkaniu z klubem Palikota. Trwało o godzinę krócej. – Gdy próbuję zrozumieć motywację Aleksandra Kwaśniewskiego, jego zaangażowanie w negocjacje między Millerem a Palikotem, przychodzi mi do głowy tylko jeden sensowny pomysł – mówi polityk od lat znający byłego prezydenta – tu chodzi o walkę o pamięć. O to, kogo historia wskaże jako wodza lewicy za pięć czy dziesięć lat. Tego, który lewicę uratował.

Czy Millera, jeśli zdoła podnieść ją z kolan, czy Kwaśniewskiego, który da jej drugi oddech? Kwaśniewski i Miller romansowali z sobą przed wyborami, ale po wyborach pieszczoty się skończyły. Miller ograł Kwaśniewskiego, gdy został szefem klubu parlamentarnego. Po tym już nikt nie miał wątpliwości, że sięgnie po przywództwo w SLD.

Kwaśniewski już nawet nie próbował mu w tym przeszkodzić. Przyjaźń obu panów znów jest szorstka, a jej beneficjentem jest Janusz Palikot. W końcu to on narzucił pozostałym formułę wspólnego pochodu pierwszomajowego (Kwaśniewski i Miller już zadeklarowali, że wezmą w nim udział) i to on ma organizować w najbliższych miesiącach spotkania prezydenta z różnymi siłami pozaparlamentarnymi, które mogą stworzyć koalicję centrolewicową: Partią Kobiet, „Krytyką Polityczną", Zielonymi, Partią Demokratyczną.

Kolekcjoner

Dla większości tych sił obecna próba jednoczenia lewicy pod patronatem Kwaśniewskiego nie jest niczym nowym. Przeciwnie, jest raczej czymś zużytym. Przecież to patent z 2006 r. o nazwie LiD (Lewica i Demokraci) – koalicja, która zrzeszała SLD, SdPl, UP, Partię Demokratyczną. Aleksander Kwaśniewski był jej nieoficjalnym ojcem. Nieoficjalnym, bo zgodnie ze swoją zapowiedzią przez rok po zakończeniu prezydentury nie brał udziału w życiu publicznym.

Dopiero w maju 2007 r. wraz z Lechem Wałęsą i Andrzejem Olechowskim zorganizował wielką konferencję na Uniwersytecie Warszawskim w obronie demokracji zagrożonej przez rządy PiS, a następnie stanął na czele komitetu wyborczego LiD w wyborach parlamentarnych 2007 r. Kwaśniewski miał być dla LiD wyborczym magnesem. I może mógłby być, ale nie sprawiał wrażenia, że jest to dla niego kwestia życia i śmierci. Jego przedwyborcza debata z Kaczyńskim wyglądała, jakby obaj postanowili, że nie zrobią sobie krzywdy.

W debacie z Donaldem Tuskiem były prezydent zaczął ostro, ale gdy miał już rywala na linach, nagle odpuścił, jakby się bał, że Tusk zostanie znokautowany. A do tego doszła choroba filipińska Kwaśniewskiego, która objawiła się w Kijowie i w Szczecinie. LiD, zamiast pójść w górę, stanął w miejscu. – Aleksander Kwaśniewski, od kiedy przestał być prezydentem, o żadną inicjatywę polityczną nie potrafił zabiegać w pełnym wymiarze swego czasu i możliwości – przyznaje Dariusz Rosati, kiedyś człowiek lewicy, LiD, dziś poseł PO.

Na lewicy nazywają Kwaśniewskiego kolekcjonerem: „Zbiera, co się da, a gdy już to posiądzie, to traci zainteresowanie". Dlatego gwarantem nowości jest dziś Palikot. Kwaśniewski ma nadać inicjatywie ciężar gatunkowy. Wkład Millera to nadwątlony, ale wciąż istniejący żelazny elektorat lewicy.

– W tej grze – jak mówi jeden z posłów SLD – rozdającym karty jest Palikot. Kwaśniewski asem w rękawie. A Miller graczem na musie. Sęk w tym, że gra toczy się przy bocznym stoliku. I – niezależnie od tego, jak się skończy – nie wiadomo, czy przy nim się nie skończy.