Kuba miał 25 lat, kiedy się zaczęło. Włosy do ramion, dziewczyny to uwielbiały. Ściął na krótko, kiedy czupryna z powodu do dumy zmieniła się w wyrzut sumienia. Teraz jest po trzydziestce i można powiedzieć, że zrezygnował, a nawet pogodził się z sytuacją. Ale kiedy kilka lat temu liczył włosy pod prysznicem, miał ochotę płakać ze złości. – Rozumiesz? Siedzę na golasa pod tym prysznicem i się rozklejam jak trzynastolatka. Trzynastolatka z łysym plackiem na głowie! Wtedy zacząłem zazdrościć tym wszystkim chłopakom z siłowni. W ich świecie bycie łysym jest OK. W moim łysienie było pożegnaniem z młodością.

Pigułka cud

Łysienie dotyka jednej trzeciej mężczyzn powyżej 25. roku życia i połowy po czterdziestce. Większość z nich zapewne wolałaby zachować bujne fryzury, są tacy, którzy w odpowiednim momencie decydują się golić na zero, i tacy, którzy decydują się na walkę. Tych drugich wcale nie jest tak mało, w samych Stanach Zjednoczonych leczenie łysienia jest przemysłem wartym miliard dolarów rocznie. Branża żyje z coraz popularniejszych przeszczepów oraz produkcji masy środków mających odwrócić utratę włosów albo nawet spowodować ich odrośnięcie. Problem w tym, że wiele z nich przypomina raczej tajemnicze receptury lokalnych zielarzy niż prawdziwe leki. Te kilka oficjalnie zarejestrowanych środków nie musi, ale może wywoływać efekty uboczne.

Kilka tygodni temu BBC opisało historię 26-letniego mieszkańca Edynburga, którego kuracja przeciw łysieniu doprowadziła do całkowitej impotencji. Mimo to jest wielu, którzy są gotowi zaryzykować. – Dlaczego? Bo to się staje obsesją – tłumaczy Kuba. – Dajmy na to jadę metrem do pracy. Piękny dzień, perspektywa wskoczenia na stanowisko wyżej, na dodatek w metrze jest na co popatrzeć, studentki i tak dalej. Ale nie, w twojej głowie wszystko układa się w ciąg myśli: „Piękny dzień ( jestem łysy), dobre pieniądze (będzie na przeszczep), perspektywy (że też do diabła nikt nie wymyślił na to lekarstwa)". I patrzysz na swoje odbicie w szybie. Smutny facet bez włosów na głowie. I masz wrażenie, że cały cholerny wagon tylko na to patrzy.

Kuba potrzebował cudu tak bardzo, że postanowił go szukać w internecie. Tym bardziej że lekarz dał mu do zrozumienia, że włosami to się przejmują panienki, a prawdziwy facet jak łysy, to znaczy, że więcej może. W internecie obok leków zawierających finasteryd i minoksydyl, jedyne substancje oficjalnie zaaprobowane w przypadku walki z łysieniem, jest cała masa takich, których działanie potwierdza tylko ulotka reklamowa.

Hardcore’owcy

– Żaden lekarz tego nie przepisze, bo najczęściej nie ma nawet pojęcia o istnieniu takiej kuracji – mówi Irek, który na jednym z forów internetowych opisuje swą trwającą kilkanaście lat walkę. Zanim zgodzi się porozmawiać, chce się upewnić, że obędzie się bez żartów. – Zdaję sobie sprawę, że to zabawne: banda facetów, którzy testują na sobie egzotyczne kuracje. Ale to naprawdę bolesny problem.

Irek mieszka pod Poznaniem, ma żonę i dwoje dzieci. Dobiega czterdziestki i żartuje, że niedługo przestanie się przejmować. – Parę razy się przejechałem. Lekarze przepisywali mi tabletki z finasterydem, to lek używany w przeroście gruczołu krokowego, w nowotworach prostaty. Podawany w niewielkiej ilości zatrzymuje łysienie – Irek przesyła mi link do odpowiednich badań. – Ale jest też tańsza wersja, zamiast jednego grama finasterydu zawiera pięć, więc na zdrowy rozum lepiej, prawda? Można to sprowadzać ze stron internetowych po „konsultacji lekarskiej", która wygląda tak, że klikasz, potwierdzasz, że nie jesteś chory na to i na to, i zobowiązujesz się stosować do zaleceń w ulotce. W najlepszym momencie moja dieta wyglądała tak: finasteryd, cynk, testosteron, minoksydyl, soja i kilkanaście naturalnych specyfików. Wątroba i trzustka dały mi poważne sygnały ostrzegawcze. W końcu poszedłem do lekarki, zrobiła mi badania i pyta, od jak dawna piję. A ja nie piję prawie wcale.

Irek stosował też popularny wśród części internautów dutasteryd. Przepisuje się go pacjentom chorującym na raka prostaty. – W branży chłopaki, którzy używają „duta", są uznawani za hardcore’owców – przyznaje Bartosz walczący od siedmiu lat. – Zwłaszcza teraz, ale jeszcze parę lat temu ściągało się go na potęgę. Deprecha, owszem, „opadanie złośliwe nieprzewidywalne” – a jakże, co poradzić. Ale jak po tych koktajlach przytyłem 20 kilo, to trzeba było przystopować – Bartosz przyznaje, że lekarz, do którego zgłosił się z objawami ginekomastii, zasugerował wizytę u psychiatry. – To było trzy lata temu. Jak szedłem do lekarza, miałem biust. Myślałem tylko, jak się go pozbyć, nie przerywając kuracji na włosy – ostatecznie Bartosz postawił na psychoterapię. Nudne spotkania i warsztaty grupowe z akceptowania samego siebie. – Trochę się uspokoiłem. Jest lepiej. Jednak jak tylko przeczytam gdzieś, że idzie klonowanie włosów czy terapia genowa, to od razu mam błysk w oku. Czekam, co naukowcy wymyślą. Jak się trafi coś pewnego, to biorę kredyt i z górki.

To nie koniec świata

Włosy, a raczej ich brak, to problem, który łączy ponad podziałami majątkowymi i klasowymi. Bogaci i sławni nie mają taryfy ulgowej. Komentator piłkarski Dariusz Szpakowski przez lata był obiektem żartów z powodu zaczeski, dopiero niedawno zdecydował się zaprezentować światu łysinę. Pogłębiające się problemy z włosami Radka Majdana długo były jednym z ulubionych tematów portali plotkarskich. – Wszystkie zwierzęta tak robią – mówi Bartłomiej Dobroczyński z Instytutu Psychologii UJ. – Nie tylko łysi udają, że mają bujne owłosienie, nosząc peruki czy przeszczepiając włosy. W świecie zwierzęcym udawanie też kwitnie w najlepsze – istnieje na przykład motyl przeziernik osowiec, który udaje osę paskowanym odwłokiem.

– Wszystko to słyszałem, sam jestem z wykształcenia psychologiem – denerwuje się Michał, któremu udało się powstrzymać łysienie, ale który wciąż się wścieka na los, że zafundował mu takie geny, a nie inne. – Odpowiem panu żargonem – uwarunkowania kulturowe są tak silne, że trudno je przezwyciężyć. Widział pan „Moneyball" z Bradem Pittem? Jest ode mnie starszy o kilkanaście lat, a włosów ma więcej, niż ja kiedykolwiek miałem. Idę do kina, bo lubię filmy z nim, a nie mogę przestać myśleć, jaki to cholerny szczęściarz.

Michał ma 30 lat i niewielkie zakola. Na to akurat nic nie dało się poradzić, ale znajomi z forum internetowego i tak mogliby mu pozazdrościć. Co stosuje? – Zdrowe jedzenie, ekstrakt z zielonej herbaty, wyciągi z ziół. Finasteryd działał lepiej, jednak udało mi się odstawić bez konsekwencji – tłumaczy. Co, jeśli kiedyś straci włosy? – Dziś zrobiłbym przeszczep, lecz za parę lat wejdzie klonowanie, wtedy nawet największy łysol będzie mógł zapuścić afro. Wszyscy się załapujemy na ten kult młodości. Chcemy być jak kolesie z telewizji. Wystarczy poczytać fora. Chłopaki właśnie zrzucają się na coś, co nawet nie jest przez nikogo oficjalnie produkowane. Zamawiają dużą ilość jakiegoś proszku, a później się zastanawiają, czy im tego urząd celny nie zatrzyma. Produkują to Chińczycy w nie wiadomo jakich laboratoriach. Nikt nie wie, co się może po czymś takim dziać z organizmem.

Szansą dla tych, którym szans nie dały ani geny, ani terapie, jest zaakceptowanie stanu rzeczy. Pomogłaby też zmiana kolekcji DVD. Przecież Bruce Willis nigdy nie próbował ukrywać łysiny. Warto również pamiętać, że łysienie to nie koniec świata. – Medycyna traktuje łysienie jako „schorzenie", ale trzeba pamiętać, że z punktu widzenia patofizjologii to nie jest żaden problem – mówi Dalia Chrzanowska, dermatolog z rzeszowskiego Centrum Dermatologii, Medycyny Estetycznej i Laseroterapii.

– Istnieje na pewno moda – dodaje Bartłomiej Dobroczyński. – Chęć przekształcania siebie, którą podsycają lobby medyczne i biznesowe. Wykorzystuje się do kreowania mody autorytet nauki i osób publicznych. Jeżeli zawodnik Manchesteru United funduje sobie przeszczep włosów, komunikat jest jasny: dbałość o włosy to synonim wysokiego statusu społecznego. Reszta za tym podąża, bo ludzka kultura formowana jest przez naśladownictwo.

– No i wszyscy jesteśmy tego ofiarami – przyznaje Kuba, który przestał walczyć dwa lata temu. Mówi, że miał dość obsesyjnego zaglądania w lustro. Stara się patrzeć na pozytywne strony. Podobnie jak Krzysztof Skiba, który przyznaje, że choć czasem maskuje się kapeluszem, łysiny się nie wstydzi: – Ja panu powiem, że jak ktoś jest starszy, to całkiem dobrze być łysym. Unika się spekulacji. Np. dzisiaj wszyscy mają pretensje do Wodeckiego, że nie wyłysiał – gadają: czy nie ma przypadkiem peruki? Co robi, że nie wyłysiał? I tak źle, i tak niedobrze! Współpraca: Grzegorz Lewicki