Kto się broni, jest niewinny

Kto się broni, jest niewinny

Rząd planuje poszerzenie zakresu obrony koniecznej. Cel sensowny, ale budzi obawy wprowadzanie do przepisów kolejnych niedookreślonych pojęć. A gdyby tak w ogóle zrezygnować z regulacji obrony koniecznej?

Idea obrony koniecznej polega na tym, że każdy ma prawo dokonać czynu, który formalnie stanowi przestępstwo, jeżeli jest to działanie w obronie jakiegoś chronionego dobra – zdrowia, życia, mienia itp. Niekoniecznie własnego, dlatego zwrot "obrona własna" jest błędny.

Analizując sprawę, sąd musi ustalić, czy nie doszło do przekroczenia granic tej obrony. Czy nie użyto środków niewspółmiernych albo czy nie przekroczono ram czasowych ataku. Jeśli sędzia, siedząc wygodnie w fotelu i na chłodno czytając akta, dojdzie do wniosku, że granice przekroczono, broniący się obywatel pójdzie do więzienia.

Bardzo łatwo dzielić włos na czworo, kiedy na spokojnie rozważa się wszystkie niuanse sprawy. Kiedy trzeba podjąć decyzję podczas ataku, w zamieszaniu, nierzadko walcząc o życie, nie ma czasu ani nastroju na pogłębioną refleksję. Mówiąc wprost – życie ma o jeden scenariusz więcej niż to przewidują przepisy.

A gdyby tak zrezygnować z obecnego kształtu obrony koniecznej?

Wyobraźmy sobie sytuację, że zamiast obecnych przepisów wprowadzamy zasadę, w myśl której sąd czy prokurator ma obowiązek ustalić, kto był rzeczywistym napastnikiem, tzn. kto zainicjował agresję. Napastnik idzie do więzienia, ofiara – do domu. Zwykłe prawo do obrony zamiast obrony koniecznej.

Napastnik musi się liczyć z tym, że poniesie konsekwencje tu i teraz, nawet jeśli konsekwencje będą niewspółmierne do czynu. Skoro sprawca zdecydował się wtargnąć do czyjegoś domu, pobić kogoś czy zastraszyć bronią, to powinien był wkalkulować w ryzyko to, że ofiara podejmie obronę, w wyniku której sprawca straci zdrowie albo życie. Trudno, trzeba było nie atakować. Ryzyko musi ponieść napastnik, a nie ofiara.

Przepisy powinny stawiać w lepszej sytuacji tego, kto się bronił. Jeśli napastnik albo jego rodzina będą uważali, że obrona była niewspółmierna, niech się sami męczą i ciągną latami procesy cywilne o odszkodowanie czy własne akty oskarżenia. Bo dzisiaj to ofiara musi udowadniać własną niewinność. A w polskim sądzie to wcale niełatwe.

Zasadnicza trudność tkwi gdzie indziej. Można mieć najdoskonalsze przepisy, ale jeśli sędziowie nie będą mieli odpowiedniego przygotowania i odwagi, aby stawać po stronie słuszności i rozsądku, a będą się chować za formalnościami, nic się nie zmieni. Bo tym, czego brakuje w polskich sądach najbardziej, to doświadczenie życiowe i odwaga. I bez zmian w tym obszarze będziemy jedynie tworzyć kolejne zawiłe konstrukcje prawne, które zginą pod ciężarem formalizmów. Tyle że program zmian w sądach to program na lata.

Dlatego jeśli mamy dzisiaj zmieniać tylko zasady, to na prostsze. Reguła – "kto napada, tego problem, kto się broni, jest niewinny" wydaje się najprostsza i najbardziej czytelna ze wszystkich.

 3

Ostatnie wpisy

  • Dlaczego to dobrze, że wygrał Andrzej Duda 18 lip 2020, 20:36 Obaj kandydaci prezentowali podobny poziom - poziom niczego konkretnego, a w każdym razie niczego, co dałoby się zapamiętać na dłużej. Byli jak dobrze skrojone produkty - na tyle ogólne, że z szansą na wzięcie u szerokiej rzeszy konsumentów.
  • Pożytek z wyborów, których nie było 7 maj 2020, 17:27 Wyborów 10 maja nie będzie. Ale jest jeden plus. Trwające od dłuższego czasu spory kompetencyjne w zakresie wyborów i sposobu ich przeprowadzenia rozstrzygnął w środę 6 maja jeden dokument. Okazuje się, że kluczowe decyzje podejmuje w Polsce dwóch szeregowych posłów - Jarosław...
  • Można odmówić biletu na Titanica 18 kwi 2020, 10:51 Sytuacja zaczyna się klarować. Koronawirusowe szaleństwo ma już nawet w poszczególnych krajach harmonogram końca, więc teraz przed nami zabawa w znajdowanie winnego.
  • Zawsze jest nadzieja 6 kwi 2020, 22:50 Wszystko ma początek i koniec. Akcja #zostańwdomu też kiedyś się skończy. Biorąc pod uwagę pogodę, która z biegiem czasu obfituje w coraz cieplejsze dni, ten koniec jest bliższy niż dalszy. Na razie ludzi trzyma w domu strach i rządowy zakaz robienia czegokolwiek poza...
  • Czy leci z nami statystyk? 30 mar 2020, 14:37 Codziennie dostajemy dawkę informacji na temat nowych zgonów z powodu epidemii. Liczby, które przerażają. Niestety, są to liczby pozbawione wartości poznawczej.