Szara eminencja rosyjskiej opozycji umawia się na wywiad w warszawskim hotelu o 7 rano. W czasie rozmowy chodzi po pokoju, gestykulując, paląc na przemian mocne papierosy w czerwonych opakowaniach albo łapczywie zaciągając się czystą nikotyną z e-papierosa. Anton, z wykształcenia lekarz urolog, jest legendą rosyjskiego internetu. Był jednym z pierwszych rosyjskich blogerów. Zaczynał pisać na początku lat 90., gdy poważni rosyjscy dziennikarze uważali jeszcze internet za „zabawkę dla amerykańskich debili". Pod koniec lat 90. Nosik jako jeden z pierwszych wyczuł, że przyszłość wolnej prasy jest w sieci.

Gdy obejmująca powoli kontrolę nad Rosją ekipa Putina przejmowała jedną po drugiej niezależne stacje telewizyjne i gazety, Nosik uruchomił serwisy Lenta.ru i Gazeta.ru. Zamiast wzorem innych portali przetwarzać informacyjną papkę, zatrudnił profesjonalnych dziennikarzy, tworząc opiniotwórczą alternatywę dla kontrolowanych przez Kreml mediów tradycyjnych. Dziś Anton jest współwłaścicielem rosyjskiej wersji platformy blogerskiej Live- Journal, na której grupuje się aktywność antyputinowskiej opozycji. LiveJournal wykreował gwiazdy opozycji formatu prawnika Aleksieja Nawalnego i jest miejscem mobilizacji Rosjan do masowych antyrządowych manifestacji.

JAKUB MIELNIK: Co się stanie 4 marca w Rosji?

ANTON NOSIK: Putin sfałszuje swoje zwycięstwo w wyborach prezydenckich, bo nie ma szans, żeby zdobył ponad połowę głosów jakiejkolwiek grupy Rosjan, także tych, którzy dostają pensje z budżetu państwa i są uważani za jego zwolenników. Sromotna porażka czeka go także w drugiej turze, o ile oczywiście głosy zostaną policzone uczciwie. Ale na to reżim jest kompletnie nieprzygotowany.

Po protestach, które wybuchły po wyborach do Dumy, władze zapowiadają, że wybory będą monitorowane i będą uczciwe.

To tylko pozory. Władze wyznaczają własnych „niezależnych" obserwatorów i przeznaczają duże sumy na łapówki dla tych, którzy mają ich udawać. Proporcje są takie, że na każdego prawdziwie niezależnego obserwatora przypada trzech ludzi podstawionych przez reżim, którzy są związani z kremlowskimi pralniami publicznych pieniędzy, udającymi ruchy polityczne. Prokremlowskie organizacje Nasi, Stal i młodzieżówka putinowskiej partii Jedna Rosja dostały około 100 mln rubli, czyli 3 mln dolarów, na wynajęcie ludzi, którzy mają usprawiedliwiać wyborcze fałszerstwa. Ich zadaniem w czasie samego głosowania będzie dbanie o to, by prawdziwie niezależni obserwatorzy niczego nie zobaczyli. A kiedy głosowanie się skończy, ci ludzie mają zaświadczyć, że nie było żadnych naruszeń prawa. Trzy miliony dolarów to w Rosji duża suma. Nie inwestuje się takich pieniędzy bez poważnej intencji sfałszowania wyborów.

I co wtedy? Rosjanie wyjdą na ulice, tak jak wyszli po wyborach do Dumy?

Wyjdą, tylko że to absolutnie nie jest rozwiązanie. Putin liczy właśnie na to, że wyjdziemy na ulice, postoimy i zorientujemy się, że od tego stania nic się nie zmieni. Nawet jeśli pogoda na początku marca będzie lepsza, niż była w grudniu, i przyjdzie dużo więcej ludzi. I tu Putin ma rację, bo stojąc na placu Bołotnym, nie możemy powstrzymać żulików i złodziei przed popełnianiem przestępstw przeciwko rosyjskim obywatelom i rosyjskiemu państwu.

To może Rosja potrzebuje rewolty w stylu arabskiej wiosny w Afryce Północnej?

Arabowie, sterowani przez mułłów w meczetach, zrobili rewolucję bez świadomości konsekwencji swojej akcji. Owszem, obalili reżim, ale czy zastąpili go czymś lepszym? Przecież obalenie dyktatury Mubaraka w Egipcie toruje drogę dyktaturze Bractwa Muzułmańskiego. My w Rosji pamiętamy, co się stało z Romanowami, z Kiereńskim, co się działo, gdy rozpadał się ZSRR. Nie mamy więc złudzeń co do tego, że rewolucja to przekleństwo. Dlatego na demonstracjach w Moskwie nie znajdziesz nikogo, kto marzyłby o rewolucji w Rosji. Nie chcemy wieszać Putina na murze Kremla i patrzeć na wściekłe tłumy rabujące miasta. W Rosji nie będzie powtórki z tulipanowej rewolucji Bakijewa w Biszkeku ani szturmów opozycji na parlament, jak miało to miejsce w Kiszyniowie. Przemoc toruje drogę przypadkowym przywódcom, którzy dochodzą do władzy tylko dlatego, że powstała próżnia, którą trzeba wypełnić, tak jak zrobili to w 1917 r. bolszewicy. My nie chcemy tego gówna.

A macie nieprzypadkowych przywódców?

Na Zachodzie liderem antyputinowskiej opozycji okrzyknięto Aleksieja Nawalnego. Nawalny nie jest kandydatem na prezydenta, bo prezydentem powinien być dobry menedżer, a on nie jest w stanie kierować nawet tymi czterema ludźmi, którzy dla niego pracują. Jednak Nawalny to prorok, rodzaj Mahatmy Gandhiego, który przecież nie był nigdy premierem ani prezydentem, a prowadził ludzi we właściwym kierunku. Nawalny robi dobrą robotę – potępia reżim, wyciąga na wierzch jego przekręty i oskarża. Otwiera ludziom oczy.

Jednocześnie flirtuje z nacjonalistami.

On mówi nacjonalistom, że ci wszyscy imigranci, „kolorowi", jak ich nazywają, nie są ich wrogami. Ich wrogiem jest stuprocentowy biały, Rosjanin, który importuje do Rosji miliony nieszczęsnych Tadżyków, by bogacić się na taniej sile roboczej. To są prawdziwi wrogowie – partia złodziei, a nie Tadżycy, których nie można winić za to, że szukają w Rosji ucieczki przed biedą. Nacjonaliści zamiast ganiać nieszczęsnych imigrantów, wołają teraz: „Precz z partią żulików i złodziei!”. I to jest osiągnięcie Nawalnego, który po prostu kradnie poparcie nacjonalistów obozowi rządzącemu. Ale on nie jest materiałem na prezydenta.

A miliarder Michaił Prochorow, który oficjalnie startuje w wyborach, jest?

Prochorow to człowiek, który odpowiadał za wielomiliardowe operacje i ma zdolności do kierowania krajem. Jeśli doszłoby do drugiej rundy, miałby szanse pokonać Putina.

Ale na razie jego kampania nie jest zbyt energiczna.

Bo Prochorow nie chce straszyć Putina i dawać mu pretekstu do odstrzelenia go już teraz. Prochorow się sparzył we wrześniu zeszłego roku, gdy odebrano mu przywództwo partii Słuszna Sprawa, którą dostał od Kremla i zaczął przekształcać w autentyczną opozycję. Putin spanikował przed konkurencją, którą sam sobie stworzył, i go zwolnił. Dlatego teraz Prochorow gra ostrożnie. Pamiętajmy, że 46-letni miliarder nie ma żony ani dzieci, nie kręci się wokół niego wianuszek kochanek. Moskwa jest przekonana, że Prochorow to homoseksualista ukrywający się za plotkami o orgiach z prostytutkami. I nie mówię tutaj o chomikach, które karmią się papką z tabloidów, tylko o wydawcach, dziennikarzach i całej elicie.

To może zostać wykorzystane przeciwko niemu?

On sam to wykorzystuje przeciwko sobie, by ugłaskać Putina. Jeśli Prochorow robi szefem swojego sztabu ikonę rosyjskiego środowiska gejowskiego, człowieka, który otwarcie pisze o swoim homoseksualizmie na naszej platformie LiveJournal, to wygląda tak, jakby chciał zamordować swój wizerunek, zanim Putin to zrobi.

Prochorow boi się ewentualnej wygranej

? Raczej chce, żeby Putin przestał się go bać i żeby myślał, że wszystko może kontrolować aż do dnia, gdy się obudzi i zorientuje się, że nie ma już pod ręką tego czerwonego guzika, za pomocą którego wszystkim steruje. Prochorow próbuje rozegrać to na zimno, wiedząc, że Putin popełnił wielki błąd, pozwalając mu startować w wyborach.

A jeśli to strategia uzgodniona przez nich obu? Putin zwykle nie popełniał tak kardynalnych błędów.

A jednak. Włoscy mafiosi w filmach mawiają: „Nie wącham kokainy, którą handluję". To jest podstawowa zasada, ale Putin ciągle ją narusza, wierząc w propagandę, którą sam stworzył. On wciąga własną kokainę i jest kompletnie zaćpany swoimi złudzeniami. Złudzeniem Putina było zawarcie paktu z Prochorowem, który miał osłabić szanse każdego kandydata poza nim samym. Prochorow razem z liderem komunistów Ziuganowem, socjalistą Mironowem i nacjonalistą Żyrinowskim mieli zagospodarować te 40 proc. głosów, których Putin i tak by nie dostał. Takie było założenie i to był błąd, bo teraz poparcie dla Putina nie przekracza 10 proc., a do podziału została cała reszta.

Na czym opierasz te kalkulacje?

Mimo wielkich pieniędzy, jakie reżim wydaje na finansowanie działalności prokremlowskich ugrupowań, w sondażach internetowych poparcie dla Putina wynosi 10 proc. Internet jest ważny, bo dostęp do niego ma 66 proc. elektoratu. Pozostaje oczywiście jeszcze reszta, czyli 34 proc. wyborców zbyt biednych lub zbyt głupich, żeby używać internetu. To są przeważnie ludzie uzależnieni od pomocy socjalnej, emeryci i mieszkańcy zapadłej prowincji, którzy w swojej masie głosują raczej na komunistów Ziuganowa i socjalistów Mironowa niż na Putina. Dlatego twierdzę, że Prochorow, występując w drugiej turze wyborów jako kandydat zjednoczonej opozycji, mógłby pokonać Putina. Gdyby oczywiście wybory były uczciwe.

Ale do tego potrzebna byłaby współpraca z wpływowymi ludźmi wewnątrz reżimu.

To jest niezbędne przy obalaniu każdej dyktatury. Elita obecnego reżimu to też przecież elektorat. Oni zagłosują za Lazurowym Wybrzeżem i Garmisch-Partenkirchen, za wyobrażeniem normalnego europejskiego życia, które mogą zobaczyć w Warszawie, ale już nie za oknem w Moskwie. Tam mają azjatycką pogoń za bogactwem i korupcję. Żadnej modernizacji, żadnej kreatywności. W kraju żuli i złodziei nie da się zaciągnąć normalnej pożyczki bankowej na innowacje, nie ma normalnych mechanizmów giełdowych, które pozwalałyby gromadzić kapitał i inwestować w biznes. Nie ma ochrony własności – dziś coś jest twoje, jutro możesz to stracić.

Kto nadaje ton opozycji grupującej się wokół środowiska blogerskiego, które reprezentujesz?

Wyrazistych postaci publicznych mamy pod dostatkiem. Jest Ksenia Sobczak, córka mera Petersburga, u którego karierę zaczynał Putin. Jest pisarz Borys Akunin, wokalista rockowy Jurij Szewczuk, oni wszyscy mają swoich wyborców. Właściwie cała rosyjska elita jest w opozycji. Wyłonienie liderów nie jest żadnym problemem. Problemem jest brak systemu politycznego, który pozwoliłby tym liderom wejść do polityki bez ryzyka, że do ich drzwi zapuka inspektor podatkowy w towarzystwie policjantów, prokuratorów i reporterów reżimowej telewizji.

To samo powtarzają kolejni rosyjscy demokraci od 20 lat.

Niemcow, Kasjanow, Kasparow? Oni wszyscy nazywają siebie demokratycznymi politykami, ale są tylko klaunami w systemie Putina. Była taka dyskusja, organizowana zresztą przez Nawalnego, dotycząca udziału opozycji w zeszłorocznych wyborach do Dumy. Nikita Biełyj mówił, że trzeba wykorzystywać każdą legalną okazję do zwalczania monopolu Kremla i że trzeba startować, nie szukając wymówek w postaci słabego poparcia. Na to Kasparow odpowiedział: „Dajcie nam pełny dostęp do telewizji na kilka miesięcy, a zrobimy narodowi takie samo pranie mózgu, jakie robi Putin, i każdy na nas zagłosuje!". Dla wielkiego demokraty Garriego Kasparowa naród to bydło, którym można manipulować. Więc pytam, jaka jest różnica między nim a Putinem?

A wy macie poczucie, że coś zmieniacie, wysyłając reżimowi sygnały, które oni i tak znają?

Oczywiście, jest w tym rozpolitykowaniu rosyjskiej blogosfery sporo z masturbacji. Ale z drugiej strony to internauci narzucają teraz rządowi tematy do dyskusji. Wolność prasy, zaprzestanie prześladowania opozycji, liberalizacja prawa do rejestrowania partii politycznych, niezależny monitoring wyborów, przywrócenie wyborów gubernatorów prowincji, które zniósł Putin, nawet referendum w sprawie polowań na lisy – wszystkie te zagadnienia przeniknęły do debaty w rządzie z sieci. FSB monitoruje przecież internet. Każdy temat, który przyciąga ponad 100 tys. ludzi, od razu trafia do programu Putina i pod dyskusję w parlamencie. Nie mam jednak złudzeń, że większość tych zagadnień zniknie, kiedy tylko Putin wygra wybory.

Wygląda więc na to, że zmiana systemu politycznego w Rosji to jednak projekt na lata.

Nie ma innego wyjścia. Żydzi potrzebowali przecież 40 lat, by wyzwolić się z egipskiej niewoli.