Nazistowskiej dyplomacji długo udawało się utwierdzać Paryż i Londyn w mylnym przekonaniu, że Hitler dąży jedynie do zrównania pozycji Niemiec z Francją i Wielką Brytanią oraz zjednoczenia ziem zamieszkiwanych przez Niemców. Układ monachijski z września 1938 r. nie tylko zmieniał granice Czechosłowacji i sankcjonował odstąpienie III Rzeszy czeskich Sudetów zamieszkanych przez mniejszość niemiecką, ale przede wszystkim określał strefy wpływów w Europie.

W Monachium Wielka Brytania i Francja praktycznie „wyczyściły" Hitlerowi pole w środkowej i wschodniej Europie. Było to widoczne w konstrukcji układu, który formalnie dawał Czechosłowacji, pozbawionej potężnych fortyfikacji, a przez to i możliwości skutecznej obrony przed Niemcami, gwarancje dalszego istnienia. W rzeczywistości Londyn i Paryż po 20 latach oddały Berlinowi jego wcześniejszą strefę wpływów. Wszystko to, jak oświadczył po przylocie do stolicy Anglii brytyjski premier Neville Chamberlain, miało zapewnić Europie trwały pokój.

Jesienią 1938 r. Czechosłowacja, okrojona o Śląsk Cieszyński, Orawę i Sudety (z 3 mln Niemców), a po arbitrażu wiedeńskim także o południową Słowację i część Ukrainy Za- karpackiej, zmienia się w Drugą Republikę. Jedyny w pełni demokratyczny kraj Europy Środkowej rychło przeistacza się w państwo autorytarne. Prezydent kraju Edvard Beneš emigruje do USA. Większość posłów tworzy w parlamencie Front Jedności Narodowej, który pod przywództwem premiera Rudolfa Berana przyjmuje faszystowski model sprawowania władzy. Pozwala się jednak na działalność tolerowanej opozycji – Narodowej Partii Pracy. Na mocy przejętej z faszystowskich Włoch ustawy legalizującej rząd ma prawo do rządzenia również bez parlamentu.

Wprowadzona zostaje cenzura, zdelegalizowana partia komunistyczna, której deputowani zasiadali do tej pory w parlamencie, przyjmuje się pierwsze ustawy antyżydowskie, organizuje medialne nagonki na benešowców. Tragiczny los spotyka niemieckich antyfaszystów, którzy uciekli z zajętych przez Hitlera Sudetów – czechosłowacka władza oddaje ich w ręce gestapo. Kręgi rządzące jako naczelną ideę kraju propagują tradycję św. Wacława, czyli podporządkowanie Czechów Niemcom i ścisłą koegzystencję narodu czeskiego z sąsiadem. Jeszcze szybciej niż Czechy faszyzuje się Słowacja. Wybory do słowackiego sejmu w grudniu 1939 r. są już wyreżyserowane przez faszystów – jedynym kandydatem jest Słowacka Partia Ludowa Hlinki (HSLS) z księdzem Jozefem Tiso na czele. W październiku zostaje on premierem i otwarcie już dąży do rozbicia Czechosłowacji.

Hitler ma już w tym czasie gotowe plany okupacji Czech i Moraw, ale zostawia jeszcze przestrzeń do działania swoim dyplomatom. Ich intencje są jednoznaczne. „Sztucznie wywołane tarcia odetną Słowację od rządu w Pradze. Niemcy poradzą Węgrom, by ci zaprowadzili porządek na Rusi Podkarpackiej, rząd słowacki poprosi Hitlera o gwarancje dla słowackich granic. Niemcy w Czechach poproszą o ochronę, Praga dostanie ultimatum, by podpisała umowę z Rzeszą, którego nie spełni, i Wehrmacht zajmie Czechy oraz Morawy" – zapisał w swym dzienniku wspomniany już szef ówczesnej dyplomacji niemieckiej Ernst von Weizsäcker. Plan udaje się zrealizować w stu procentach. Nazistowscy dyplomaci proponują pozostawienie faszystowskiej Słowacji jako wzorcowego państwa wasalnego, na co Hitler wyraża zgodę.

Rząd w Pradze widzi, że Słowacja zmierza do oderwania. Gabinet Tisy otwarcie, pod hasłem „Czesi na piechotę do Pragi", wypędza ze Słowacji czeskich urzędników, nauczycieli i policjantów. Czesi próbują jeszcze 10 marca dokonać puczu wojskowego. W swej naiwności konsultują ten plan z Berlinem, który pozornie wyraża zgodę. Wojskowy pucz się udaje, nie ma ofiar śmiertelnych, Tiso traci urząd, szefowie słowackich faszystów lądują w więzieniach, część z nich ucieka do nazistowskiego Wiednia.

Tiso 13 marca dostaje jednak zaproszenie do Berlina, gdzie daje mu się wybór: albo proklamuje niepodległe faszystowskie państwo pod ochroną nazistów, albo Słowacja zostanie zajęta przez Węgrów. Słowacki polityk wybiera zdradę – 14 marca parlament ogłasza odłączenie od Czechosłowacji i powstanie samodzielnego państwa. Druga Republika się rozpada. Ważność tracą gwarancje udzielone Pradze podczas podpisywaniu układu monachijskiego.

Dotychczasowy czeski prezydent Emil Hácha jedzie do Berlina. Czesi liczą na to, że po przeprowadzonej faszyzacji nie może ich spotkać już nic gorszego niż Słowaków. Armia nie podejmuje więc żadnych działań obronnych. Mimo że dobrze wiadomo, iż od kilku dni nazistowska prasa, zgodnie z planem niemieckiej dyplomacji, stara się stworzyć wrażenie, że w Czechach wywoływane są zamieszki skierowane przeciw mniejszości niemieckiej. Gazety publikują też sfałszowane fotografie zlinczowanych Niemców.

– Jesteśmy świadomi, że losy czeskiego narodu spoczywają w rękach kanclerza Rzeszy – mówi 14 marca Hácha podczas wizyty u Hi-tlera. Ten odpowiada, że niemieckie wojsko następnego dnia rano zajmie Czechy i o rawy i że wydał już rozkaz. I dodaje, że jeśli napotka opór, to go bezwzględnie złamie. Jedyną rzeczą, na którą odważa się Hácha, jest protest przeciw nazwie Protektorat Czech i Moraw – terminem „protektorat" nazywano do tej pory twory kolonialne. Poza tym Czesi całkowicie się podporządkowują. Armia poza kilkoma żołnierzami na wschodzie kraju nie oddają ani jednego strzału, najwyższej klasy uzbrojenie 42. Dywizji przekazane zostaje Hitlerowi. Podczas wjazdu nazistów niektórzy Czesi ronią łzy, inni wygrażają pięściami, pozostali ustawiają się w kolejce po gulasz, który wydaje kuchnia polowa Wehrmachtu.

Po kolejnym triumfie niemieckiej dyplomacji (Londyn przyznaje, że gwarancje dla Pragi przestały obowiązywać, bo pań- stwo, któremu je udzielono, już nie istnieje) 15 marca przynosi pewien zgrzyt. Hitler narusza podpisane umowy. Przyłączając Czechy do Rzeszy, postępuje wbrew deklaracjom, że chodziło mu wyłącznie o zjednoczenie obszarów zamieszkiwanych przez Niemców. Francja i Wielka Brytania tracą złudzenia co do możliwości pokojowej koegzystencji z Hitlerem, resztek iluzji wyzbywa się też Polska – wszystkie trzy kraje podpisują umowę sojuszniczą. Później „państwa antyhitlerowskie" zaczynają się intensywnie zbroić. II wojna światowa puka do drzwi.