PIOTR CYRWUS: – To pytanie jest tendencyjne. Nic takiego nie robiłem, żeby Ryszard...

Czyli to nie jest pańska inicjatywa?

Nie, ja tylko chciałem, żeby mój bohater zakończył swój los serialowy.

Ale że już teraz? Już pan miał go dosyć?

Tak, teraz.

Nagrabił sobie Rysio u pana?

To się rozkłada w czasie, przychodzi taki dzień czy noc i nagle się mówi – mam tego dosyć czy dziękuję.

To była noc?

Nie, myślę, że to był dzień.

Pamięta pan moment, kiedy czara się przelała i pojawiły się mordercze myśli?

Już jakieś dwa lata temu...

Długo przygotowywaliście się do tego morderstwa.

Pan to tak jednostronnie widzi. Nikt nikogo nie zamierzał tu zabijać, wystarczająco się już chyba nawzajem mordujemy, zresztą w każdych czasach się mordowaliśmy. Wtedy Ryszard miał problemy z dobrem i moralnością, miał wypadek i to był pierwszy impuls, zastanawialiśmy się z producentami, jak by ten wątek zakończyć.

Jak to jest? Gdy siadacie z tymi scenarzystami i omawiacie na przykład śmierć jednego z bohaterów serialu, to sobie żartujecie na ten temat, smutni jesteście?

My nie siadamy.

Ale?

Przede wszystkim nie siadamy razem. W takim serialu dla bohaterów jest chyba dobrze, że nie wiedzą, co się z nimi będzie działo, tak samo jak w życiu, więc my nie znamy swojej serialowej przyszłości. Aktorzy mają wgląd w życie swojego bohatera na trzy-cztery tygodnie do przodu. Ale jeżeli aktor chce zrezygnować, to trzeba to z jakimś wyprzedzeniem załatwić, a najlepiej przez rozmowę. Już rok temu spotkałem się z Pawłem Karpińskim i z panem Niżyńskim, długo rozmawialiśmy na ten temat. I tu nie chodziło o żadne podwyżki, naciski. Umówiliśmy się, że będę grał do września i jeszcze się zastanowię. We wrześniu już definitywnie się zastanowiłem i jestem wdzięczny panu Karpińskiemu, że nie naciskał, nie zwodził mnie jakimiś zachętami.

W końcu chodziło o poważną rzecz, śmierć.

Tak, bo takie odejście dla mnie, dla aktora, oznacza, że nie mam powrotu do serialu.

No, nie, jest jeszcze zmartwychwstanie stale obecne w naszej popkulturze, więc...

Tylko w wierze.

No ale jest jeszcze szansa na epizod. Ekshumacja.

Myślę, że do tego nie dojdzie. 

Ale bez jaj! Czternaście lat pan grał Ryśka, połowa pańskiego dorosłego życia.... Mnie to fascynuje, jak dalece przez te 14 lat się pan zrósł z tą postacią. Czy wprost przeciwnie?

Jako aktorzy nie mamy innego instrumentu poza swoim ciałem, wyobraźnią...

Dobrze, dobrze… Ale nawet żadna sztuka w teatrze nie jest grana aż tyle lat!

Ja jakoś mam szczęście.

Do sztuk długo trwających?

Tak, swój monodram „Zapiski oficera Armii Czerwonej" zagrałem jakieś 800 razy, a „Emigrantów" 600 razy, mam taką rękę. I znowu miałem szczęście do bohatera, który aż 15 lat gościł na ekranach telewizji...

A to nie jest nieszczęście raczej?

Dla telenoweli, jako gatunku, to szczęście.

A dla pana jako aktora?

Nie można odpowiedzieć w kategoriach szczęścia, nieszczęścia.

Obciążenie chyba tak.

To jest takie obciążenie zawodowe. Bo zawsze uważałem, że aktor powinien grać różne role. I myślę, że ten Ryszard Lubicz gdzieś też miał...

Myśli pan o nim Ryszard czy Rysio?

Myślę Ryszard, chyba przez moją partnerkę serialową, choć w umysłach telewidzów on funkcjonuje jako Rysio – ciepły, dobry facet.

Safanduła.

To pan powiedział, bo mi nie przeszło przez myśl, żeby grać safandułę.

Tak jest opisywana ta rola: trochę niezaradny życiowo, niebiorący udziału w wyścigu szczurów.

A czy niezaradny jest człowiek dobry, opiekujący się swoją rodziną, nierobiący szwindli, niestarający się robić za wszelką cenę kariery? A mój bohater właśnie takie cechy miał.

Usiądzie pan pod koniec lutego przed telewizorem, żeby obejrzeć śmierć i pogrzeb Ryśka?

Nie, dlatego że ja w ogóle mało seriali oglądam.

Bo głupie?

Nie, to nie jest dla mnie, mam inne zainteresowania i ograniczony czas. Zresztą nigdy nie miałem serca do seriali. Dlatego że nigdy nie miałem tyle czasu. Myślałem, po co oglądać, skoro nie będę wiedział, jak bohaterowie skończą.

Czyli „M jak miłość" też pan nie oglądał.

Nie.

Ale medialna i internetowa śmierć Hanki Mostowiak wstrząsnęła panem?

To było niesamowite!

Z panem, czyli Rysiem, może być podobnie.

Ale to przecież nie ode mnie zależy!

Śmierć Hanki Mostowiak pokazała taki fenomen: kiedy umiera bohater serialu, to ludzie odczuwają to tak, jakby naprawdę odchodziła jakaś bliska im osoba. Skoro z Ryszardem może być podobnie, to co pan myśli o zjawisku społecznym śmierci zastępczej?

A co się dzieje w tej chwili? Niby chcemy być tacy otwarci, a jesteśmy coraz bardziej zamknięci. Zamykamy się w naszych mieszkaniach, przed telewizorami i tam obserwujemy „życie". Piętnaście lat temu, kiedy zaczynał się „Klan", byłem na Kleparzu w Krakowie po zakupy. I ktoś przede mną opowiadał historię, bardzo żywo, emocjonalnie. I nagle słyszę – Rysiu, Grażynka, Paweł… Nagle sobie zdałem sprawę, że jedna pani drugiej pani opowiada właśnie odcinek „Klanu”...

A pan miał wrażenie, że ona o swoim życiu opowiada.

Tak, że ona opowiada o sąsiedzie. My, bohaterowie seriali, tak jest na całym świecie, tworzymy taką grupę sąsiadów, o których się nawet plotkuje.

No to sąsiedzie Rysiu, dlaczego robisz nam takie świństwo i umierasz? Nie pojawiła się w panu taka myśl: nie mogę im tego zrobić i umrzeć?

Nie, szanuję wszystkich widzów – i serialu, i teatralnych, ale myślę, że nie zwariowaliśmy do końca, że ludzie...

Czyżby?

Że ludzie zdają sobie sprawę, że to jest fikcyjna postać i po prostu mi wybaczą.

Po 22 lutego, bo wtedy chyba będzie emitowana pańska śmierć, może być pan traktowany jak duch.

Persona non grata. Nie.

I będzie pan miał szanse jako być może pierwszy człowiek, powiedzieć, jak wygląda życie po śmierci. Przynajmniej Ryszarda.

Już czekam na te pośmiertne wywiady…

Kiedy pan zaczynał ten serial 15 lat temu, sądził pan, że to może być tak długotrwała przygoda?

Ten serial zacząłem troszkę bezwiednie, przyjechałem na zdjęcia próbne do „jakiejś" pracy w Warszawie. Byłem aktorem Starego Teatru i wygrałem casting. Teraz bardziej „patrzę" na swoją karierę, dokonuję wyborów, wtedy tak nie było. Jechało się do Warszawy po to, żeby w czymś zagrać, zarobić jakieś pieniądze. Później co pół roku mówiono nam, że ten serial będzie schodził, i tak minęło 15 lat.

Nie miał pan w czasie tych 15 lat myśli: a może dobrze byłoby, żeby to było dożywotnie, taka praca na całe życie?

Nigdy. Nawet kończąc szkołę, kiedy nie wiedziałem, ile aktor zarabia i na czym ta praca dokładnie polega, zawsze myślałem, że muszę być mobilny, być tam, gdzie mam ciekawe propozycje, gdzie są ciekawi ludzie, ciekawe zadania aktorskie. Dlatego moje życie składa się z takiej wędrówki po kraju od Warszawy, przez Łódź, do Krakowa i znowu do Warszawy, po całej Polsce.

Jest pan aktorem bardzo znanego teatru, a czytałem, że w pracy przy telenoweli aktor musi ograniczyć swoje umiejętności, grać płytko. Nie miał pan z tym problemu?

To mity. Wytworzyły się nawet takie niesamowite pojęcia wśród krytyków, ludzi z branży, bo ktoś tam mówi na planie: „O, za teatralnie gracie". Ja mówię: „Dajcie spokój". Potem gram w teatrze i później czytam: „Grali jak w serialu, jeden do jednego”.

Jednak różni się ta gra.

Tak, jeżeli gram w filmie fabularnym, w teatrze, to nie tylko mam określone zadanie aktorskie. Wiem też, jak się zacznie i jak się skończy opowieść. A w serialu nie. I dlatego kondycja jest ważna w serialu, żeby mieć chęć zagrać te sześć czy siedem scen dziennie z pełnym zaangażowaniem.

Zaangażowaniem… Czytałem, że najczęstszy tekst, jaki pan tam wygłasza, to: „Dzieci, umyjcie rączki".

Akurat ten tekst powiedziałem może dwa razy. To już jest właśnie plotka o Ryszardzie.

Pan jednak kiedyś powiedział, że liczy na Oscara w kategorii „sceny zakładania i zdejmowania kurtek dziecięcych". Pan odchodzi, Oscara nie będzie?

Pewne czynności pchnęły mnie do tego żartu, może dlatego, że najwięcej ich robiłem w jednym serialu. Ale ileż można wymyślić codziennych, prostych zdarzeń międzyludzkich... I nie uważam, że my tam gramy „jeden do jednego".

Co to znaczy?

Że nie postaciujemy, tylko po prostu gramy takich, jacy jesteśmy. My po prostu uwypuklamy pewne nasze cechy potrzebne do danej roli, ale nie jesteśmy sobą. Ja bym się zupełnie inaczej zachował w danej sytuacji jako Piotr Cyrwus.

W normalnym życiu w kimś takim jak Grażynka pan by się zakochał?

Chyba bym miał trudności.

Za gadatliwa jest?

Nie, niech pan tak nie pisze, bo to jest taki szowinizm. Myślę, że dla Ryszarda to była wspaniała żona. Z Piotrem Cyrwusem tworzyłaby dosyć burzliwy związek.

Śmierć Ryśka jest nieodwracalna, bo nagrana?

Jutro gram decydujący moment, mogę jeszcze wszystko odwrócić, ale myślę, że producenci zainwestowali tak dużo w mój pogrzeb, który już został nagrany przed świętami, że chyba nie będę im tego robił.

Oglądał pan to zdjęcie nie z własnym, tylko Rysia nagrobkiem?

Życzliwi koledzy z planu mi przysłali.

Co pan poczuł?

To mieszane uczucie, jednak mieszane. Widzę, że im bliżej ten dzień rozstania z ekipą, to inaczej się wobec mnie zachowują.

Traktują pana jak śmiertelnie chorego?

Nie, może czulej trochę...

A Piotr Cyrwus chciałby wiedzieć, kiedy umrze?

Z katolickiego punktu widzenia niekoniecznie. Ale z egoistycznego tak.

To byłoby zabawne, gdyby też prawdziwi ludzie żyli tak jak w serialu, to znaczy znali np. datę swojej śmierci.

Ale my chyba tak to sobie wyobrażamy, wiara np. w te końce świata… Ludzie mają domy, mieszkania na kredyt i każdy myśli chyba, że będzie sobie oglądał ten koniec świata w domu w telewizji, a te mieszkania przetrwają, choć świat upadnie. Jako Piotr Cyrwus widzę to w tych rozgrywkach politycznych, że nie potrafimy po prostu kibicować rządzącym, nieważne, czy oni są tacy, czy inni, tylko bez przerwy myślimy, żeby im się noga powinęła.

Nie wiemy, że sobie kibicujemy?

Właśnie, może nie traktujemy tego poważnie, podobnie jak seriali i telenowel? Zauważył pan, co się działo w tym kraju i co się dzieje? Ludzie wpadają w wielkie emocje. Więc wymyśliłem sobie takie zadanie, że jako aktor, człowiek mediów nie powinienem dołączać do masy polityków, niektórych dziennikarzy i jeszcze bardziej pogłębiać podziałów, które powstały przez biedę i polityków.

Jak aktor może nie pogłębiać tego podziału, nie brać pewnych ról?

Dobre role to są pytania, to nie są odpowiedzi. To pytania, które zadaję swoim widzom, na które oni sobie odpowiedzą, ja nie daję odpowiedzi. Wrócę do cytatu z „Historii filozofii po góralsku" księdza Tischnera, że „przecież Pon Bog nam nie doł rozumu po to, coby my się męcyli, ino żeby mieli jaką taką ulgę w męce. Takie myślenie, co męcy, to jus nie jest myślenie, ino tak udaje". A u nas w sztuce, w polityce widać jakiś taki dziwny masochizm, że jak się tak nie umęczymy, nie skonfliktujemy, nie podzielimy, to jakoś trudno, żeby nam coś wyszło.

Jest w tym, co pan mówi, trochę Ryszarda

? Trochę. Przez tyle lat był łagodną postacią i nie powodował konfliktów, a wręcz przeciwnie, jakoś potrafił się dogadać z Grażynką.

Czyli nie całkiem umrze, jego kawałek w panu przetrwa?

Tak, to przecież gdzieś tam we mnie siedzi.

Będzie pan prywatnie obchodził rocznicę śmierci Ryszarda?

Oj, ale się pan przyczepił...

Bo biorę pod uwagę histeryczną reakcję na śmierć Hanki Mostowiak. I Ryśka może to spotkać.Wydaje mi się też, że dla aktora, ale i człowieka, który wiele lat jest tą postacią i ona umrze, będzie miała „grób", grób będzie sfotografowany, to musi być dziwne uczucie.

Ale myślę, że my w „Klanie" trochę inaczej podchodzimy do śmierci. „Klan" zawsze miał taki sznyt misyjny, nauczyłem połowę Polski, jak niektórzy twierdzą, myć rączki, więc nie chcemy zmarnować tej śmierci. Jak chcecie to zrobić? Moja śmierć nie jest istotą. Chcemy pokazać cierpienie ludzi, jak sobie poradzą ci, którzy zostają. Sam miałem niedawno takie doświadczenie, kiedy odchodzili moi rodzice. To jest istota śmierci, nie to, że my kogoś zabijemy, zginie mniej czy bardziej efektownie. Myślę też, że dlatego nie poradziliśmy sobie z tą olbrzymią katastrofą. Przestaliśmy się interesować ludźmi, którzy zostają. Myślę, że to olbrzymie przeżycie dla każdej rodziny i ludzie sobie nie radzą z tym cierpieniem.

To niejedyny problem. Jak sobie poradzić z brakiem szczęścia?

Jestem tenisistą zapalonym i wczoraj usłyszałem w telewizji tenisistkę, zarabiającą miliony, która jest teraz w cieplutkim Melbourne i ona powiedziała: „Tak chciałabym być szczęśliwa...". To jest może właśnie nieszczęście, że nie wiemy, co to jest to szczęście i nawet sobie nie wyobrażamy, jak można być szczęśliwym?

Pan też?

Ja sobie już wyobrażam, coraz bardziej.

O, to ciekawe.

Tak, wyobrażam sobie, że szczęście to jest spotkać dobrego człowieka, porozmawiać z nim, być z nim.

Musiał pan się trochę zestarzeć, żeby to poczuć?

Tak! Musiałem do tego dorosnąć. Często teraz rozmawiam o tym z ludźmi młodymi. Moja córka niedawno wyszła za mąż i zięć mnie zasypywał pytaniami o „szczęście małżeńskie". Myślę, że to tak jak w aktorstwie: „trzeba umieć przetrwać", jak powiedział wielki mistrz Gustaw Holoubek. A mój teść mówił: „Najgorsze jest pierwsze 25 lat, a potem już z górki”. I w małżeństwie, i w zawodzie jestem już po tym etapie. To ta chwila…

Czas na wspomnienia, bo Ryszard umarł. Jaki był? Siedzimy, jakby to była stypa i trzeba powspominać nieboszczyka, jak na porządnej, przedwojennej stypie.

Amerykanie o człowieku, który odszedł, przede wszystkim opowiadają żartem. Ryszard miał swoje przywary, potrafił być śmieszny i wspaniały, gdzieś tam się potknął, ale 500 razy się podniósł. I dalej walczył, miał takiego poprzednika Ryszarda Lwie Serce. Myślę, że Ryszard wytrzymał 15 lat w takiej kondycji, bo miał to lwie serce, które teraz mu pękło. Ale był waleczny, nie chciał się zmieniać na siłę, jakby tego chcieli niektórzy widzowie. Nie robił sobie nic z tego, że nieraz dworował sobie z niego Wojewódzki, zafascynowany nim...

Wojewódzkiemu chyba po tej śmierci będzie smutno, będzie się czuł samotny, kogoś z jego świata ubyło.

Właśnie, tu mi żal troszeczkę Kuby Wojewódzkiego.

Dlaczego Rysio nigdy nie odpowiedział w serialu Wojewódzkiemu na te żarty? Byłoby zabawne, gdyby przeniknęły się te dwie nierzeczywistości.

Właśnie. Szkoda, że się z panem wcześniej nie spotkałem.

Teraz rzeczywiście już za późno. Rysiek jutro umiera...

Ale może Wojewódzkiemu coś z zaświatów powiem… Niech czeka.