Republikański Kongres pozytywnie ocenia 16 proc. Amerykanów, tylko że demokrata nie będzie stawiał czoła niepopularnym ustawodawcom, ale kandydatowi republikanów. Choć jeszcze nie wiadomo, kto tym kandydatem będzie, to wiadomo, że idzie z Obamą łeb w łeb (43:43 proc.). Spece od słupków mówią, że prezydent ma w tej chwili tylko jeden duży plus: aż 76 proc. Amerykanów uważa go za sympatycznego faceta.

Kampania będzie się koncentrować wokół trzech problemów. Najważniejszy to gospodarka. Od końca lat 40. do początku nowego stulecia amerykański PKB rósł co dekadę o 37 proc. W pierwszej dekadzie tego wieku tempo spadło do 15 proc. Nic dziwnego, że wielu mieszkańców USA boi się końca american dream. Oczekiwania są wielkie, rzeczywistość marna – rekordowo wysokie bezrobocie, zamrożenie dochodów i spadek realnej wartości uciułanego kapitału, gdy Fed (amerykański bank centralny) tnie stopy procentowe do kości, próbując ożywić koniunkturę, a ceny domów są niższe niż wartość pożyczek, które wzięli na nie właściciele. Trudno winić za to Obamę, lecz elektorat nie składa się z ekonomistów. Stan gospodarki był i będzie głównym wyznacznikiem popularności przywódcy. Prezydent sam zresztą nawarzył piwa, które musi wypić.

Podczas kampanii wyborczej obiecywał tak dużo, że spełnienie tych obietnic było niemożliwe. Twierdził, że pakiet stymulacyjny rozrusza gospodarkę, a bezrobocie spadnie poniżej 8 proc. Tymczasem budżetowe pieniądze w dużej mierze pożarła biurokracja, a firmy, widząc, że z siłą nabywczą konsumentów jest marnie, nie inwestują albo inwestują w Chinach. Argumentacja, że zastrzyk finansowy z budżetu zapobiegł epidemii na większą skalę, nie przekonuje wyborców, którzy nie mają co włożyć do garnka. W 2008 r. Obamie trafiło się niemal identyczne rozdanie jak Clintonowi w roku 1992.

Obaj byli uznawani za niepoprawnych liberałów przez tak zwaną milczącą większość, znienawidzeni przez prawicę, popełnili w pierwszej połowie kadencji te same błędy i zapłacili za nie utratą przewagi w Kongresie. Tyle że Clinton, który też toczył z republikanamiwojnę o budżet i reformę opieki zdrowotnej, był politykiem skutecznym. Rozmawiał z przeciwnikami, szedł na drobne kompromisy, nie tracąc z oczu głównego celu. Obama wkroczył do bagna polityki z przekonaniem, że uda mu się je przejść suchą stopą. Zamiast współpracować, grał republikanom na nosie, ogłaszając kolejne zwycięstwa.

Teraz musi świecić oczami za pakiet stymulacyjny, który nie spełnił oczekiwań. Nie chciał się dzielić z prawicą sukcesem, nie może się z nią dzielić odpowiedzialnością. Zwolennicy prezydenta porównują go nawet do Franklina Delano Roosevelta. FDR udało się jednak stworzyć coś na kształt dwupartyjnej koalicji, a poza tym różniła go od Obamy konsekwencja. Skoncentrowałsię na gospodarce. Wyborcy – czy się z nim zgadzali, czy nie – musieli przyznać, że robi wszystko, by wydobyć kraj z Wielkiego Kryzysu. Obecny lokator Białego Domu po przeforsowaniu ustaw stymulacyjnych umył ręce i zajął się reformami socjalnymi. FDR zaczął o nich myśleć dopiero w 1935 r., gdy sytuacja ekonomiczna się poprawiła. Według pytanych przez „Wall Street Journal" ekonomistów PKB wzrośnie w 2012 r. o 2,3 proc., bezrobocie utrzyma się na poziomie 8,5, a ceny nieruchomości pozostaną bez zmian.

Z punktu widzenia Amerykanów bardzo źle, z punktu widzenia prezydenta – fatalnie. Porażka gospodarcza to ledwie część bagażu, który niesie Obama. Kolejną jest reforma opieki medycznej. Republikanie demonizowali „socjalistyczne" postanowienia o „ubezwłasnowolnieniu pacjentów" tak długo, aż część niezależnego elektoratu uwierzyła i oddała im Izbę Reprezentantów. Prezydent lansował ustawę jako sposób na redukcję kosztów leczenia.

Obywatele pozbawieni ubezpieczenia mieli zostać nim objęci, ubezpieczeni – płacić niższe składki, a wszyscy wyłożyć mniej pieniędzy na pomoc nieubezpieczonym. Zdaniem ekspertów bilans w najlepszym razie wyjdzie na zero. Prawica nie omieszkała przypomnieć wyborcom, że podczas debaty nad reformą Obama pojawiał się i znikał, to przejmując inicjatywę, to oddając ją większości. Wówczas Amerykanie po raz pierwszy odnieśli wrażenie, że prezydent po pierwsze, rządzi w kratkę, a po drugie, zamiast zgodnie z obietnicami szukać porozumienia, wszystko wie lepiej niż opozycja. Trzeci problem Obamy to deficyt budżetowy. Także w tym przypadku podejrzany jest niewinny. Podczas kryzysu zawsze maleją podatki, a rosną świadczenia społeczne. Problem w tym, że prezydent nawet nie próbował przełamać impasu w negocjacjach z republikanami.

Wolał straszyć obniżką wiarygodności kredytowej USA. W rezultacie debata zakończyła się fiaskiem. Zadłużenie państwa wynosi 15 bln dolarów, ale nic to! Republikanie pokazali, że umieją szarżować jak słonie w obronie ulg podatkowych dla milionerów. Demokraci – że niczym osły trwają na straży zasiłków społecznych. A Obama wyniośle milczał. Najwyraźniej uznał, że po konfrontacji zakończonej porażką zostałby uznany za przywódcę nieefektywnego.

Wolał nic nie robić i oskarżać przeciwników o sabotowanie kompromisu. Amerykanie woleliby jednak w Białym Domu człowieka czynu, a nie koniunkturalistę. Porażka oznacza, że od stycznia 2013 r. wejdą w życie cięcia wydatków na obronę i programy społeczne, ale dług będzie rósł, bo maleją dochody. W perspektywie mamy kolejną obniżkę ratingu obligacji USA.

Znikający elektorat

Przyszłoroczna kampania będzie dotyczyć kwestii przyziemnych. W 1980 r., podczas debaty z prezydentem Jimmym Carterem Ronald Reagan spytał Amerykanów: „Czy powodzi wam się dziś lepiej niż cztery lata temu?". Odpowiedź brzmiała „nie" i tak samo brzmi dziś. Republikanie będą próbowali pogrążyć Obamę, przypominając, że zamiast walczyć z bezrobociem, przeforsował nieskuteczny pakiet stymulacyjny, skoncentrował się na ideologicznie motywowanej reformie medycznej i doprowadził do krachu negocjacji budżetowych.

Co zrobi Obama? Najpierw się zastanawiał, w jaki uderzyć ton. Zagrać na niezadowoleniu Okupuj Wall Street? A może uśmierzać lęki spragnionych stabilizacji wyborców środka? Ostatecznie pokazał pazur. Pierwszy strzał kampanii oddał w Osawatomie. Kiedyś w tym miasteczku przemawiał abolicjonista John Brown – orędownik zniesienia niewolnictwa. Teddy Roosevelt wygłosił w Osawatomie najbardziej lewicową ze swoich mów, uznając, że walka o postęp toczy się między „tymi, co mają więcej, niż zarobili, a tymi, co zarobili więcej, niż mają".

Obama uważa podobnie. Twierdzi, że republikanie chcą „wypatroszyć rząd" i zostawić obywateli na pastwę igraszek najsilniejszych, prowadzonej według reguł, które panowie świata sami ustalają. Podkreślił, że deregulacja i cięcia podatków nie pomogą, bo właśnie one doprowadziły do kryzysu gospodarczego. Sukces musi być oparty na „uczciwej grze, uczciwych szansach dla wszystkich oraz uczciwym podziale przywilejów i obowiązków".

Ton wystąpienia wskazywał, że prezydent nie tyle zamierza rywalizować z kandydatem republikanów o wyborcę środka, ile raczej oprzeć się na swoim elektoracie z 2008 r. Udało mu się wówczas zmobilizować ludzi młodych, często głosujących po raz pierwszy, oraz zawłaszczyć niemal cały elektorat kolorowych mniejszości – Murzynów i Latynosów. Jego doradcy wierzą, że również tym razem demografia zwycięży gospodarkę w chwiejnych stanach zachodu oraz „nowego południa" (Karolinie Północnej, Wirginii i na Florydzie). Studenci wielkich uniwersytetów mają zapewnić prezydentowi głosy elektorskie Ohio i Michigan. Nikt nie wątpi, że Obama zdobędzie duże poparcie wśród młodzieży i mniejszości, ale zdaniem wielu ekspertów przyjął zbyt optymistyczne założenia.

O ile Afroamerykanie stoją murem za Partią Demokratyczną, o tyle Latynosi już niekoniecznie. Kubańczycy z Florydy wolą republikanów nadal traktującychich rodzinną wyspę jak przyczółek wrogiego mocarstwa i od pół wieku z uporem maniaka lansujących tezę, że reżim Castro da się zagłodzić. Pozostałe grupy hiszpańskojęzyczne to wyborcy chwiejni. Skłaniają się ku demokratom, lecz w sytuacjach podbramkowych głosują na prawicę. Obama jako symbol emancypacji już się opatrzył.

Latynosi mogą uznać, że ograniczający ich szklany sufit został stłuczony, pierwszy w historii czarnoskóry prezydent zasiadł w Białym Domu i czas myśleć o portfelach.

Zostaje teleprompter

Doradcy prezydenta mają nadzieję, że jego notowania uda się poprawić dzięki odpowiedniej retoryce. W ostatnich miesiącach Obama wielokrotnie przekonywał, że nadal chce realizować politykę, którą uważa za słuszną, choć niekoniecznie popularną. Będzie przezwyciężał kryzys i tworzył miejsca pracy, uzdrawiał system finansowy oraz inwestował w naukę. Egzekwowanie umów handlowych i zawieranie kolejnych ma zwiększyć eksport. Inicjatywy energetyczne i inwestycje w czyste technologie zapewnią pracę tysiącom ludzi. Zakończył wojnę w Iraku, zabił Osamę bin Ladena, a samoloty bezzałogowe eliminują kolejnych liderów Al-Kaidy.

Republikanie zaś są niebezpiecznymi radykałami, którzy próbują rozmontować budowany przez dziesiątki lat system opieki społecznej, odebrać biednym i dać bogatym, odchudzić rząd federalny tak, że straci zdolność wypełniania swoich obowiązków. Debata zadłużeniowa umocniła przekonanie, że Obama woli siedzieć w ławce rezerwowych i obserwować grę, rzucając dobre rady. Szansy przejęcia piłki nie wykorzystuje. Gdyby to zrobił, mógłby mówić, że od początku przyświecała mu myśl, by najpierw obronić kraj przed bankructwem.

Okazało się, że największa nawet charyzma nie jest tym samym co zdolności przywódcze. Obama nie roztrwonił jeszcze całkiem zaufania, którym go obdarzyli wyborcy, i nie stracił ich sympatii. Tyle że Amerykanom coraz trudniej się zorientować, kim jest prezydent i o co mu chodzi. Widzą przeciwnika przymusowego ubezpieczenia, który uczynił przymus ubezpieczeniowy głównym elementem reformy medycznej. Orędownika pomocy dla klasy średniej, który pomógł jedynie potężnym instytucjom finansowym i otoczył się baronami Wall Street.

Obama mówi pięknie i wysłuchamy jeszcze wielu doskonałych popisów sztuki oratorskiej. Wyborcy jednak nie chcą przemówień, tylko decyzji. A prezydent wciąż jest niezdecydowany.