Rozbieżności zdań są powszechne. Nawet specjaliści potrafią różnić się zdaniem: lekarze różnie diagnozują schorzenie u tej samej osoby, sędziowie wydają różne orzeczenia w bardzo podobnych sprawach, nauczyciele stawiają różne oceny za to samo wypracowanie. Takie nieuzasadnione różnice w ocenie sytuacji to właśnie „szum”, o którym piszą autorzy książki. Na co dzień nie zaprzątamy sobie głowy szumem w ludzkich osądach, bo milcząco zakładamy, że rozbieżności w fachowych ocenach są niewielkie i mieszczą się w dopuszczalnych granicach. Szum pokazuje, że to przekonanie jest mrzonką. Niewygodna prawda jest inna: fachowcy potrafią tak bardzo różnić się w ocenie jednej i tej samej sytuacji, że trudno mówić o choćby elementarnej sprawiedliwości czy zasadności ich decyzji. Jak ostrzegają autorzy, wszędzie tam, gdzie decyzje podejmowane są na podstawie własnej oceny sytuacji, wkrada się do nich szum – i jest go znacznie więcej, niż nam się wydaje. Szum w procesach decyzyjnych jest zwykle niewidoczny, ale pociąga za sobą ogromne koszty społeczne, ekonomiczne i osobiste. Ograniczanie szumu jest dużym wyzwaniem, ale niesie ze sobą obietnicę wymiernych korzyści.
Autorami książki są same sławy: Daniel Kahneman (psycholog, noblista, współtwórca ekonomii behawioralnej), Cass Sunstein (amerykański profesor, w swoim czasie doradca prezydenta Obamy) oraz Oliver Sibony (francuski naukowiec i specjalista od zagadnień związanych z podejmowaniem decyzji). Wszyscy trzej są w Polsce znani z międzynarodowych bestsellerów, które zrewolucjonizowały myślenie o procesach decyzyjnych: Pułapek myślenia (Kahneman), Impulsu (Sunstein) i Popełnisz koszmarny błąd! (Sibony).Ukazujący sięwłaśnie Szum to intelektualne zwieńczenie ich pracy nad doskonaleniem procesów formułowania osądów i podejmowania decyzji.O ile ich wcześniejsze książki skupiały się na indywidualnych błędach powodowanych naturą ludzkiego myślenia i rozumowania – czyli na psychologicznych błędach i zawodnych heurystykach – o tyle Szum przygląda się błędom w decyzjach zbiorowych. Autorzy rozumieją to pojęcie szeroko: omawiają nie tylko typowe sytuacje, w których grupa osób wspólnie podejmuje decyzję, ale też takie, w których osoby niezależnie od siebie muszą decydować o podobnych sprawach, a nawet takie, w których ta sama osoba wielokrotnie podejmuje pokrewne decyzje, stając się pewnego rodzaju „jednoosobowym tłumem”.
Liczba omawianych w książce obszarów jest długa, bo szum daje o sobie znać nie tylko w edukacji, medycynie czy wymiarze sprawiedliwości. Przytaczane przez autorów ustalenia naukowe pokazują, że chaos decyzyjny jest powszechny. Panoszy się w takich dziedzinach jak prognozowanie zjawisk ekonomicznych, układanie strategii działania firmy, podejmowanie decyzji na temat ustanowienia pieczy zastępczej nad dziećmi i w wielu innych. Co ciekawe, od szumu i arbitralności nie są wolne nawet te obszary, które na pierwszy rzut oka mogą się wydawać odporne na błędy subiektywności. Dotyczy to choćby rekrutacji i oceny okresowej pracowników (choć oba procesy z pozoru opierają się na obiektywnych i przemyślanych kryteriach), a nawet kryminalistyki, zazwyczaj uchodzącej za wzór obiektywizmu i naukowej ścisłości. Autorzy wyjaśniają, skąd w tych i innych obszarach pojawiają się rozbieżności w ocenie sytuacji, za którymi idą w ślad rażąco błędne decyzje.
Celem książki jest nie tylko postawienie diagnozy, ale również rozwiązanie problemu. Jej centralna metafora to zasady tak zwanej „higieny decyzyjnej”. Podobnie jak higiena osobista i zbiorowa to zbiór zrozumiałych, rutynowych zasad, które przynoszą jednostkom i całym społeczeństwom nieocenione korzyści, bo ucinają w zarodku szerzenie się chorób, tak samo higiena decyzyjna to zbiór zasad, które pozwalają konsekwentnie doskonalić procesy podejmowania decyzji, bo eliminują źródła błędów, a tym samym zapobiegają ich opłakanym skutkom.
Autorzy przedstawiają szczegółową, choć elastyczną metodologię, która pozwala zrozumieć silne i słabe strony naszych decyzji. Ważnym narzędziem higieny decyzyjnej jest tzw. „audyt szumu”, czyli formalny proces pozwalający dokładnie zmierzyć skalę szumu w decyzjach podejmowanych w organizacji. Książka przedstawia formalną metodologię audytu szumu, ale też wiele cennych informacji i spostrzeżeń, które można łatwo wykorzystać w codziennym życiu i działaniu. Autorzy omawiają m.in. zjawisko „mądrości tłumu”, czyli wskazują, jak wykorzystywać różnorodność wiedzy i doświadczeń różnych osób, nie popadając w błędy wynikające ze stadnego myślenia. Diagnozują naszą fatalną skłonność do myślenia przyczynowo-skutkowego, które daje nam ułudę rozumienia zjawisk niezależnie od tego, jak się one potoczą (z perspektywy czasu zwykle wszystko jest oczywiste i zrozumiałe). Zamiast tego autorzy wskazują na zjawisko „obiektywnej niewiedzy”, czyli ograniczenia ludzkiej wiedzy, które z natury rzeczy uniemożliwiają podejmowanie decyzji w całkowitą pewnością, i podpowiadają, jak mimo to podejmować lepsze decyzje i formułować lepsze prognozy przy użyciu myślenia statystycznego. Szczegółowo omawiają też zalety i wady modeli, w których ludzkie decyzje zostają całkowicie albo częściowo zastąpione decyzjami mechanicznymi, na przykład podejmowanymi na podstawie prostych formuł lub złożonych algorytmów wykorzystujących sztuczną inteligencję.
Wcześniejsze książki autorów fundamentalnie zmieniły myślenie o podejmowaniu decyzji w nowoczesnym świecie: Pułapki myślenia Kahnemana odniosły fenomenalny sukces w obszarach biznesu i osobistego rozwoju, Impuls Sunsteina zrewolucjonizował myślenie o architekturze wyboru w ramach polityki społecznej. Szum ma szansę zaowocować podobnym przełomem, bo wydobywa na powierzchnię ogrom problemów, które zwykle pozostają ukryte, a zarazem wkłada nam do rąk gotowe pojęcia, diagnozy i procedury, które pozwalają podjąć z nimi walkę. Lektura obowiązkowa.