Netanjahu walczy o polityczne przetrwanie. Te wybory mogą zmienić Bliski Wschód

Netanjahu walczy o polityczne przetrwanie. Te wybory mogą zmienić Bliski Wschód

Benjamin Netanjahu wygra wybory w Izraelu?
Benjamin Netanjahu wygra wybory w Izraelu? Źródło: PAP / Abir Sultan
Wybory w Izraelu zdecydują nie tylko o przyszłości Benjamina Netanjahu, ale też o kierunku, w którym podąży Izrael. Stawką jest bezpieczeństwo całego regionu.

Izraelska scena polityczna stoi przed kolejnym poważnym sprawdzianem. We wtorek 27 października Izraelczycy pójdą do urn w wyborach parlamentarnych, które mogą zadecydować o politycznym kierunku kraju na kolejne lata.

Wybory parlamentarne w Izraelu. Ważą się losy Netanjahu

Są to pierwsze wybory parlamentarne w Izraelu od ataku Hamasu z 7 października 2023 r. Głosowanie odbywa się w tle konfliktów zbrojnych, sporów o bezpieczeństwo i coraz głębszych podziałów wewnętrznych. W kampanii podnoszono m.in. kwestie obowiązkowej służby wojskowej, kosztów życia oraz przyszłości izraelskiej demokracji.

– To jest referendum nad rządami Benjamina Netanjahu. On jest najdłużej urzędującym premierem w historii Izraela i to on ponosi odpowiedzialność za wszystko to, co wydarzyło się w ostatnim czasie w kraju, zarówno złego, jak i dobrego. To jest niezwykle twardy i przebiegły zawodnik polityczny. Walka będzie wyrównana, a jej wynik będzie miał kolosalne znaczenie nie tylko dla samego Izraela, ale również Stanów Zjednoczonych oraz całego regionu – ocenił Aleksander Kwaśniewski w rozmowie z TVN24.

Izrael jest demokracją parlamentarną. Zgodnie z przepisami, obywatele nie wybierają bezpośrednio premiera, lecz głosują na partie polityczne. To one zdobywają miejsca w Knesecie, czyli izraelskim parlamencie, a następnie próbują stworzyć większość zdolną do rządzenia.

Kneset liczy 120 deputowanych. Partie startują z własnymi listami kandydatów, a liczba zdobytych mandatów zależy od poparcia przy urnach. Ugrupowanie, które otrzyma około 10 proc. głosów, może liczyć na mniej więcej 12 miejsc w parlamencie.

Jest jednak warunek: partia musi przekroczyć próg wyborczy wynoszący 3,25 proc. głosów w skali kraju. W przeciwnym razie nie otrzyma żadnego mandatu. Dlatego mniejsze ugrupowania często łączą siły, aby zwiększyć szanse na wejście do parlamentu.

Samo wejście do parlamentu nie wystarczy jednak, by przejąć władzę. W izraelskim systemie politycznym kluczowe znaczenie ma nie tylko liczba zdobytych mandatów, ale przede wszystkim zdolność do zbudowania koalicji. Partia, która zajmie pierwsze miejsce, nie musi automatycznie utworzyć rządu. Jeśli jej potencjalni partnerzy nie będą dysponować łącznie co najmniej 61 mandatami, inicjatywę mogą przejąć rywale.

Netanjahu kontra Eisenkot. Kto wygra wybory w Izraelu?

Na czele prawicowego obozu stoi Benjamin Netanjahu i jego partia Likud. Premier opiera się na współpracy z ugrupowaniami skrajnej prawicy oraz partiami religijnymi, w tym Szas i Zjednoczonym Judaizmem Tory. Sojusznicy różnią się w wielu sprawach, ale łączy ich m.in. konserwatywne podejście do religii i państwa oraz twarda polityka bezpieczeństwa. Część z nich opowiada się również za utrzymaniem zwolnień ultraortodoksyjnych mężczyzn ze służby wojskowej.

Po drugiej stronie znajduje się kilka partii próbujących zakończyć rządy obecnego szefa rządu. Wśród najważniejszych postaci opozycji są były dowódca izraelskiej armii Gadi Eisenkot, były premier Naftali Bennett oraz lider opozycji parlamentarnej Jair Lapid. Do tego obozu zaliczają się również lewicowi Demokraci Jaira Golana i partia Nasz Dom Izrael Awigdora Liebermana.

Nie jest to jednak jednolity sojusz. Ugrupowania różnią się w kwestiach społecznych, religijnych i dotyczących bezpieczeństwa. Łączy je przede wszystkim sprzeciw wobec obecnego rządu, ale po wyborach będą musiały uzgodnić, jak i z kim chcą sprawować władzę.

Rozbieżności mogą stać się szczególnie istotne podczas negocjacji koalicyjnych. Im bardziej zróżnicowany będzie skład potencjalnej większości, tym trudniej może być uzgodnić wspólny program i utrzymać stabilność rządu. Dlatego samo osłabienie obozu Netanjahu nie musi oznaczać, że opozycja będzie w stanie szybko przejąć władzę.

Wybory w Izraelu. Sondaż. Kto ma szanse na zwycięstwo?

Przed wyborami sondaż izraelskiego nadawcy publicznego KAN dawał opozycyjnemu sojuszowi 52 mandaty, a blokowi obecnego premiera około 50. Pozostałe miejsca miały przypaść partiom spoza obu głównych obozów.

W efekcie żadna ze stron nie mogła być pewna uzyskania większości. O ostatecznym układzie sił mogą przesądzić ugrupowania, które zdobędą zaledwie kilka mandatów. Negocjacje po głosowaniu mogą potrwać tygodniami. W grę wchodzi porozumienie z mniejszymi ugrupowaniami, rząd mniejszościowy lub kolejna kampania wyborcza. Możliwy jest także scenariusz, w którym Benjamin Netanjahu obejmie urząd tymczasowego premiera, aż do momentu rozpisania kolejnych wyborów. A te mogłyby się odbyć nawet w marcu 2027 roku.

Jednym z najważniejszych tematów kampanii jest bezpieczeństwo państwa. Atak Hamasu z 7 października 2023 roku, w którym zginęło około 1200 osób, przede wszystkim cywilów, wywołał w Izraelu pytania o działanie służb, przygotowanie wojska i decyzje podejmowane przez polityków.

Opozycja domaga się powołania niezależnej państwowej komisji śledczej. Miałaby ona ustalić, dlaczego nie udało się zapobiec atakowi i kto ponosi odpowiedzialność za błędy.

Benjamin Netanjahu przekonuje, że jego doświadczenie i kontakty międzynarodowe są niezbędne, by zapewnić krajowi bezpieczeństwo. Jego przeciwnicy wskazują natomiast na odpowiedzialność obecnych władz i krytykują kierunek, w którym zmierza państwo.

– Świeckie i liberalne frakcje opozycji w Izraelu uważają, że te wybory są ostatnią szansą na ocalenie izraelskiej demokracji i odbudowę instytucji osłabionych podczas kolejnych kadencji Netanjahu – powiedziała Mairav Zonszein, analityczka International Crisis Group.

Kampania wyborcza w Izraelu a pobór do wojska

Dla wyborców ważne jest również to, jak Izrael powinien prowadzić działania wobec Iranu i Hezbollahu oraz jak zakończyć przeciągające się konflikty. Wybory mogą zmienić polityczny układ sił, choć nie muszą oznaczać całkowitego zwrotu w polityce zagranicznej.

Kolejnym zapalnym tematem jest pobór do wojska. Przez wiele lat część ultraortodksyjnych mężczyzn uczących się w jesziwach korzystała ze zwolnienia ze służby wojskowej. Uzasadniano to przekonaniem, że studiowanie Tory jest ich głównym powołaniem.

Po ataku Hamasu dyskusja o zasadach poboru stała się jeszcze bardziej intensywna. Rodziny żołnierzy i osoby odbywające służbę uważają, że obowiązki związane z obronnością powinny być rozłożone bardziej sprawiedliwie.

Opozycyjne ugrupowania zapowiadają zmiany i ograniczenie zwolnień. Z kolei ultraortodoksyjni partnerzy koalicji obecnego premiera chcą utrzymania dotychczasowych przywilejów. Kwestia ta ma utrudnić premierowi porozumienie z dotychczasowymi sojusznikami.

Na liście problemów wyborczych znajdują się także wysokie ceny mieszkań, rosnące koszty życia oraz reforma sądownictwa. Nie brakuje również sporów o relacje religii z państwem, w tym transport publiczny w szabat i zasady zawierania małżeństw.

Arabscy wyborcy przesądzą o wyniku wyborów w Izraelu?

W wyborczej rozgrywce ważną rolę mogą odegrać ugrupowania reprezentujące arabskich obywateli Izraela. Należą do nich m.in. Zjednoczona Lista Arabska, znana jako Ra’am, oraz sojusz Hadash, Balad i Ta’al.

Wysoka frekwencja wśród arabskich wyborców może przełożyć się na większą liczbę mandatów tych partii. Według przytaczanych prognoz, przy odpowiednio dużej mobilizacji mogłyby one zdobyć nawet 15 miejsc w Knesecie.

Jednocześnie współpraca z tymi ugrupowaniami pozostaje dla głównych bloków politycznie trudna. Zarówno obóz Netanjahu, jak i znaczna część opozycji dotąd wykluczały formalne wejście w koalicję z arabskimi partiami.

To może postawić przeciwników premiera przed trudnym wyborem: pozostać przy dotychczasowych deklaracjach czy szukać wsparcia, bez którego zdobycie większości może okazać się niemożliwe.

Nie wszyscy Palestyńczycy żyjący na obszarach kontrolowanych przez Izrael mogą głosować w tych wyborach. Palestyńczycy na okupowanym Zachodnim Brzegu, we Wschodniej Jerozolimie i w Strefie Gazy nie mają takich samych praw wyborczych jak obywatele Izraela.

Wynik wtorkowego głosowania będzie obserwowany także poza Izraelem. Relacje z USA, Europą i państwami arbskimi stały się bardziej napięte, a zmiana rządu mogłaby wpłynąć na ton dyplomacji i podejście do niektórych regionalnych problemów.

Wynik głosowania będzie ważnym sygnałem dotyczącym kierunku, w którym może zmierzać izraelska polityka, ale nie musi od razu przynieść przełomu. Nawet zmiana premiera nie oznacza automatycznie porzucenia dotychczasowych priorytetów w dziedzinie bezpieczeństwa. Z kolei utrzymanie władzy przez Netanjahu nie musi oznaczać, że wszystkie spory wewnątrz jego obozu zostaną zażegnane.

Czytaj też:
Iranka mieszkająca w Polsce: Niektórzy nazywają mnie agentką Mosadu albo wstydem Iranu
Czytaj też:
Rywal Netanjahu nazwany „marokańską małpą”. Skandal przed wyborami w Izraelu

Opracowała:
Źródło: Haaretz, The Jeusalem Post