Minister zdrowia dla „Wprost”: Nie możemy bać się niepopularnych decyzji

Minister zdrowia dla „Wprost”: Nie możemy bać się niepopularnych decyzji

Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda Źródło: Michał Zięba/ Ministerstwo Zdrowia
Nowoczesny sprzęt, inwestycje z KPO i coraz większe możliwości współczesnej medycyny, a z drugiej strony wysokie zarobki medyków na kontraktach, zadłużone szpitale i nierówności regionalne. Co wymaga najpilniejszych zmian i kiedy pacjenci odczują ich efekty – mówi Wprost minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Katarzyna Pinkosz, Wprost: Z jednej strony nowoczesny sprzęt, zakupiony ze środków KPO dla polskich szpitali, świetnie wyposażone centra badań klinicznych, a z drugiej – informacje o zadłużonym szpitalu w Krasnymstawie, który prosi rolników o cebulę i ziemniaki do szpitalnej kuchni. Jaka jest polska ochrona zdrowia? Jak ją Pani widzi jako minister zdrowia?

Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda: Polska ochrona zdrowia jest różnorodna. Poszczególne regiony rozwijają się w różnym tempie, różnie wprowadzają reformy i próbują układać sieć świadczeń na swoim terenie. Środki z KPO pozwoliły na wyrównanie różnic, na przykład sprzętowych. Można było skorzystać ze środków KPO w obszarach onkologii, kardiologii, w opiece długoterminowej i geriatrii, czy przeznaczyć je na cyfryzację. Jeśli szpital nie dysponował podstawowym sprzętem, jak tomograf czy rezonans magnetyczny, to dziś dyrektorzy w takim miejscu bardzo to doceniają.

W innych krajach Europy też mamy zróżnicowanie regionalne. Dlatego odkąd jestem na stanowisku ministra zdrowia, mówię o tym i pokazuję dobre przykłady. To właśnie, stworzone w resorcie, mapy potrzeb zdrowotnych i decyzje zarządcze w regionach potrafią przynieść dostosowaną do potrzeb mieszkańców, efektywnie działającą opiekę. I to się dzieje.

Na pewno trzeba też odwagi w podejmowaniu czasem niepopularnych decyzji, których efekt pojawi się za jakiś czas. Chcemy, żeby pacjent miał dopasowaną opiekę do swoich potrzeb. Dlatego w systemie ważne są szpitale małe z określonymi zadaniami i te specjalistyczne, o wysokiej referencyjności. Ważne są tu także funkcjonujące: Krajowa Sieć Onkologiczna czy Krajowa Sieć Kardiologiczna.

Sprawdzianem tego, jak działa system ochrony zdrowia, jest długość życia i długość życia w zdrowiu. W Polsce odbiegamy o kilka lat pod tym względem od krajów zachodnich. Ma Pani pomysł, jak to zmienić?

Przede wszystkim musimy zmienić świadomość dotyczącą roli profilaktyki, którą realizujemy bardzo intensywnie. Wprowadziliśmy też nowe badanie, czyli niskodawkową tomografię komputerową płuc. Zrobiliśmy to jako czwarty kraj w Europie i ósmy na świecie. Jeśli zadbamy o profilaktykę, to na pewno długość i jakość życia się poprawi. Problem w tym, że nadal np. na mammografię zgłasza się tylko 30 proc. uprawnionych kobiet, mimo że badania są bezpłatne i dostępne. Podobnie jest w przypadku innych badań profilaktycznych.

Z moich obserwacji i rozmów wynika, że podejście młodego pokolenia jest inne i ta zmiana na lepsze jest widoczna. Niedawno miałam spotkania z uczniami, w szkole i podczas turnieju piłkarskiego, i byłam zaskoczona jak dużo wiedzą na temat zdrowej żywności, aktywności fizycznej, zachowań prozdrowotnych, o których kiedyś się nie mówiło. Zaskoczyli mnie swoją wiedzę nabytą w domu, ale też w szkole podczas zajęć z edukacji zdrowotnej. Nie ukrywam, że jestem dumna z tego, że z profilaktyką wyszliśmy poza resort zdrowia, włączyliśmy inne ministerstwa – Aktywów Państwowych, Sportu, Edukacji, Infrastruktury. Wierzę, że to będzie procentowało. Mamy teraz „Movember” i cieszy to, że jest dużo akcji, podczas których mężczyźni badają PSA, uczą się badania jąder przy okazji imprez sportowych. Na spotkania i wydarzenia organizowane przez nas zapraszamy sportowców, aktorów – niedawno jeden ze sportowców, mówił, że o profilaktyce mówi się w szatni, że jako drużyna umawiają się na badania.

Musimy budować wiedzę o zdrowiu, o profilaktyce. Widząc wciąż za niski odsetek zgłaszających się na badania profilaktyczne, staramy się wszystkimi możliwymi sposobami podnosić świadomość znaczenia profilaktyki. To, w połączeniu ze znakomitymi specjalistami, jakich mamy, zbliży nas do statystyk długości życia, które są w Europie.

Pojawiają się pomysły, żeby osoby korzystające z badań profilaktycznych miały ulgi podatkowe lub np. płaciły niższą składkę zdrowotną. Poparłaby Pani takie pomysły?

Staramy się zwiększać świadomość, ale być może w przyszłości powinny być też wprowadzane zachęty finansowe. Są systemy, w których wykonywanie badań profilaktycznych obniża składkę ubezpieczeniową. Wraz ze wzrostem świadomości społeczeństwa będzie można projektować takie rozwiązania. Ale one nie będą zależne tylko od resortu zdrowia.

Moim zdaniem, dziś musimy proponować zachęty po naszej stronie. Wiele instytucji wprowadza dla pracowników wolny dzień na wykonanie badań profilaktycznych- między innymi taki dzień mamy w Ministerstwie Zdrowia. To też istotne zachęty, z których warto korzystać. Ale w promocję profilaktyki włącza się też medycyna pracy czy POZ.

Skoro o pieniądzach mowa: proponowany jest maksymalny poziom 240 zł dla lekarza za godzinę pracy i limit godzin 320 miesięcznie. Zawody medyczne nie są zadowolone z rozwiązań w proponowanych ustawach. Wejdą w życie?

Ostateczny głos w tej sprawie należy dziś do parlamentarzystów i będzie efektem ich głosowania w Sejmie. Wiemy, że te rozwiązania budzą emocje. Wśród parlamentarzystów nie słyszałam wątpliwości co do wysokości stawek czy maksymalnej liczby godzin pracy, były z kolei dyskusje co do wysokości wymaganego etatu: ½ czy ¼.

Naszym zadaniem jest uczynić system transparentnym. Nie wiedzieliśmy, ile w publicznym systemie ochrony zdrowia wydatkujemy środków na wynagrodzenia i w jakiej są one wysokości: taka wiedza jest potrzebna.

Nie budziły kontrowersji projekty dotyczące upublicznienia konkursów na świadczenia medyczne, czyli na jakich zasadach szpital kupił usługi medyczne profesjonalistów. To droga w dobrym kierunku. Lubię znać fakty, chciałabym też wiedzieć, czy medyk jest faktycznie przy pacjencie w miejscu, w którym jest on wykazywany do NFZ.

Wprowadzamy pakiet zmian, a oprócz tego dostosowujemy szpitale i udzielane świadczenia do potrzeb – odwracamy piramidę świadczeń, wprowadzamy procedury jednodniowe, przekształcamy łóżka szpitalne na łóżka opieki długoterminowej: dzięki środkom z KPO stworzyliśmy ok. 3300 takich łóżek.

Nie obawia się Pani, że 240 zł za godzinę, która miałaby być stawką maksymalną, stanie się stawką oczekiwaną przez większość lekarzy?

Odwiedziłam ostatnio kilka szpitali powiatowych i tam, gdzie byłam takich obaw nie było. 240 zł brutto za godzinę to jest stawka maksymalna. Kwestie negocjacyjne pozostawiamy dyrektorom szpitali.

Będą zmiany w ustawie o minimalnych wynagrodzeniach w ochronie zdrowia? Gdy była ona tworzona, zarobki medyków były bardzo niskie. Dziś są znacznie wyższe niż innych pracowników sfery budżetowej. Zdarza się, że salowa zarabia więcej niż profesor uniwersytetu…

Ustawa z pewnością przyczyniła się do wzrostu atrakcyjności zawodów medycznych. Zrobiła dużo dobrego w systemie. Jak spojrzymy na przykład pielęgniarstwa, to na studiach pierwszego stopnia mamy wzrost studentów o 160 proc. w ciągu ostatnich 9 lat.

Jeśli chodzi o zmianę ustawy, to podejmowaliśmy taką próbę, rozmawiając z Zespołem Trójstronnym. Dla mnie ta ustawa jest powiązana z uporządkowaniem kwalifikacji zawodów medycznych. W tej chwili nie widzę przestrzeni, by można było osiągnąć szybki konsensus w tym zakresie. W tym roku podwyżka nie była już tak duża, jak w latach ubiegłych. Była niższa, choć wiadomo, że wyższa niż dla innych pracowników sfery budżetowej, co na pewno budzi emocje.

Coraz więcej pieniędzy jest wydatkowanych na ochronę zdrowia, ale ze strony pacjentów jest jedno podstawowe oczekiwanie: kiedy skrócą się kolejki – do specjalistów, na badania TK, rezonans magnetyczny?

W Polsce stawiamy dziś na to, żeby kolejki stawały się jak najkrótsze. W osiągnięciu tego celu wspiera nas Centralna e-Rejestracja, pracujemy intensywnie nad e-kolejką. Centralna e-Kolejka to będzie narzędzie absolutnie innowacyjne, dające możliwość zapisywania się na zabiegi planowe. Pacjent będzie wiedział, w którym miejscu kolejki się znajduje. Uważam, że to zbuduje w nas poczucie transparentności i bezpieczeństwa.

Musimy też zwrócić uwagę na nieodwoływanie wizyt przez samych pacjentów. Skala tego problemu jest ogromna – w jednym ze szpitali na Śląsku mieliśmy 1000 nieodwołanych wizyt w październiku, w tym 170 do chirurga naczyniowego, 130 do reumatologa. W innym z województw usłyszałam dane, że na 160 tys. wizyt aż 35 tys. było nieodwołanych. Aż chciałoby się zapytać, dlaczego?

Musimy nawzajem się edukować. Oprócz tego, że rozszerzamy Centralną e-Rejestrację na kolejne zakresy to stawiamy także na narzędzia dla osób bez telefonów komórkowych. Voicebot Anna od 1 października tego roku przypomina o wizytach i już widać zmiany. Dzięki e-rejestracji 1 mln 300 tysięcy wizyt zostało odwołanych skutecznie i wróciło do systemu dla innych pacjentów.

Pracę zakończył także powołany przeze mnie zespół, który obecnie opracowuje kompleksowy raport dotyczący przeprowadzania w Polsce badań obrazowych. Kiedy powstanie kompletny dokument podzielimy się wnioskami z opinią publiczną. Ale już dziś chcę podkreślić, że cały czas rozwijamy nasz system w kierunku jakości – to ważna informacja dla pacjentów.

Dziś największy problem polskiej ochrony zdrowia to więc zróżnicowanie regionalne?

Tak, i duża liczba właścicieli publicznych. Decyzje są rozproszone. W jednym mieście możemy mieć kilku właścicieli szpitali publicznych. Skłonność do podjęcia niepopularnej decyzji jest większa u marszałków, którym podlega więcej placówek niż w powiecie, w którym mamy jeden szpital. Choć oczywiście to nie jest to twarda zasada.

Są szpitale powiatowe, które mogą być wzorem dla innych. Ostatnio miałam przyjemność odwiedzić kilka takich miejsc, w których od razu widać odwagę decyzyjną, dobry pomysł i dobre zarządzanie placówką. Mogę wymienić choćby szpitale w Kartuzach, Kamieniu Pomorskim czy Pasłęku. Ale takich miejsc jest znacznie więcej, w których podejmowano trudne i niepopularne decyzje.

Widać, że niektórzy dyrektorzy analizują mapy potrzeb, patrzą na konkretne prognozy i wyciągają wnioski. Wiedzą, że te decyzje prowadzą ich do konkretnego miejsca i konkretnego kształtu systemu ochrony zdrowia za 5-10 lat. To są też dobrze nadzorowane szpitale. Mają dodatnie wyniki finansowe, robią dużo dobrego w systemie, cierpliwie na to zapracowali. Często więcej mówimy o tych, którzy nie chcą nic zmieniać, a za mało o tych, którzy wykonali trudną pracę w tym systemie, żeby było dobrze, i mają dziś wyniki.

Dlatego z pozycji resortu nieustannie namawiamy do współpracy i rozmów w regionach na temat map świadczeń zdrowotnych. Dzięki temu można planować inwestycje w szpitalach. Rozwijać ochronę zdrowia w regionie z myślą o potrzebach pacjentów.

Zwykle narzekamy na system ochrony zdrowia. Widzi Pani rzeczy, z których możemy być dumni?

Na pewno mamy świetnych profesjonalistów we wszystkich zawodach medycznych. Podczas wielu konferencji polskich i międzynarodowych wybrzmiewają osiągnięcia polskich naukowców, lekarzy, innych zawodów medycznych. Jesteśmy postrzegani jako kraj bardzo zaawansowany, jeśli chodzi o e-zdrowie i narzędzia cyfrowe, które wykorzystują pacjenci i personel medyczny: e-recepty, e-skierowania. Przyjeżdżają do nas delegacje z innych krajów, podpatrują nasze rozwiązania.

Dysponujemy świetnym sprzętem – to już światowy standard. Na pewno możemy pochwalić się wprowadzonym do badań profilaktycznych testem HPV HR zastępującym cytologię, wprowadzeniem niskodawkowej tomografii komputerowej w profilaktyce raka płuca.

Medycyna rozwija się bardzo szybko, wchodzą nowe technologie, w Polsce jest bardzo dobra jakość szkolenia personelu medycznego. Mamy wiele rzeczy dobrze funkcjonujących jak np. system państwowego ratownictwa medycznego, który odgrywa ważną rolę w takich zdarzeniach, jak to, do którego doszło w Krakowie. Współpraca dyspozytorni, zespołów ratownictwa medycznego i szpitali powoduje, że pacjent w stanie nagłego zagrożenia życia otrzymuje niezbędną pomoc.

Trudno jest być dziś ministrem zdrowia?

Pytanie, czy kiedykolwiek było łatwo? Od lat w systemie ochrony zdrowia wszyscy powtarzamy, co trzeba zmienić, ale realizacja założeń w praktyce bywa trudna. Z różnych powodów. Do resortu wniosłam doświadczenie zawodowe w ochronie zdrowia – od powiatu po samorząd województwa – i przede wszystkim to zarządcze. Dziś, gdy wchodzę do szpitala, to po zadaniu trzech pytań wiem, jak on funkcjonuje. Gdybym nie miała wcześniejszych doświadczeń, z pewnością byłoby mi trudniej. Dziś mam przekonanie, że każdy wcześniejszy etap mojego zawodowego życia przygotowywał mnie do tego zadania.

To jest wymagająca, ale naprawdę fascynująca praca. Szczególnie ważne są dla mnie momenty, kiedy spotykam się z pacjentami w różnych miejscach kraju, i oni naprawdę ten system śledzą. Ostatnio, na jednym ze spotkań dostałam pytania o mojeIKP, o szczepienia, o farmaceutów, o możliwość skorzystania ze szczepień w aptekach, o odwoływanie wizyt, o e-kolejki, czy w końcu o profilaktykę. Widać, jak społeczeństwo jest otwarte na nowe rozwiązania, nowoczesne narzędzia – i to niezależnie od wieku. Pacjenci są w tym systemie, korzystają z niego i widzą zmiany. To dla mnie szczególnie ważne. Choć podobnie jak oni, chciałabym, żeby efekty zmian przychodziły jeszcze szybciej.

Czytaj też:
Samorządowcy po spotkaniu z minister zdrowia: Satysfakcjonujących rozstrzygnięć nadal brakuje
Czytaj też:
Ważne zmiany w refundacji leków. Wiceminister: Takiej reformy dawno nie było