Teraz dajcie Świetlickiemu, jemu też się należy. Takiego przemówienia moglibyśmy wysłuchać, gdyby Paweł „Konjo" Konnak dostał w 2009 r. Nagrodę Literacką Nike (był nominowany za tom „Król festynów”). Potem przyjąłby kolejną propozycję prowadzenia promocji w Tesco albo Biedronce, bo właśnie wtedy był jednym z najbardziej rozchwytywanych konferansjerów. Dziś rocznie daje około stu występów – podczas dni gminy, juwenaliów, wesel, imprez w supermarketach albo spotkań integracyjnych dla pracowników korporacji.

O tym, że pisze wiersze, wiedzieli nieliczni. Był znany z udziału w programie „Gwiazdy tańczą na lodzie", prowadził w Dwójce program „Lalamido”, był konferansjerem zespołu Ich Troje. A dwa lata temu został nawet na chwilę gwiazdą Pudelka, kiedy chicagowska policja pomyliła go z jednym z lokalnych alfonsów i zaciągnęła do aresztu.

Poinformował świat o swojej nominacji do nagrody Nike, prowadząc imprezę plenerową: – Przeczytałem jeden wiersz. Publiczność zamarła, czekali na Beatkę Kozidrak. Ktoś przeklął, ktoś rzucił jabolem. Byli przekonani, że dostałem nagrodę od producenta butów.

Na konferansjerce zarabia bardzo dobrze. – Branża się rozwija, a mnie udało się wypracować własną pozycję. Telefon wciąż dzwoni – zapewnia. Podczas naszego spotkania dzwoni dwukrotnie. Ktoś proponuje fuchę – potrzebują gwiazdy i konferansjera. – Bierz Mandarynę i paru lokalnych chłopaków, ja poprowadzę, będzie bomba – Konnak umawia się z nowym zleceniodawcą.

Koncerty Ich Troje prowadził w czasie eksplozji popularności zespołu. – To było marzenie każdego konferansjera w Polsce. Najlepsza fucha, jaką można sobie wyobrazić – mówi. Bronił Michała Wiśniewskiego przed krytykami, do dziś się przyjaźnią.

Konnak najchętniej spędza czas w Gdańsku, gdzie się urodził. W stolicy bywa od czasu do czasu, więc nieduże mieszkanie przy placu Zawiszy dzieli ze współlokatorką, panią Gosią, która jest wyrozumiała i ma idealną cechę – nie demoluje. – Kiedyś miałem współlokatora, potwornego syfi arza. Do tego stopnia, że kiedy ekipa MTV zrealizowała u mnie odcinek „Cribs", programu o domach gwiazd, potem powtarzali go ponad czterdzieści razy. Publiczność była zdumiona syfem w moim mieszkaniu.

Na stole w środku małego pokoju leży egzemplarz „Króla festynów", kwartalnik historyczny „Karta” i płyta zespołu disco polo D-Bomb. – To na jutro, mam robotę w poprawczaku dla dziewczyn. Pięknie będzie, już się nie mogę doczekać. Pięćdziesiąt wściekłych panien i ja. Cudownie!

Spontaniczna bojówka

Zanim został konferansjerem, działał w podziemiu. Był performerem, poetą, reżyserem fi lmów, jedną z najważniejszych postaci peerelowskiej alternatywy. W kwietniu 1986 r. wspólnie z poetą Zbigniewem Sajnogiem założył grupę artystyczną Totart. Razem z trójmiejskimi poetami w auli Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego zorganizowali happening „Mięso, Masa, Masarnia". – Tak zrodziła się nasza spontaniczna bojówka. Potem doszliśmy do ściany, jaką było smarowanie się gównem podczas akcji w Rzeszowie. Nie było żadnych granic.

Organizowali happeningi, spektakle teatralne, wieczory poezji, manifestacje. Rozrzucali ulotki, aranżowali wędrujące wystawy i „publiczne praktyki koprofagiczne".

W październiku 1986 r. mieli już zakaz występów w klubach studenckich i domach kultury. Ktoś pomógł załatwić nielegalny występ w szpitalu psychiatrycznym. – Biedni wariaci i tak wytrzymali długo, do momentu, w którym Tymon Tymański w artystycznym szale rzucił się na godło Polski Ludowej i zaczął z nim kopulować. Wtedy nasza szpitalna publiczność zaczęła uciekać. Skończyło się na tym, że pomagaliśmy pielęgniarzom zaprowadzić ich do łóżek.

W kwietniu 1989 r. totartowcy pojechali do Budapesztu na kongres Partii Transnacjonalnej, wzięli udział w manifestacji na rzecz ochrony ozonu w atmosferze. Delegatką z Włoch była gwiazda porno Cicciolina. – Na prośbę paparazzi, żeby pokazała cyca, podeszła do nas i zdjęła bluzkę. Poniosły mnie nerwy i tego cyca złapałem, a ona tylko się uśmiechnęła i pogłaskała mnie po głowie. W ten sposób poznałem Cicciolinę. Przy okazji dowiedziałem się o istnieniu ozonu w atmosferze – wspomina Konnak.

Totartem zainteresował się Robert Tekieli, założyciel i naczelny skandalizującego pisma „bruLion", który na przełomie lat 80. i 90. skupił wokół siebie pokolenie nowych poetów, m.in. Marcina Świetlickiego i Jacka Podsiadłę. Naczelny „bruLionu” był zafascynowany poezją Zbigniewa Sajnoga, Konnaka i innych totartowców. Buntownicy próbowali się odnaleźć w zupełnie nowej rzeczywistości, która, choć wolna, wcale nie okazała się dla nich łatwiejsza.

Koniec twórczej walki

Środowisko zaczęło się rozsypywać zaraz po końcu PRL. Niektórzy wyjechali za granicę, inni znaleźli pracę i działalność artystyczną odłożyli na bok, jeszcze inni chcieli robić kariery. Robert Tekieli przeżył nawrócenie, oskarżył dawnych znajomych o propagowanie satanizmu. Zbigniew Sajnóg trafi ł do sekty Niebo, spalił połowę archiwum Totartu. Próbował namówić Konnaka, żeby zrobił to samo ze swoją częścią.

Kilku znajomych Konnaka wykończyło się narkotykami, inni zniszczyli swoje prace i robią wszystko, żeby zapomnieć o czasach twórczej walki. – W podziemiu uczestniczyli nadwrażliwcy. Ich system wartości był odmienny od tej chamskiej, monolitycznej tak zwanej kultury, którą nam wtedy wciskano do głów – wspomina Konnak. – I tym nadwrażliwcom w pewnym momencie odjebało. Nie wszyscy byli tak pełni energii jak na przykład Skiba, który potrafi ł się odnaleźć w świecie wolnego rynku.

Sam Konjo odnalazł się całkiem nieźle. Telewizyjna Dwójka pokazywała „Lalamido, czyli porykiwania szarpidrutów" przez siedem lat, od 1992 r. Program prowadzili Konnak i Skiba, w jego realizację zaangażowani byli m.in. Yach Paszkiewicz, Paweł Kukiz oraz stary znajomy Konnaka z Totartu, Dariusz „Brzóska” Brzóskiewicz. Kiedy w latach 90. na Woronicza rządzili pampersi, liderzy środowisk alternatywnych byli mile widziani w telewizji.

Dzięki obecności w mediach Konnak mógł rozwijać karierę estradową. Jeździł coraz więcej, pokazywał się publicznie. Działalność artystyczna zeszła wtedy na drugi plan. – W latach 80. rekompensatą za bycie w podziemiu był mit romantyczny – mimo że się od wszystkich dostaje po tyłku, ten naród nas potrzebuje. A potem przyszła wolna Polska i okazało się, że nikt już nie potrzebuje naszego cierpienia, że poeci są mile widziani w agencjach reklamowych, a malarze mogą aranżować wnętrza w sklepach. Część z nas obraziła się na świat – w ten sposób pomogliśmy zapomnieć o alternatywie tamtego czasu.

Konnak od kilku lat próbuje przypominać historię trójmiejskiej alternatywy. „Gangrena – mój punk rock song" to drugi tom trylogii Konnaka o pokoleniu artystów działających w latach 80. (pierwszy tom ukazał się w ubiegłym roku).

Za alternatywą tęskni, ale zapewnia, że nie przeszkadza mu rola zabawnego faceta w czapce błazna. Można go spokojnie pytać o sto tysięcy, które stracił na skutek nietrafi onych inwestycji bankierów, o gale, na których zabawia pijaną publiczność. Uśmiech znika z twarzy Konja, kiedy zaczyna mówić o Zbigniewie Sajnogu, dawnym przyjacielu z czasów Totartu.

– Zbyszek odpalił w styczniu 1993 r. – Konnak bierze głęboki wdech. – Mieliśmy inne plany. Oszalał w najgorszym momencie, kiedy trudne lata zaczęły owocować. Straciłem przyjaciela i kooperanta. Gdyby nie odleciał, moje życie wyglądałoby zupełnie inaczej. Pewnie bardziej rozwinęłaby się moja działalność artystyczna.

– Żałujesz? – pytam. Długa cisza. – Jasne. Robiliśmy coś wartościowego. Ale mam się powiesić? Życie nauczyło mnie, że trzeba robić swoje, starać się realizować własne pragnienia. Trochę mi się to udaje, nie mogę narzekać.