Odetchnąć pełną piersią

Odetchnąć pełną piersią

Smog nad miastem, zdjęcie ilustracyjne
Smog nad miastem, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Fotolia / fot. Grzegorz Polak
Zanieczyszczeń w powietrzu nie widać, ale mogą być śmiertelnie groźne. Dlatego do antysmogowej krucjaty przystępują kolejne resorty, instytucje i prywatne firmy.

Problem smogu potwierdza starą zasadę, że człowiekowi trudno uwierzyć w coś, czego nie zobaczył na własne oczy. Bo jak odróżnić wiszące nad miastem mgły albo chmury od trujących zanieczyszczeń? I kto, myśląc o smogu, wyobraża go sobie w formie zawieszonej w powietrzu sieci mikroskopijnych cząstek pyłu? Tymczasem ze smogiem jest trochę jak z zarazkami – może i go nie widać, ale ignorowanie faktu, że jest, niesie brzemienne dla zdrowia skutki.

Wdychanie trucizny

Pyły PM10 i PM2,5 (ta liczba oznacza średnicę cząstki w mikrometrach) niemal bez przeszkód przedostają się do naszego organizmu w trakcie oddychania. Nasze nosy zatrzymują większość cząstek typu PM10, ale wobec pyłu PM2,5 jesteśmy praktycznie bezbronni. Aby lepiej sobie wyobrazić zagrożenie, porównajmy średnicę ludzkiego włosa ze średnicą cząstki PM2,5. Ta druga jest 25 razy mniejsza, czyli jest na tyle mikroskopijna, że cząstka bez problemu dostaje się do oskrzeli i oskrzelików, pęcherzyków płucnych, a stamtąd do krwiobiegu. Wchłonięte przez nasz organizm cząsteczki są reaktywne, czyli mogą upośledzać funkcjonowanie organizmu i doprowadzać do wielu chorób. Lista powodowanych przez nie schorzeń dzięki badaniom i obserwacjom lekarzy bardzo się wydłużyła. Są na niej już nie tylko zawały, udary czy choroby płuc i oskrzeli, lecz także poważne choroby układu nerwowego. Amerykańscy badacze do tego wykazu dopisali nawet chorobę Alzheimera. Z kolei naukowcy z Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) w badaniu, które objęło ponad 60 tys. dorosłych mieszkańców USA i trwało 22 lata, zaobserwowali, że zawieszone w powietrzu pyły oraz tlenek azotu zwiększają ryzyko śmierci na raka nerki, pęcherza i jelita grubego. Badacze z Uniwersytetu Południowej Kalifornii (University of Southern California) dowiedli (wyniki badań opublikowało czasopismo „Translational Psychiatry”), że życie na obszarach, na których stężenie PM2,5 jest podwyższone (powyżej 12 µg/m3), prawie dwukrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia demencji u kobiet. Smog wywołuje też alergię i astmę. Może zakłócać przebieg ciąży i rozwój małych dzieci. A podczas epizodów smogowych, czyli w okresach, w których jest wyjątkowo duże stężenie zanieczyszczeń w powietrzu, liczba zawałów zwiększa się o 12 proc., udarów o 16 proc., a przypadków zatorowości płucnej o 18 proc. Zaobserwowali to badacze ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu.

Ich zdaniem zanieczyszczenia powietrza mogą być też przyczyną nadpobudliwości, upośledzenia funkcji poznawczych, depresji, zachowań agresywnych i problemów ze skupieniem uwagi, co ma szczególne znaczenie w przypadku dzieci i młodzieży. Nie bez powodu Światowa Organizacja Zdrowia uznała cząstki PM2,5 za najbardziej szkodliwe dla zdrowia człowieka zanieczyszczenie atmosferyczne. Zgodnie z wytycznymi unijnymi średnie roczne stężenie tego pyłu nie powinno przekraczać 25 µg/m³. Co zaskakujące, w Unii Europejskiej określono jedynie normę średnioroczną dla PM2,5, która wynosi 25 µg/m³. To powoduje, że w okresie szczególnie nasilonego smogu urzędnicy nie są zobowiązani nas o nim informować. Ten obowiązek spoczywa na nich jedynie w przypadku czterokrotnego i większego przekroczenia normy dobowej dla PM10, która wynosi 50 µg/m³. Składnikiem smogu obok mikrocząsteczek jest też benzo(a)piren – związek chemiczny, który odkłada się w organizmie i uszkadza nadnercza, układ krwionośny i odpornościowy. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem w 1987 r. uznała go za najgroźniejszy dla ludzi czynnik rakotwórczy, szacując, że od czasu narażenia na jego wysokie stężenia do wystąpienia zmian nowotworowych mija mniej więcej 15 lat. Uznaje się, że średnie roczne stężenie benzo(a)pirenu nie powinno przekraczać 1 µg/m³. W Polsce średnia roczna pomiarów we wszystkich stacji monitorujących powietrze to ok. 7 µg/m³, co oznaczałoby, że przekraczamy tą normę aż siedmiokrotnie.

W Polsce z powodu długotrwałego wdychania smogu na choroby płuc, serca i nowotwory umiera prawie 50 tys. osób. To 15 razy więcej niż w tym samym czasie ginie na naszych drogach.„Strategia walki ze smogiem”, dr Krzysztof M. Księżopolski, kwiecień 2017

Krok pierwszy – termomodernizacja

Argumentów przemawiających za koniecznością przyjęcia skutecznych rozwiązań antysmogowych jest aż za wiele. Jednak żeby się pozbyć w Polsce problemu, który niepostrzeżenie narastał przez ostatnie dziesięciolecia, potrzebujemy przynajmniej 15 lat konkretnych działań – szacuje dr Krzysztof M. Księżopolski, ekspert specjalizujący się w bezpieczeństwie ekonomicznym i energetycznym oraz autor „Strategii walki ze smogiem”, dokumentu opublikowanego na wiosnę 2017 r. Zdaniem Krzysztofa M. Księżopolskiego w pierwszej kolejności trzeba się skupić się na termomodernizacji budynków jednorodzinnych. Spalanie w nich złej jakości paliwa i śmieci powoduje powstanie niskiej emisji, która w największym stopniu przyczynia się do powstania smogu (udział transportu drogowego w emisji smogu szacowany jest na mniej niż 10 proc.). Najlepiej zacząć od domów znajdujących się na obszarach wiejskich, które graniczą z miastami. To pozwoliłoby na późniejsze przyłączenie ich do miejskich sieci ciepłowniczych. Sprzyjają temu działania koncernów energetycznych, które pozyskują środki na przyłączanie kolejnych domów do sieci ciepłowniczych. Przykładem może być Tauron Ciepło. Firma podpisała ostatnio z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej umowę w sprawie dofinansowania ośmiu projektów w ramach Programu Likwidacji Niskiej Emisji, którego celem jest poprawa jakości powietrza w aglomeracji śląsko-dąbrowskiej. W ramach PLNE firma do 2022 r. planuje przyłączyć do sieci ok. 1,3 tys. budynków wielorodzinnych. Koszt doprowadzenia sieci do budynku wraz z kosztem wymiennika ciepła (węzła cieplnego) pokrywa Tauron (o PLNE czytaj też na str. 74). PLNE to element programu „Oddychaj powietrzem” koordynowanego przez Grupę Tauron. Podobnie jak projekt rozwojowo-badawczy EKO-TATRY, którego celem jest zamontowanie i przetestowanie nowoczesnych systemów ogrzewania elektrycznego w położonych na Podhalu domach jednorodzinnych o powierzchni nieprzekraczającej 180 mkw. Wytypowane obiekty przejdą audyt energetyczny, po którym Tauron zakwalifikuje nieruchomości do darmowej instalacji systemów ogrzewania elektrycznego i specjalistycznego opomiarowania do monitoringu kluczowych parametrów. Pozyskane w ten sposób dane umożliwią opracowanie preferencyjnych taryf i cenników dla gospodarstw ogrzewających domy prądem.

Krok drugi – wymiana kotła

Podłączanie do sieci ciepłowniczej to proces długotrwały i wymagający dużych nakładów. Na razie z miejskich sieci ciepłowniczych i ogrzewania elektrycznego, olejowego oraz ekologicznego korzysta jedynie 3,5 proc. gospodarstw domowych w Polsce (dane Instytutu Ekonomii Środowiska z Krakowa, 2013 r.). Jednocześnie 70 proc. domów jedno­rodzinnych ogrzewa się węglem spalanym najczęściej w starych, niespełniających aktualnych norm kotłach. Oznacza to, że ponad milion budynków ogrzewanych jest urządzeniami mocno wyeksploatowanymi, o niskiej efektywności spalania, emitującymi duże ilości szkodliwych gazów i pyłów. W przypadku większości budynków jednorodzinnych trudno mówić też o jakiejkolwiek energooszczędności – najczęściej nie mają żadnej izolacji termicznej lub są ocieplone jedynie częściowo. Potwierdzają to szacunki naukowców z Politechniki Warszawskiej, autorów raportu „Określenie głównych zalet ocieplania budynków istniejących oraz wpływu termomodernizacji na ograniczenie niskiej emisji”, którzy zaledwie 1 proc. wszystkich budynków w Polsce zaliczyli do energooszczędnych. Raport powstał w ramach współpracy Politechniki Warszawskiej z firmą Termo Organika. Jego autorzy, dr inż. Szymon Firląg, Agnieszka Wójcicka i Adrian Chmielewski, sugerują, że aby zmienić ten stan rzeczy, należałoby zacząć od ocieplenia przegród zewnętrznych budynków jednorodzinnych. Nie chodzi tu tylko o ściany, ale o wszystko, co izoluje wnętrze od części zewnętrznej, czyli również stolarka okienna, dach i stropodach, drzwi zewnętrzne, strop nad piwnicą, fundamenty i podłoga na gruncie. Pozwoliłoby to znacząco zmniejszyć straty ciepła, ograniczając przy tym ryzyko rozwoju pleśni i eliminując mostki cieplne, czyli miejsca, skąd ucieka najwięcej ciepła. Taka termomodernizacja, jak obliczyli, przyniosłaby mieszkańcom tych domów największe, bo wynoszące ok. 3,3 tys. zł rocznie, oszczędności na ogrzewaniu. Jednocześnie zdecydowanie odradzają wymianę kotła przed termomodernizacją domu. W przeciwnym wypadku należałoby kupić urządzenie o zbyt dużej mocy, co podwyższyłoby – według ich szacunków – koszty ogrzewania nawet o ponad 360 zł rocznie.

Krok trzeci – wyeliminować paliwa złej jakości

Kolejnym krokiem na drodze do czystego powietrza powinno być – zdaniem wielu ekspertów zajmujących się jakością powietrza – wyeliminowanie z rynku złej jakości paliw stałych, w tym mułów węglowych oraz flotokoncentratów, uzyskiwanych z kopalnianego błota i wody. Eksperci twierdzą, że nie powinny one wcale trafiać do handlu detalicznego, ponieważ podczas spalania emitują bardzo dużo szkodliwych dla ludzkiego zdrowia pyłów i gazów. Do tego są mało kaloryczne, co oznacza, że musimy ich zużyć dużo więcej niż innego, bardziej kalorycznego paliwa, aby uzyskać ten sam efekt grzewczy. Z tego powodu zmiana gorszego jakościowo paliwa na węgiel lepszej jakości wcale nie musi się wiązać z większymi wydatkami, bo będziemy potrzebowali go mniej. Na szczęście istnieją inne sposoby zagospodarowania odpadów węglowych niż sprzedaż gospodarstwom domowym. Grupa Tauron zamierza wykorzystywać muły węglowe jako paliwo wspomagające w istniejących blokach elektrociepłowni. Mają one specjalne filtry, dzięki czemu nie zanieczyszczają powietrza tak jak domowy kocioł. Pod uwagę brana jest także technologia wytworzenia paliwa zawiesinowego z mułów węglowych oraz dostosowania pyłowych kotłów węglowych wykorzystywanych w energetyce przemysłowej do jego spalania.

Przeprowadzone analizy wskazują, że jednostkowy koszt paliwa zawiesinowego wytworzonego z odpadowych mułów jest niższy niż innych paliw ciekłych. Poszukiwanie technologii zagospodarowania mułów węglowych na bazie zawiesin wodnych oraz wodno-olejowych Tauron prowadzi we współpracy z Politechniką Śląską. Kwestia usuwania z rynku paliw złej jakości wydaje się bliska uregulowania, bo ustawa, która ostatecznie uporządkuje tę sprawę – jak informuje Ministerstwo Energii – trafi do Sejmu jeszcze w listopadzie br. Do walki ze smogiem intensywnie włączył się również resort rozwoju kierowany przez wicepremiera Mateusza Morawieckiego, który pieniądze na ten cel planuje zdobyć, m.in. wprowadzając opłaty za torby foliowe. Do budżetu ma tym samym wpłynąć od 850 mln do 1,5 mld zł. Wicepremier zapowiedział też niedawno, że w 33 polskich miastach, w których według WHO jest najgorsze powietrze, powstaną specjalne programy walki ze smogiem. Chodzi m.in. o Żywiec, Pszczynę, Rybnik i Wodzisław Śląski. Jako pierwsze na początku tego roku uchwałę antysmogową, która obowiązuje od lipca br., opracowały władze Małopolski. Od września br. obowiązuje w województwie śląskim. Jeszcze w tym roku podobne uchwały mają przyjąć sejmiki wojewódzkie na Mazowszu i Dolnym Śląsku. Pracują nad nimi też władze Wielkopolski, Łódzkiego czy Podkarpacia. Uchwały nie tylko zakazują stosowania nieekologicznych kotłów, lecz także paliw złej jakości. Z kolei wszystkich Polaków od 1 października obowiązuje rozporządzenie ministra rozwoju i finansów, które zaostrza normy emisyjne dla domowych kotłów grzewczych. Te, które zostały wyprodukowane przed 1 października br., będzie można sprzedawać i instalować do końca czerwca 2018 r. Od lipca 2018 r. w Polsce nie będzie można produkować ani instalować pieców o niższej niż piąta klasa emisyjności. W samych kotłach nie będzie można też instalować rusztów awaryjnych, które najczęściej służą do spalania śmieci. To wszystko ważne kroki, ale ich efekty zobaczymy nie wcześniej niż za kilka lat. Na razie pozostaje nam śledzić poziomy stężeń zanieczyszczeń w miejscu zamieszkania i jeśli są wyraźnie przekraczane, ograniczać przebywanie na świeżym powietrzu.


Jak powstaje smog?

Główną przyczyną powstawania smogu jest niska emisja. Dlaczego niska? Bo wydobywająca się z kominów znajdujących się na wysokości do 40 m. Powstaje ona w trakcie spalania węgla, drewna, paliw niskiej jakości (mułów węglowych, flotokoncentratów itp.) oraz śmieci w przydomowych piecach, kotłach i kominkach. Sytuację pogarsza zły stan techniczny większości domów jednorodzinnych w Polsce, co jeszcze bardziej zwiększa emisyjność zanieczyszczeń do atmosfery. Jak wynika z danych Ministerstwa Środowiska, niska emisja odpowiada za 40 proc. pyłu zawieszonego PM10, 41 proc. pyłu PM2,5 i 78 proc. benzo(a)pirenu.

Okładka tygodnika WPROST: 47/2017
Artykuł został opublikowany w 47/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 2
  • Jak chce się walczyć ze smogiem, to najlepiej zacząć od siebie i od wymiany swojego kotła na taki, który nie będzie zatruwał najbliższej okolicy. Najpierw wymagajmy od siebie postawy „ekologicznej” a później od innych, bowiem najtrudniej jest zmienić właśnie swoje „mało ekologiczne przyzwyczajenia.” Bowiem mentalność nasza mówi: czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal. I tak lądują w naszym piecu wszystkie domowe odpadki, śmieci i co tam nasza fantazja nam podpowiada. Dlatego powinniśmy zwracać się ku odnawialnym źródłom energii. Nie jestem jakimś tam EKO-Fanatykiem – u siebie palę w domu peletem (biomasa to też OZE). Z dofinansowania udało się kupić kocioł EEI Pellets. I szlak mnie trafia jak widzę te kopcące nie wiadomo czym kominy domków jednorodzinnych. Jeżeli kogoś nie stać na lepszy opał to wcale nie musi ponosić kosztów jego zakupu – wystarczy przenieść się do bloku i problem z głowy.
    •  
      moze paru pis dowatych padnie z tego powodu !

      Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2017 (1812)

      • Wizja państwa Mateusza Morawieckiego 19 lis 2017, 20:00 Na ważnym etapie życia – trudno inaczej nazwać studia ekonomiczne – wprowadzono mnie w błąd co do kilku ważnych kwestii. Po pierwsze, że kapitał nie ma narodowości. Po drugie, że przyszłością są usługi i to wyróżnia nowoczesne... 3
      • Niedyskrecje parlamentarne 19 lis 2017, 20:00 Wokół lidera PO robi się coraz bardziej pusto. Już nawet najwierniejsi, jak Andrzej Halicki, nie są zadowoleni z jego decyzji 6
      • Obraz tygodnia 19 lis 2017, 20:00 1,74 mln odsłon miał w październiku nasz portal Wprost.pl. Dzięki temu awansowaliśmy na drugą pozycję wśród serwisów tygodników opinii Przegrany Piotr Rybak spalił kukłę Żyda i mimo wyroku nie zmądrzał. W czwartek trafił do... 8
      • Co z szacunkiem dla patrona Pałacu Kultury J. Stalina? 19 lis 2017, 20:00 PREZYDENT ZAPROSIŁ DONALDA TUSKA na uroczystości 11 listopada i wybuchła afera, bo Tusk zaproszenie przyjął. A wcześniej nie przyjmował. Może i słusznie, zważywszy, że pod Grobem Nieznanego Żołnierza go wybuczeli. Na Marszu... 10
      • Brawo my! 19 lis 2017, 20:00 TOŚMY SIĘ NASŁUCHALI W ZESZŁYM TYGODNIU O SUKCESACH PIS! „Polska rośnie w siłę, a ludzie żyją dostatniej”. W ogóle jest prawie jak w raju, bo tam też nie ma ani demokracji, ani trójpodziału władzy, ani niezależnych mediów.... 11
      • Młotek, kotek i amok 19 lis 2017, 20:00 PHIPERBOLIZACJA RULEZ. Pojęcie poniekąd trudne, ale obrazowo wyjaśnione starym polskim powiedzonkiem o kotku i młotku (nie udawajcie, że nie znacie). W Polsce nie PiS, tylko NSDAPiS, proeuropejscy posłowie PO to nie Janusze, tylko Janusze... 11
      • Wszystko się mogło zdarzyć 19 lis 2017, 20:00 Matka Boska Częstochowska na przesłuchaniach w Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji oraz na okładce „Wprost”. W 1994 r. wszystko się mogło zdarzyć. 12
      • Awantura o Maryję 19 lis 2017, 20:00 To był prawdziwy wstrząs! I przełom w tym, co wolno pokazywać w prasie. O okładce „Wprost” mówiono w telewizji, na wydziałach dziennikarstwa, a także w kościołach. 13
      • Prywatne armie władzy 19 lis 2017, 20:00 Z reformą służb jest tak, jak z potworem z Loch Ness. Wszyscy o niej mówią, ale nikt nie widział – mówi płk Grzegorz Małecki, były szef Agencji Wywiadu. 14
      • Sędziowie w lobby reprywatyzacyjnym 19 lis 2017, 20:00 W Naczelnym Sądzie Administracyjnym funkcjonowało lobby, którego orzecznictwo finalnie wsparło mafię reprywatyzacyjną – ujawnia w rozmowie z „Wprost” Jan Śpiewak, samorządowiec, autor książki „Ukradzione miasto”. 18
      • Szydło na prezydenta Warszawy 19 lis 2017, 20:00 Beata Szydło może być kandydatką na prezydenta Warszawy, gdyby Jarosław Kaczyński zastąpił ją na stanowisku premiera. Jak ustalił „Wprost”, taka koncepcja pojawiła się ostatnio w PiS. 21
      • Jestem wściekły 19 lis 2017, 20:00 Nie rozumiem, dlaczego władze polskie czekają aż trzy dni z ostrym potępieniem rasistowskich ekscesów na Marszu Niepodległości. Nie wolno dopuszczać, żeby społeczeństwo zaczynało się bać grupki idiotów, niereprezentujących poglądów większości – mówi Jonny Daniels, prezes... 22
      • Narodowcy wyrośli na czekoladowym orle 19 lis 2017, 20:00 Środowiska narodowo-radykalne nie byłyby tak widoczne, gdyby nie deficyt patriotyzmu za rządów PO – mówi Krzysztof Szczerski. 26
      • Marsz Niepodległości od przyzwoitości 19 lis 2017, 20:00 Faszyzm w dzisiejszej Polsce wziął się z głupoty. Albo bardziej prezycyjnie – z zaniedbania. Po kilkudziesięciu latach komuny i wychowywania nowego socjalistycznego nacjonalisty zabrakło w polskiej szkole rewolucji. Takiej, jaką... 29
      • Tusk, opozycja i Kaczyński 19 lis 2017, 20:00 Czy pojawienie się przewodniczącego Rady Europejskiej na obchodach Święta Niepodległości to zapowiedź powrotu i rzucenia wyzwania Jarosławowi Kaczyńskiemu? 30
      • Cyberatak Streżyńskiej 19 lis 2017, 20:00 Wdrożony przez resort cyfryzacji informatyczny bubel sparaliżował pracę wydziałów komunikacji i stacji kontroli pojazdów w całym kraju. W minionym tygodniu dziesiątki tysięcy kierowców nie mogły zarejestrować pojazdów lub wykonać ich obowiązkowych badań. Nieoficjalnie mówi... 32
      • Potęga dziewiętnastu szabel 19 lis 2017, 20:00 Parlament Europejski zmierza do wszczęcia formalnej procedury karnej przeciw Polsce. Podczas strasburskiej debaty wątek ten powracał w narzekaniach licznych europosłów na to, że w „kwestii polskiej” Komisja Europejska wypowiedziała... 35
      • Samorząd jest sierotą 19 lis 2017, 20:00 Po przetestowaniu opinii publicznej i własnych szeregów próbnymi balonami zmian ordynacji do wyborów samorządowych PiS położył karty na stół. I zagrał ostro. 36
      • Dużo złej pracy 19 lis 2017, 20:00 Firmy szukają pracowników, ale zarobki są niskie, a etaty to rzadkość. Czy ktoś widział w Polsce rynek pracownika, czy też wszyscy tylko o nim słyszeli? 40
      • Kobiety po przejściach 19 lis 2017, 20:00 Nigdy nie odejdziesz – wygrażali. No to uciekły. I zbudowały sobie nowe życie. 47
      • Gmina gminie nierówna 19 lis 2017, 20:00 Najbogatsze polskie gminy nie zawsze są najlepiej zarządzane. Łatwy pieniądz ze spółek Skarbu Państwa rozleniwia. Zupełnie inaczej niż w gminach, które znalazły sposób, by przyciągnąć do siebie biznes. 50
      • RODO. Rewolucja bezpieczeństwa 19 lis 2017, 20:00 Wejście w życie 25 maja 2018 r. RODO oznaczać będzie istotną zmianę podejścia firm do danych osobowych. 53
      • Czas na polskie jednorożce 19 lis 2017, 20:00 Żadna z krajowych firm nie doszła jeszcze do wycen powyżej miliarda dolarów. Wkrótce to się zmieni – mówi Wojciech Fedorowicz z TDJ Pitango Ventures. 54
      • Lepsza twarz windykacji 19 lis 2017, 20:00 Zbudował drugą co do wielkości firmę windykacyjną w Polsce, wartą ponad 2 mld zł. Teraz chce powtórzyć sukces za granicą. 58
      • Kapitalizm nie jest z kamienia 19 lis 2017, 20:00 Polski biznes jest silny – przekonywali przedstawiciele rządu na Kongresie 590. Przedsiębiorcy jednak mieli kilka pretensji. 60
      • Małopolskie Orły nagrodzone 19 lis 2017, 20:00 W Krakowie odbyła się gala wręczenia nagród Orły Wprost – dla najlepszych firm z województwa małopolskiego. Specjalne statuetki odebrały również szczególne postaci. 64
      • Hossa Bessa 19 lis 2017, 20:00 Triumf Leonarda Kolejny rekord na światowym rynku sztuki. 450 mln dolarów – za taką kwotę sprzedano właśnie obraz „Salvator Mundi” („Zbawiciel Świata” – red.) pędzla Leonarda da Vinci. Po raz pierwszy na aukcji dzieło... 66
      • Odetchnąć pełną piersią 19 lis 2017, 20:00 Zanieczyszczeń w powietrzu nie widać, ale mogą być śmiertelnie groźne. Dlatego do antysmogowej krucjaty przystępują kolejne resorty, instytucje i prywatne firmy. 68
      • Stop smog! 19 lis 2017, 20:00 Trwa kampania edukacyjna „Stop smog” prowadzona przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy. 73
      • Ciepło bez smogu 19 lis 2017, 20:00 Gdyby wszystkie domy w miastach zostały podpięte do sieci ciepłowniczych, powietrze stałoby się znacznie czystsze. 74
      • Walka o czyste powietrze 19 lis 2017, 20:00 Problem zanieczyszczeń w Polsce musimy rozwiązać sami – pani, pan, społeczeństwo. Do tego są jednak potrzebne narzędzia. 78
      • Oddech to życie 19 lis 2017, 20:00 Zanieczyszczenie środowiska uszkadza płuca. Jest jednym z czynników ryzyka przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, która stała się trzecią przyczyną zgonów na świecie. 80
      • Kremlowska ustawka 19 lis 2017, 20:00 Jakiekolwiek zmiany w Rosji mogą wyjść tylko z wnętrza rządzącej elity. Ksenia Sobczak jest jej częścią i może w przyszłości gwarantować nietykalność kluczowym postaciom systemu – mówi „Wprost” Władysław Inoziemcew, dyrektor moskiewskiego Centrum Badań Społeczeństw... 83
      • Efekt Weinsteina 19 lis 2017, 20:00 Po Hollywood przyszła kolej na politykę. Mnożące się oskarżenia o molestowanie seksualne mogą złamać wiele karier, ale przy okazji zmieniają obyczaje. 86
      • Z ziemi polskiej 19 lis 2017, 20:00 Nieznany zespół dostał 150 tys. zł i stał się „ambasadorem polskiej kultury”. To kwota, o której większość muzyków marzy i która może rozpocząć karierę za granicą. Może, ale nie musi, bo niuansów związanych z eksportem polskiej muzyki jest wiele. 90
      • Wykolejone marzenia 19 lis 2017, 20:00 Każdy może być oskarżony, nie tylko w „Procesie” Kafki, ale i dziś – to główna myśl najważniejszej premiery teatralnej sezonu i najbardziej politycznego przedstawienia Krystiana Lupy. 94
      • Wydarzenie 19 lis 2017, 20:00 Opowieść wigilijna Nikt nie ma wątpliwości: seria „Listy do M”. to produkt. Sprawnie zrealizowany przedświąteczny skok na kasę. Jednak o ile pierwsza część Mitji Okorna była świetnie skrojona i opowiedziana z wdziękiem i... 96
      • Film 19 lis 2017, 20:00 Nostalgiczny karnawał KENNETH BRANAGH MIAŁ WŁASNY POMYSŁ NA „MORDERSTWO W ORIENT EXPRESSIE” Agathy Christie. Ale idea sprawdziła się tylko częściowo. Początek filmu jest przerysowanym hołdem dla dawnych kryminałów. Niemal... 98
      • Muzyka 19 lis 2017, 20:00 PŁY TA Nykiel na dłużej Natalia Nykiel „Discordia”, Universal Mało nowych artystów zostało w Polsce tak dobrze przyjętych jak Natalia Nykiel. Procentuje niemal wzorcowo prowadzona kariera, umiejętność podejmowania trafnych decyzji... 100
      • Książka 19 lis 2017, 20:00 BIOGRAFIA Księga o Bułhakowie Mistrz i Małgorzata” to jedna z najwybitniejszych powieści, jakie powstały w ubiegłym wieku. Jej autor Michaił Bułhakow cieszy się więc wielkim i zasłużonym zainteresowaniem, mimo że zmarł młodo... 102
      • Kalejdoskop 19 lis 2017, 20:00 Tu też jest Polska Gdy idzie się na przedstawienie, w którym występują aktorzy z zespołem Downa, po głowie kołaczą się pierwsze zdania recenzji „Jak na TAKI spektakl, to całkiem niezłe”. Tyle że w przypadku tego przedsięwzięcia... 103
      • Kaamos warszawski 19 lis 2017, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Przed nami najbardziej ponury okres roku. W Finlandii mają na niego nawet specjalną nazwę: Kaamos. Finowie uważają, że prawdziwy Kaamos przeżyć można tylko w Laponii, a już na pewno nie na takich biegunach ciepła jak... 104
      • O czym mówi – i o czym milczy – Strasburg 19 lis 2017, 20:00 W czasie debaty na temat Polski w europarlamencie na sali było mniej więcej 65 posłów, a więc liczba niemal identyczna jak podczas poprzedniej debaty (wtedy 64). Biorąc rzecz statystycznie, obecny był co 12. MEP, czyli poseł do Parlamentu... 106
      • List prezydenta 19 lis 2017, 20:00 Szanowni Państwo! Polska gospodarka przeżywa dobry czas. Cieszą podstawowe dane ekonomiczne. Spodziewany w 2017 r. wzrost gospodarczy na poziomie 4 proc. PKB sytuuje nas w gronie europejskich liderów. Mamy rekordowo niskie bezrobocie, deficyt... 111
      • Szanowni Państwo! 19 lis 2017, 20:00 Dziś nie trzeba już nikogo przekonywać, że koniecznymi warunkami dalszego skoku cywilizacyjnego Polski i konsekwentnego podnoszenia poziomu życia Polaków są rozwój nauki i badań oraz intensyfikacja współpracy nauki z gospodarką. Nie... 114
      • Szanowni Państwo! 19 lis 2017, 20:00 Możliwość wymiany doświadczeń i pomysłów specjalistów w zakresie biznesu, ale również nauki, polityki oraz legislacji na forum Kongresu 590 to bardzo cenna inicjatywa, która może mieć swój niebagatelny wpływ na wytyczanie ścieżek... 116
      • Szanowni Państwo! 19 lis 2017, 20:00 Z ogromnym zadowoleniem przyjąłem fakt, że jednym z głównych tematów wydawnictwa towarzyszącego Kongresowi 590 będą kwestie przyszłości transportu i rozwoju infrastruktury. Ministerstwo Energii jest inicjatorem wielu dyskusji i prac... 117
      • Uwalnianie przedsiębiorców 19 lis 2017, 20:00 Rok temu na Kongresie 590 w podrzeszowskiej Jasionce premier Mateusz Morawiecki ogłosił Konstytucję dla biznesu. W tym roku przedsiębiorcy będą mogli powiedzieć Morawieckiemu: sprawdzam. 118
      • Na dużą skalę 19 lis 2017, 20:00 PWPW to dziś jedno z najnowocześniejszych przedsiębiorstw branży security printing w Europie. O tym, jakie wyzwania stoją przed spółką, mówi dr Jakub Skiba, prezes zarządu PWPW SA. 122
      • Klienci to cenią 19 lis 2017, 20:00 Klienci indywidualni oraz z sektora małych i średnich przedsiębiorstw kupili w Tauronie już ponad 5 mln różnych produktów. 124
      • SPECJALIŚCI OD LNG 19 lis 2017, 20:00 W PGNiG powstało Centrum Kompetencji Technicznych LNG. Zespół specjalistów z centrum zajmuje się odbiorami rozliczeniowymi przypływających do Polski ładunków LNG. Pracują oni także nad rozwojem technologii związanych z tzw. małym LNG. 126
      • Niech moc będzie z nami 19 lis 2017, 20:00 Rynek mocy ma dać impuls inwestycyjny polskim elektrowniom i sprawić, że będą bardziej ekologiczne. Pytanie tylko, ile to będzie kosztowało zwykłego Kowalskiego. 128
      • Auto na prąd dla każdego 19 lis 2017, 20:00 Idea wymiany samochodów z napędem konwencjonalnym na auta elektryczne ma w Polsce coraz więcej zwolenników. Hamuje ją brak infrastruktury ładowania oraz realnie dostępnych samochodów. 132
      • Innowacyjny projekt ANWILU doceniony przez Unię Europejską 19 lis 2017, 20:00 ANWIL otrzymał dofinansowanie ze środków unijnych na opracowanie receptury zwiększającej odporność polichlorku winylu na działanie ognia. 133
      • PASAŻEROWIE, SAMOLOTY, TOWARY 19 lis 2017, 20:00 Przedsiębiorstwo Państwowe „Porty Lotnicze” (PPL) to jeden z kluczowych graczy na rynku usług lotniczych w Polsce. Dzięki czołowej pozycji w branży PPL aktywnie wpływa na kształtowanie i rozwój transportu lotniczego w naszym kraju. 134
      • jak uwolnić potencjał Polaków 19 lis 2017, 20:00 Polska stoi dziś u progu czwartej rewolucji przemysłowej. Czy to możliwe, że znak „Made in Poland” zobaczymy wkrótce na najbardziej innowacyjnych produktach? 136
      • Przepis na udane targi 19 lis 2017, 20:00 To polscy przedsiębiorcy nadają kierunek naszym działaniom. Tym bardziej że Polska i Warszawa mają się czym pochwalić – mówi Tomasz Szypuła, prezes zarządu Ptak Warsaw Expo. 138
      • Punkty za pochodzenie 19 lis 2017, 20:00 Polacy coraz chętniej kupują polskie produkty. Z badań socjologicznych wynika, że w ostatnich latach nad Wisłą kwitnie patriotyzm konsumencki. 140
      • PKP na rzecz Polski 4.0 19 lis 2017, 20:00 Moda na kolej wraca na całym świecie. Grupa PKP realizuje zadania ważne z punktu widzenia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Bez nowoczesnego transportu kolejowego nie ma innowacyjnego państwa – podkreśla Krzysztof Mamiński, prezes PKP SA. 146
      • Polski eksportrolnikiem stoi 19 lis 2017, 20:00 Produkty rolnicze to polski hit eksportowy. Tylko w 2016 r. wyeksportowaliśmy towary z branży warte ponad 24 mld euro, czyli ponad 100 mld zł. A z roku na rok jest coraz lepiej. 148
      • Dyplomacja ekonomiczna w erze fintechu 19 lis 2017, 20:00 W gospodarce opartej na wiedzy dyplomacja biznesowa musi być innowacyjna. 152
      • Klastry, czyli sposób na lepszy biznes 19 lis 2017, 20:00 Klastry łączą biznes, naukę i samorządy. Jednak rządzący trochę o nich zapomnieli. 154
      • Fotonika i polskie światłowody 19 lis 2017, 20:00 Fotonika staje się kluczową technologią zdobywania, przetwarzania i przesyłania informacji. 156
      • Miliony klientów w zasięgu ręki 19 lis 2017, 20:00 Amazon Marketplace daje małym i średnim firmom dostęp do milionów klientów na całym świecie i umożliwia im ograniczenie kosztów logistycznych. 158

      ZKDP - Nakład kontrolowany