Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles opracowali komórki odpornościowe, które w przyszłości mogłyby być produkowane z wyprzedzeniem, zamrażane i podawane wielu pacjentom. W badaniach na myszach pojedyncza dawka hamowała rozwój raka jajnika i czerniaka oraz wydłużała przeżycie zwierząt.
Autorzy szacują, że w przypadku produkcji na dużą skalę koszt jednej dawki mógłby wynieść około 5 tys. dolarów. Dla porównania obecnie stosowane terapie przygotowywane indywidualnie dla pacjentów mogą kosztować setki tysięcy dolarów.
To jednak dopiero badania przedkliniczne. Komórek AlloESO-T nie testowano dotychczas w badaniach klinicznych z udziałem ludzi i nie zostały one zatwierdzone jako bezpieczna oraz skuteczna metoda leczenia.
Komórki odpornościowe „gotowe do użycia”
Opisana w czasopiśmie „Cell Reports Medicine” technologia należy do terapii TCR. Polega ona na genetycznym przeprogramowaniu limfocytów T tak, aby rozpoznawały określone elementy komórek nowotworowych i je niszczyły.
W odróżnieniu od znanych terapii CAR-T receptor TCR może wykrywać również fragmenty białek pochodzących z wnętrza komórki nowotworowej, które są następnie prezentowane na jej powierzchni. Ma to szczególne znaczenie w przypadku guzów litych, ponieważ wiele charakterystycznych dla nich celów jest ukrytych wewnątrz komórek.
Obecnie komórki wykorzystywane w podobnych terapiach zazwyczaj pobiera się bezpośrednio od pacjenta. Ich przygotowanie trwa kilka tygodni, jest kosztowne, a leczenie musi być tworzone indywidualnie.
Zespół z UCLA rozpoczął natomiast od krwiotwórczych komórek macierzystych pochodzących z oddanej krwi pępowinowej. Naukowcy wprowadzili do nich gen receptora rozpoznającego NY-ESO-1 – białko występujące w wielu guzach litych – a następnie wyhodowali z nich limfocyty T.
W efekcie niemal wszystkie powstałe komórki posiadały ten sam receptor i były skierowane przeciwko jednemu celowi nowotworowemu.
Dwa sposoby rozpoznawania nowotworu
AlloESO-T mają również dodatkowy mechanizm działania. Oprócz zaprogramowanego receptora TCR wykorzystują receptory charakterystyczne dla komórek NK, które reagują na sygnały stresu pojawiające się na powierzchni komórek nowotworowych.
Ma to ograniczać zjawisko nazywane ucieczką antygenową. Dochodzi do niego, kiedy guz przestaje eksponować białko rozpoznawane przez terapię i w ten sposób wymyka się układowi odpornościowemu.
W badaniach laboratoryjnych zmodyfikowane komórki atakowały ludzkie komórki czerniaka oraz raka jajnika i prostaty. Niszczyły także część komórek, których nie potrafił wykryć podstawowy receptor skierowany przeciwko NY-ESO-1.
Jedna dawka i stukrotny wzrost liczby komórek
W modelach mysich pojedyncza infuzja AlloESO-T zapewniała długotrwałą kontrolę raka jajnika i wydłużała przeżycie. W przypadku czerniaka spowalniała rozwój choroby i opóźniała jej nawrót.
Po podaniu liczba zmodyfikowanych komórek zwiększyła się około stukrotnie. Przemieszczały się one w kierunku guza i pozostawały aktywne przez kilka tygodni, jednocześnie w niewielkim stopniu trafiając do zdrowych narządów.
Porównywane z nimi komórki przygotowane z dojrzałych limfocytów dawców jedynie częściowo kontrolowały nowotwory, a u zwierząt powodowały chorobę przeszczep przeciwko gospodarzowi. To groźne powikłanie, podczas którego komórki dawcy atakują zdrowe tkanki biorcy.
Tysiące dawek w sześć tygodni
Według badaczy z niewielkiej liczby komórek macierzystych krwi pępowinowej można w ciągu około sześciu tygodni wytworzyć biliony komórek terapeutycznych, wystarczających do przygotowania tysięcy dawek.
Metoda może być również dostosowywana do innych nowotworów. Warunkiem jest wcześniejsze zidentyfikowanie właściwego antygenu oraz opracowanie receptora, który będzie go rozpoznawał.
Kolejnym etapem ma być zwiększenie skali produkcji i przygotowanie technologii do badań klinicznych. Dopiero badania przeprowadzone na ludziach pokażą, czy komórki będą równie skuteczne i bezpieczne jak w eksperymentach laboratoryjnych oraz na zwierzętach.
Czytaj też:
Więcej zgonów w Polsce niż zachorowań. To jeden z najgroźniejszych nowotworów. Jak się chronić? Czytaj też:
Alarmujące badania: Rośnie zachorowalność na kilka rodzajów raka wśród młodych
