Nie on pierwszy i pewnie nie ostatni. Gudzowaty to trudny przeciwnik – samodzielny, zadziorny i nieobliczalny. Zwłaszcza kiedy zaczyna punktować błędy w podpisanej ostatnio polsko-rosyjskiej umowie gazowej. – Za gaz z Gazpromu płacimy najdrożej w całej Europie. Nasi negocjatorzy, którzy najpierw grożą, a potem dają Rosjanom buzi, okazali się do d… – ironizuje.

A Grzegorz Ślak? Błyskotliwy finansista pracował dla kilku banków, jednak najbardziej ceniony jest jako pionier biznesu opartego na biopaliwach – m.in. reanimował znajdującą się na skraju upadłości Rafinerię Trzebinia, gdzie zbudował instalację do produkcji estrów metylowych. Pracował też dla Romana Karkosika, windując kurs jego chemicznej spółki Skotan z 2,5 do 400 zł. Z kolei dla Józefa Wojciechowskiego, założyciela deweloperskiej spółki J.W. Construction, zorganizował od strony finansowej słynną transakcję zakupu drużyny piłkarskiej Groclin Grodzisk Wielkopolski, przemianowanej potem na Polonię Warszawa.

W 2006 r. został aresztowany na miesiąc pod zarzutem uszczuplenia podatków państwowych o 784 mln zł. Po dwóch latach organy podatkowe wycofały się z wszelkich zarzutów. Menedżer walczy o odszkodowanie. Ale z nadszarpniętą reputacją trudno mu było wrócić na fotel w giełdowej spółce. Z Gudzowatym pod rękę jest mu najwygodniej.

Na minusie

W ostatnich latach Gudzowatemu w interesach nie szło. Bartimpex i jego 4-proc. udział w strategicznej spółce EuRoPol Gaz to ostatnie z dużych przedsięwzięć, które zasilają konto miliardera, przynosząc – według ostatnich dostępnych danych – ok. 100 mln zysków rocznie. Sześć lat temu sprzedał akcje firmy Cigna STU ubezpieczającej gazociągii przewóz towarów do Rosji. Rok później pozbył się 80 proc. akcji Banku Współpracy Europejskiej, powołanego od obsługi rosyjskich transakcji. Stracił krajowy rynek biopaliw, w który zainwestował 150 mln zł.

Twierdzi, że jego spółki były gorzej traktowane na rynku zdominowanym przez państwowe firmy, a on sam był nękany przez polityków. Grzegorz Ślak nie owija w bawełnę: – Dwie największe spółki Bartimpeksu od lat przynosiły straty. Produkująca biokompotenty do diesla Wratislavia od 2007 r. miała aż 53 mln zł na minusie. W ostatnim roku działalność firmy w ogóle wstrzymano w obawie przed dalszymi stratami.

W Akwawicie produkującym spirytus oraz wódki Krakus, Wratislavia i Herbową Gorzką było jeszcze gorzej, bo mimo strat wciąż działał. Spółka kwalifikowała się do upadłości – opowiada menedżer. Wprowadził się do siedziby Bartimpeksu przy warszawskiej alei Szucha, gdzie w gabinetach na czwartym piętrze zasiadali wcześniej liczni prezesi z przeszłością rządową (np. Wiesław Kaczmarek i Piotr Czyżewski, ministrowie skarbu w rządzie Leszka Millera). Szybko doprowadził do podpisania umowy na dostawy biokomponentów dla Orlenu i Lotosu. Pozostało jeszcze postawienie na nogi producenta wódek.

Wejście smoka

Kiedy ostatnio jeden z przyjaciół podarował Aleksandrowi Gudzowatemu półtoralitrową butelkę Smirnoffa, ten zaśmiał się, że gość przywiózł drzewo do lasu. To właśnie spółka Gudzowatego produkuje bowiem od paru tygodni Smirnoffa trafiającego na półki polskich sklepów – choć wiadomość o tym pojawiła się dopiero w ubiegłym tygodniu, wstrząsając naszym rynkiem spożywczym.

Od jednego z największych światowych producentów alkoholi, czyli brytyjskiego Diageo Akwawit, uzyskał na początek wyłączność na produkcję wódki Smirnoff Vladimir na rynek polski i na pozostałe rynki Europy Środkowo-Wschodniej. Na początek, bo trwają rozmowy z Diageo o produkcji jeszcze jednej marki.

Na dodatek w grudniu Akwawit podpisał list intencyjny z firmą Brown-Forman, właścicielem marki Jack Daniel’s, w sprawie rozlewania w Polsce tej whisky. Jednym ruchem Akwawit zapewnił sobie 100 mln zł przychodów rocznie oraz udział w jednej piątej rynku wódek w Polsce. Jak to się udało?

Ślak się uśmiecha: – Nie ma tu żadnych tajnych kulis. Po prostu spytałem Diageo, czy byliby zainteresowani współpracą. Dla nich zlecanie nam produkcji to niższe koszty. My z kolei zarabiamy na tym tyle, że będzie nas stać na promowanie własnych marek.

Nie żałował wątroby

74-letni biznesmen jeszcze nie wrócił do pełni sił po niedawnym ataku zapalenia stawów, ale jest w świetnym nastroju. Popijając sok brzozowy, mówi, że dwa lata temu ponownie się ożenił, a majątek wyceniany na 1,4 mld zł pozwoliłby mu na dostatnie życie rentiera. Ale – jak zapewnia – chodzi o zasady, bo odejście z biznesu byłoby równoznaczne z przyznaniem racji przeciwnikom, którzy „dopiero uczyli się ekonomii kapitalizmu w czasach, gdy on kreował polską politykę energetyczną". Jak zbił majątek?

Dysponował bezcennym kapitałem – kontaktami w świecie rosyjskich bojarów epoki schyłku ZSRR. Nawiązał je jeszcze jako dyrektor w PRL- -owskich centralach handlu zagranicznego, prowadzących interesy na Wschodzie. O tym, jak się dogadywał z Rosjanami, krążyły legendy. Mówiono o umowach podpisywanych w saunie z dyrektorami i wiceministrami i o organizowanych z bizantyjskim przepychem imprezach promocyjnych nad Bajkałem. Sprzedawał polską konfekcję i bistor z łódzkich fabryk. Nie żałował wątroby, ale dzięki temu samego tylko elastiku sprzedał w Moskwie za 30 mln dolarów.

Gdy komunizm upadał, poszedł na swoje. Założył własną firmę Bartimpex i ruszył do handlu przetartym już szlakiem. Był rok 1991, w rozpadającym się imperium brakowało żywności. Zaproponował Moskwie kontrakt na 100 tys. ton pszenicy. Zarobione pół miliona dolarów zainwestował w wystawę polskich towarów w Pałacu Geologa w Tiumeniu. To był show, jakiego jeszcze nigdy nie widziano w tym mieście za kołem podbiegunowym, u nasady półwyspu Jamał, jednego wielkiego worka ze złożami gazu ziemnego.

Po ekspozycji oprowadzały urodziwe polskie hostessy, a 40 modelek znad Wisły uwodziło ze sceny zgromadzonych handlowców. Pełną piersią śpiewała Zdzisława Sośnicka. W czasie tej podróży Gudzowaty zakolegował się w Orenburgu z Remem Wichariewem, szefem koncernu gazowego Gazprom.

Trzeci w grze

Szefowie Gazpromu darzyli go takim zaufaniem, że kontraktów rzędu 70 mln dolarów nie spisywali nawet na papierze. W 1993 r., po porozumieniu Wałęsy i Jelcyna w sprawiebudowy przez terytorium Polski gazociągu jamalskiego, zdecydowano, że 680 km polskiego odcinka ma wybudować spółka EuRoPol Gaz. Trudno się dziwić, że w rozmowach o gazociągu pierwsze skrzypce grał najlepiej ustosunkowany z Rosjanami „Aleksander Ilicz".

Wspólnikami w przedsięwzięciu mieli być po połowie państwowy importer i dystrybutor gazu PGNiG oraz rosyjski Gazprom. Tuż przed ostatecznym uzgodnieniem statusu przyszłej polsko-rosyjskiej spółki akcyjnej okazało się, że w umowie jest błąd prawny. Obowiązujący wówczas Kodeks handlowy przewidywał bowiem, że taka spółka musi mieć co najmniej trzech założycieli. Kto ma być tym trzecim?

PGNiG na trzeciego założyciela (4 proc. akcji w EuRoPol Gazie) zaproponowało w tej sytuacji spółkę Gas Trading, w której jedną trzecią udziałów miał Bartimpex Aleksandra Gudzowatego, wraz z PGNiG, rosyjskim Gazexportem i niemieckim Wintershallem, operatorem niemieckiej części Jamału. Strony doszły do porozumienia, bo dodatkowy akcjonariusz równoważył siły zainteresowanych. Gas Trading, podobnie jak Bartimpex, miał być pośrednikiem w handlu rosyjskim gazem. Mógł sprzedawać rocznie PGNiG do 2 mld metrów sześciennych i zarabiać na marży dzięki upustom, jakie dostawał od Rosjan.

To wersja Gudzowatego. Politycy mają inną. Ich pogróżki Gudzowaty kwituje ironicznym uśmiechem. – Skoro mnie nie lubią, to jestem gotowy sprzedać swoje udziały. Ale przy poważnej ofercie – zastrzega. Może sobie pozwolić na zrezygnowanie z gazowej rury, bo na oku ma już lepszy biznes. Jaki?

– Mam plan zbudowania pierwszej w Polsce instalacji, która będzie produkowała olej napędowy z morskich alg – przyznaje jego główny strateg Grzegorz Ślak. – Z glonów z Bałtyku? – Tak. Zrobimy mutanta. Razem z jednym z naukowców przygotowaliśmy instalację pilotażową, która już działa!! – mówi Ślak.

To technologia znana od lat. Nad jej komercyjnym wykorzystaniem pracuje już kilka firm, m.in. w USA, we Francji czy w Hiszpanii.

– Najlepsze w algach jest to, że glony zużywają ogromne ilości dwutlenku węgla. Taka instalacja położona w pobliżu cementowni czy koksowni rozwiązuje problem emisji CO2, z którym tak walczą unijni urzędnicy – dodaje współpracownik Gudzowatego.

Według naukowców na przykład sinice hodowane na obszarze pół hektara pozwolą wyprodukować 55 tys. litrów paliwa dieslowskiego, którego koszt nie przekroczy 25 euro za baryłkę (158 litrów).