Listy abp. Carla Vigan? ujawniła telewizja La 7. Watykan zagroził jej procesem o zniesławienie, ale autentyczności listów nie zanegował. Podobnie jak osiągnięć arcybiskupa na stanowisku wicegubernatora Watykanu, które musiał opuścić trzy lata przed końcem kadencji mimo spektakularnych sukcesów.

Afera ma katastrofalne skutki dla wizerunku Watykanu, potwierdzając dość ponury obraz kurii rzymskiej, w której trwa bezwzględna walka o wpływy. 

Życiorys abp. Vigano to przykład błyskotliwej watykańskiej kariery. Szybko piął się w hierarchii watykańskiej dyplomacji, był na placówkach w Iraku i Wielkiej Brytanii, pracował w watykańskim Sekretariacie Stanu, potem w Strasburgu. W 2009 r. został sekretarzem generalnym Gubernatoratu Państwa Watykańskiego. Nominacja, która miała być ukoronowaniem jego kariery, okazała się pułapką.

„Obejmując stanowisko, doskonale zdawałem sobie sprawę z ryzyka i trudności, przed którymi stanę, ale nie przypuszczałem, że sytuacja, w której się znalazłem, będzie po prostu katastrofalna" – pisał w liście do Benedykta XVI z 4 kwietnia 2011 r.

Jednym z zadań arcybiskupa było czuwanie nad usługami, które Watykan powierzał różnym firmom. Zorientował się, że otrzymywały je od lat te same firmy i dyktowały ceny o wiele wyższe od rynkowych. Chodziło m.in. o prace budowlane, techniczne, ogrodnicze, dostarczanie kwiatów. Vigano zdziwiły np. koszty dorocznej szopki na placu św. Piotra – w 2009 r. było to 550 mln euro! Rok później, gdy arcybiskup sam wziął pod lupę wydatki związane z obchodami Bożego Narodzenia, na placu stanęła szopka równie imponująca, ale za 300 mln euro.

W liście do papieża Viganp postawił zarzuty Komitetowi Finansów, w skład którego wchodzą znani bankierzy. Komitet został powołany przez Sekretariat Stanu, by złagodzić skutki światowego kryzysu dla finansów Watykanu. Chodziło o obracanie 350 mln euro rocznie z watykańskiego budżetu. Po zbadaniu dokumentacji komitetu Vigano uznał, że nie ma on żadnego umocowania prawnego. Stwierdził, że jego bankierzy działali na szkodę Watykanu, bo chodziło im o własne korzyści. Jako przykład podał jedną z operacji finansowych z grudnia 2009 r., na której Watykan stracił 2,5 mln dolarów.

Oskarżenie dotyczyło bardzo wpływowych ludzi. Byli wśród nich m.in. Pellegrino Capaldo, były prezes Banca di Roma; Ettore Gotti Tedeschi, obecny szef watykańskiego banku IOR, czy prezes Banco Popolare Fratta Pasini. Hierarcha pisał papieżowi, że o wszystkich nieprawidłowościach wiedzą doskonale trzej kardynałowie: Velasio De Paolis, Paolo Sardi i Angelo Comastri.

Zamieszanie i zepsucie

Na reakcję nie trzeba było długo czekać. W dzienniku „Il Giornale" ukazały się dwa anonimowe artykuły, oskarżające Vigano o niekompetencję i fatalne zarządzanie. Te zarzuty nie były prawdziwe. Gdy Vigano przychodził do pracy w Gubernatoracie, w kasie brakowało 8 mln euro. Odchodząc po dwóch latach, zostawił 34,4 mln euro nadwyżki. Drastycznie ciął wydatki, tępił rozrzutność. Wielu ludziom musiało to być nie na rękę, bo wiązało się z utratą kontraktów i pieniędzy. Stąd inspirowane przez kurię publikacje w „Il Giornale" i pogłoski o rychłym odwołaniu Vigano.

„Ojcze Święty, moje przeniesienie wywołałoby zamieszanie i zniechęciłoby tych, którzy uwierzyli, że można oczyścić tak wiele przypadków zepsucia i nadużyć" pisał Vigano w dramatycznym liście do Benedykta XVI, wiedząc, że jego dni na stanowisku wicegubernatora Watykanu są policzone. Arcybiskup sugerował też, że nagonkę na niego organizuje grupa ludzi, których interesom zagraża. A sekretarz stanu kard. Tarcisio Bertone zamiast go wesprzeć, odwrócił się do niego plecami. Pod koniec marca 2011 r. Bertone odwołał Vigano ze stanowiska, choć kadencja arcybiskupa upływała dopiero w 2014 r. Kardynał uzasadnił decyzję troską o dobrą atmosferę w Gubernatoracie.

Latem ubiegłego roku Vigano został mianowany nuncjuszem w Waszyngtonie. Rozgoryczony prosił papieża o odłożenie tej decyzji i danie mu szansy na obronę swoich racji przed watykańskim trybunałem. Szansy nie dostał i w październiku wyjechał do Waszyngtonu.

Na podstawie zarzutów Vigano wszczęto śledztwo – nie znaleziono dowodów winy oskarżonych.

Przecieki i pomówienia

Afera z abp. Vigano odżyła pod koniec stycznia tego roku za sprawą programu w telewizji La 7. Jego autor i prowadzący Gianluigi Nuzzi, który zdobył listy Vigano do papieża, nie pierwszy raz zajmował się finansami Watykanu. Jest autorem książki „Vaticano S.p.A." (Watykan sp. z o.o., 2009 r.), w której opisał, jak watykański bank IOR w latach 90. prał brudne pieniądze i uczestniczył w przekazywaniu łapówek włoskim politykom.

W programie Nuzziego o sprawie abp. Vigano wystąpili świadkowie, którzy anonimowo, z zamazanymi twarzami potwierdzali oskarżenia, lecz nie podawali żadnych szczegółów. Kard. Velasio De Paolis, który miał wiedzieć o wszystkich przekrętach, zaprzeczał oskarżeniom i podkreślał, że bezwzględnie ufa abp. Vigano.

Mimo to Watykan zareagował ostro. Watykański rzecznik Federico Lombardi skarżył się, że wykorzystano zastrzeżone dokumenty i że szkalowano uczciwych ludzi. Autorowi programu zarzucono, że przedstawił Watykan w krzywym zwierciadle, jako miejsce nieustających kłótni. Przy okazji ks. Lombardi podkreślił, że Vigano wykonał w Gubernatoracie wspaniałą robotę, a wyjazd do Waszyngtonu to de facto awans.

Jeśli przyjmiemy, że to prawda, to nadal pozostaje niewygodne pytanie: dlaczego Vigano pisał te listy do papieża? Skoro proces wykazał, że osoby oskarżane przez Vigano są niewinne, że do zarzucanych im przestępstw nie doszło, to albo zaufany człowiek papieża cierpi na obsesję, albo coś ze śledztwem i procesem było nie tak. Temperaturę wokół całej sprawy podgrzała jeszcze publikacja w dzienniku „Libero", który cztery dni pob programie w La 7 ujawnił kulisy śledztwa przeprowadzonego na podstawie oskarżeń abp. Vigano. Pojawiły się w nim opisy ukrytych mikrofonów, podsłuchów telefonicznych i kontroli poczty elektronicznej, co rozpaliło wyobraźnię poszukiwaczy tajnych spisków za Spiżową Bramą.

Do tego odwołanego arcybiskupa zaatakował po raz kolejny dziennik „Il Giornale". Według gazety Vigano chciał ubezwłasnowolnić sparaliżowanego po wylewie starszego brata Lorenzo, który też jest duchownym, by przejąć kontrolę nad sporym majątkiem rodzinnym.

Kliki i koterie

Jak zwykle, gdy wybucha afera w Watykanie, tropiący ją ma wrażenie, że znalazł się w gabinecie iluzji, krzywych luster i w teatrze cieni. Istota afery zwykle ginie w zgiełku wzajemnych oskarżeń, spekulacji i domysłów. Niezależnie od tego, czy afera Vigano miała miejsce, czy nie – Watykan wychodzi z niej poważnie poobijany. Znów mamy obraz kurii rzymskiej jako skłóconego żmijowiska, w którym trwa bezpardonowa walka o wpływy.

Jest mało prawdopodobne, by to sam Vigano ujawnił mediom tajną korespondencję do papieża. Dokumenty przed ujawnieniem zaksięgowano w Sekretariacie Stanu, kierowanym przez kard. Bertone. A to w niego afera uderza najbardziej. Od lat mówi się, że dostojnicy w Sekretariacie Stanu knują przeciwko Bertone. A do tego jako człowiek numer dwa Watykanu, mający nieograniczony dostęp do papieskiego ucha, jak na każdym dworze, musi się liczyć z zazdrością i niechęcią dworzan. To któryś z jego podwładnych musiał sprokurować przeciek.

To oczywiście nie pierwszy przypadek, kiedy watykańskie koterie walczą z sobą na donosy i przecieki prasowe. Na podstawie takich i podobnych znaków watykaniści analizują układ sił w Watykanie i starają się określić, skąd wieją wiatry. Rzecznik Stolicy Apostolskiej ks. Lombardi zarzucił programowi telewizji La 7, że tendencyjnie przedstawił skłócony Watykan. Zapomniał jednak, że programu by nie było, gdyby nie zainspirował go ktoś z Watykanu. Ktoś na tyle ważny, że miał dostęp do tajnych dokumentów Sekretariatu Stanu.