Łowcy nowych gatunków

Łowcy nowych gatunków

Małpa z rodziny makakowatych, która ma rozczulające oczy oraz błękitne narządy rozrodcze i zad, wygrała w plebiscycie na najciekawsze gatunki odkryte i opisane w zeszłym roku.

O zwierzętach i roślinach na Ziemi wiemy prawie wszystko? Nic bardziej mylnego. – Na świecie istnieje ok. 10 mln gatunków organizmów, z których dotychczas odkryto co najwyżej dwa miliony – mówi prof. Quentin Wheeler, biolog i dyrektor Międzynarodowego Instytutu Badań nad Gatunkami przy amerykańskim Arizona State University. Mamy zatem wiedzę tylko o jednej piątej bioróżnorodności, którą zrodziła Ziemia. To niewiele. Naukowcy szacują, że ogromna większość istniejących gatunków to zwierzęta – ok. 9 mln, do tego co najmniej 600 tys. grzybów, kilkaset tysięcy roślin, dziesiątki tysięcy pierwotniaków i innych organizmów. Do tej pory opisaliśmy tylko 12 proc. tego, co pływa, pełza lub biega po Ziemi. Utrudnieniem jest to, że wiele zwierząt żyje w niedostępnych głębinach oceanów, które zajmują większość powierzchni naszej planety. Mimo to taksonomowie – naukowcy rejestrujący i opisujący gatunki – mają pełne ręce roboty. Co roku dodają do globalnej bazy danych tysiące nowo odkrytych stworzeń. – W ostatnich dekadach co rok przybywało nam ok. 18 tys. nowych gatunków – mówi prof. Wheeler. Choć inni eksperci dzielą tę liczbę przez dwa lub trzy – i tak robi wrażenie.

Ciężar gatunkowy

Jak ten ogrom poszufladkować? – Ojcem współczesnej systematyki zoologicznej jest Karol Linneusz, szwedzki botanik – mówi dr Adam Bogdan, biolog z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. – Sklasyfikował znane mu gatunki roślin i zwierząt oraz wprowadził używane do dzisiaj dwuimienne nazewnictwo, gdzie pierwszy człon jest nazwą rodzajową, a drugi to epitet gatunkowy, najczęściej w formie przymiotnika.

To dzięki Linneuszowi ludzie określają siebie dwuczłonowo, jako homo sapiens – człowiek myślący. 23 maja Linneusz obchodził urodziny. Komitet biologów z Instytutu Badań nad Gatunkami postanowił to uczcić. Już po raz szósty z rzędu w dniu urodzin szwedzkiego naukowca publikuje listę dziesięciu najciekawszych gatunków odkrytych w minionym roku.

W szranki stanęło prawie 150 nowo odkrytych organizmów. Aby wziąć udział w plebiscycie, kandydat musiał zostać oficjalnie opisany w 2012 r. – Wybór dziesięciu najciekawszych spośród tak zróżnicowanych form życia jak bakterie, grzyby, rośliny czy zwierzęta to nie lada zadanie – mówi hiszpański biolog Antonio Valdecasas, szef międzynarodowego jury tworzącego listę. Na stronie instytutu (Species.asu.edu) każdy mógł zgłosić swojego faworyta wraz z uzasadnieniem nominacji. Stawka jak zawsze była wysoka, bo ranking top 10 gatunków wzbudza zainteresowanie mediów popularnonaukowych. Zwycięskie gatunki oraz ich odkrywcy mogą więc liczyć na swoje pięć minut.

Na co zwraca uwagę komisja? – Interesują nas organizmy o niespotykanych cechach, nietypowych rozmiarach oraz takie, które zostały odkryte w środowisku trudno dostępnym dla człowieka – wyjaśnia Valdecasas. – Przyglądamy się też organizmom, które są szczególnie bliskie człowiekowi: odgrywają jakąś rolę w jego środowisku lub są uważane za jego najbliższych krewnych.

Małpa sierotka

Najbliższym krewnym człowieka spośród tegorocznych zwycięzców jest wspomniana na wstępie małpa zamieszkująca okolice rzeki Lomami w Republice Konga. Tubylcy nazywają ją lesula, naukowcy wolą określenie Cercopithecus lomamiensis, które w Polsce być może przyjmie się jako koczkodan lomamski. Ten gatunek małpy został odkryty przez przypadek, gdy zespół naukowców przybył do kongijskiego miasteczka Opala u brzegu rzeki Lomami. – Od razu wiedziałem, że ta małpka jest inna. Przypominała trochę okazy spotykane na wschód od tego regionu, ale miała całkiem inne ubarwienie i oczy – mówi John Hart, biolog, który zauważył lesulę przywiązaną do słupa. Okazało się, że córka dyrektora lokalnej szkoły przygarnęła zwierzę, gdy łowcy zabili w lesie jego matkę na mięso.

Za czasów Linneusza sama odrębność wizualna mogła być potwierdzeniem tezy o odkryciu nowego gatunku. Dziś jednak rygor nauki jest surowszy. Hart potrzebował pomocy antropologów, którzy porównywali odgłosy wydawane przez nową małpę z odgłosami wydawanymi przez już istniejące gatunki. Musiał też skorzystać z usług genetyków. – Pokrewieństwo gatunkowe ustala się dzisiaj, porównując sekwencje DNA, bo podobieństwo wizualne może czasem zwodzić – tłumaczy dr Adam Bogdan. – Nie wszystkie jednak sekwencje DNA nadają się do tego porównania, bo istnieją sekwencje zakonserwowane ewolucyjnie, które są podobne u wielu gatunków. Ostatecznie badania potwierdziły odrębność genetyczną lesuli, więc koczkodan z niebieskim zadem doczekał się tytułu drugiej małpy odkrytej w Afryce w ciągu ostatnich 28 lat. – Nie spodziewaliśmy się znaleźć tu nowego gatunku, ale basen Lomami jest wciąż słabo zbadany przez biologów – ekscytuje się Hart.

Gatunek z przesłaniem

Z pewnością Kuala Lumpur – jedno z najludniejszych miast Malezji, pełne drapaczy chmur – nie należy do słabo zbadanych. A jednak także tutaj niczego nieświadomy człowiek przeistoczył się w odkrywcę nowego gatunku. Hock Ping Guek, malezyjski fotograf, jest miłośnikiem przyrody i fanem portali społecznościowych. Nic dziwnego, że zdjęcia zrobione w parku w pobliżu Kuala Lumpur wstawił do internetu na popularny portal Flickr. Wśród nich zdjęcie motyla z rzędu sieciarek, którego znakiem rozpoznawczym są użyłkowione skrzydła przypominające siatkę. Uchwycony w kadr owad miał u nasady półprzezroczystych skrzydeł dziwne czarno-niebieskie przebarwienia. I może na zawsze pozostałby anonimowym motylem z Flickra, gdyby nie to, że pewnego dnia jego zdjęcie wyświetliło się na ekranie monitora po drugiej stronie globu. Gdy Shaun Winterton, entomolog z Kalifornii, spojrzał na owada, coś go tknęło. Poprosił Hock Ping Gauka o schwytanie jednego okazu i wysłanie do badań w Wielkiej Brytanii. Werdykt – nieznany gatunek. Panowie razem opisali i zarejestrowali nowego motyla. Pozostaje pytanie, który z nich go rzeczywiście odkrył: fotograf czy biolog? Być może podzielą się sławą przez internet, ale Amerykanin Winterton w kowbojskim stylu zastosował w tej kwestii politykę faktów dokonanych. Nazwa systematyczna nowego gatunku, Semachrysa jade, odnosi się do Jade, jego ukochanej córki. Jade dzięki sprytnemu tacie już dziś ma swoje miejsce w historii naturalnej. Ciekawe, czy też zostanie biologiem.

Nie tylko ludzie uciekają się do forteli, aby osiągać swoje cele. Tak samo robi kolejny wyróżniony – tropikalny wąż, który po prostu chce mieć święty spokój. Ten niegroźny gad żyjący w dżungli rozsmakował się w ślimakach i dżdżownicach. Aby nie paść łupem drapieżców, musi udawać kogoś innego: ubarwieniem do złudzenia przypomina groźne, jadowite węże koralowe. Odkrywcy nowego gatunku, tak samo jak Shaun Winterton, wykorzystali możliwość nadania nazwy gatunkowej do zakomunikowania czegoś światu. Jednak ich pobudki były altruistyczne. Chcieli upamiętnić walkę panamskich tubylców z degradacją ich środowiska naturalnego spowodowaną wydobyciem rud kopalnianych. Dlatego wąż otrzymał nazwę Sibon noalamina, gdzie hiszpańska fraza „no a la mina” oznacza „nie dla kopalni”. Kopalnie co prawda nie znikną, ale człowiek Zachodu poczuł się lepiej. Jak widać, przyroda ciągle nas zaskakuje. Zanim zbudujemy cywilizację na Księżycu, warto głębiej poznać tę, którą mamy pod nosem. Szczególnie że według naukowców wiele gatunków może wyginąć, zanim zdążymy je zidentyfikować. ■

Rośliny i grzyby odkryte w ubiegłym roku

Dwumetrowy goździkowiec (Madagaskar)

Marzenie ogrodnika. Niestety ten dwumetrowy krzew o szmaragdowych liściach i fioletowych kwiatach jest zagrożony wyginięciem

Grzyb koneser sztuki (Francja)

Nowo odkryty czarny grzyb upodobał sobie jaskinię Lascaux we Francji, w której znajdują się słynne prehistoryczne malowidła ścienne

Fiołek liliput (Peru)

Ten fiołek mieści się na małej monecie. Jest najmniejszą rośliną dwuliścienną. Można go znaleźć w peruwiańskich Andach.

Większość laureatów plebiscytu należy do królestwa zwierząt :

Świecący karaluch (Ekwador)

Fluorescencyjny karaluch przypomina pozbawionego skrzydeł świetlika. Pierwszy gatunek takich karaluchów odkryto w 1999 r. Gdyby pojawiły się w naszych domach, przynajmniej można by je łatwo namierzyć

Miniżabka (Papua-Nowa Gwinea)

0,2 mm ma znaczenie. Nowy gatunek żaby, który mierzy zaledwie 7,7 mm, to najmniejszy kręgowiec świata. Żabka odbiera tytuł odkrytej w 2006 r. rybie, mierzącej 7,9 mm

Owad udający liść (Madagaskar)

Odkryty przypadkiem, razem ze szczątkami wymarłego gatunku miłorzębu. Był łudząco podobny do jego zielonych liści, z których zwisał w oczekiwaniu na drobne insekty

Społecznościowy motyl (Malezja)

Ma plamy na skrzydłach oraz dwóch odkrywców: jeden zrobił mu zdjęcia i wstawił na portal społecznościowy, a drugi zidentyfikował owada jako nowy gatunek

Nieśmiały koczkodan (Kongo)

Małpę lesula opisaną w 2012 r. naukowcy po raz pierwszy dojrzeli pięć lat wcześniej przywiązaną do słupa w Afryce. Ma rozczulające, ludzkie oczy oraz błękitne zad i przyrodzenie

Wąż zwodziciel (Panama)

Chociaż jada głównie ślimaki, wyglądem przypomina jadowite węże koralowe. Dzięki temu ukrywa przed agresorami swą spokojną naturę

Mięsożerna harfa (USA)

Ta słonowodna gąbka jest głębinowym drapieżcą, który wyglądem przypomina harfę. Jej struny grają jednak pieśń żałobną dla przepływającego wokół planktonu

Okładka tygodnika WPROST: 23/2013
Więcej możesz przeczytać w 23/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 23/2013 (1580)

  • Sprawa Olewnika – prokuratorzy się ośmieszają? 2 cze 2013, 20:00 Rozpoczął się proces funkcjonariuszy policji, którzy mieli za zadanie odnaleźć Krzysztofa Olewnika. Prokuratura zarzuca im niedopełnienie obowiązków. To kozły ofiarne dla opinii publicznej, by prokuratura mogła powiedzieć, że winni... 4
  • Kim pan jest, panie Wojtku? 2 cze 2013, 20:00 Żyjemy w wolnym kraju, w którym wiele rzeczy jest dozwolonych. Każdy ma prawo zarabiać na życie tak, jak umie, jeżeli nie łamie prawa ani nie krzywdzi innych. W ramach zdrowego rozsądku i zwykłej przyzwoitości każdy może z życia... 4
  • Kopacz wybrała wolność 2 cze 2013, 20:00 Marszałek Ewa Kopacz jedzie. Po absolutnej bandzie. Druga osoba w państwie z najwyższą starannością wybrała datę 4 czerwca na termin oficjalnej wizyty w Chińskiej Republice Ludowej. Po co tam jedzie właśnie tego dnia, który dla świata... 4
  • Skaner 2 cze 2013, 20:00 Palikot szuka celebrytek Ruch Palikota próbował namówić Korę do startu w wyborach do europarlamentu – twierdzi nasze źródło w partii. – Ale rozmowy te utknęły – dodaje. Andrzej Rozenek, rzecznik RP, przekonuje, że nic... 6
  • Dlaczego piszemy o Cam Media 2 cze 2013, 20:00 Jak Cam Media pomagała ministrom Nowakowi i Grasiowi w kampanii wyborczej i jak zdobywa kontrakty od rządowych instytucji i państwowych spółek. 14
  • Spotkanie z mecenasem sztuk 2 cze 2013, 20:00 Po Warszawie krążą informacje, że Wojciech Fibak, właściciel galerii sztuki, biznesmen, tenisista ze światowej czołówki, pośredniczy w zaznajamianiu młodych dziewczyn z zamożnymi panami. Postanowiłam to sprawdzić. 20
  • Mówił, że spodobamy się jego kolegom 2 cze 2013, 20:00 O spotkaniu z Wojciechem Fibakiem opowiada Magdalenie Rigamonti koleżanka Maliny Błańskiej, Jola* 22
  • Zawsze wszystkich łączę 2 cze 2013, 20:00 No dobrze, a co ja mogę zrobić, żeby to nie poszło? Obiecuję współpracę do końca życia – mówi Wojciech Fibak 24
  • Ostatnia afera Gudzowatego 2 cze 2013, 20:00 5 mln dolarów za złamanie umowy offsetowej dostała od Lockheed Martin firma Aleksandra Gudzowatego. Otwiera to drogę do pozwów setkom polskich firm. 26
  • Niedźwiedź na horyzoncie, można dzielić skórę 2 cze 2013, 20:00 Pozornie bezsensowna misja profesora Piotra Glińskiego może się okazać przydatna, jeśli Prawo i Sprawiedliwość wygra wybory w 2015 r. 30
  • Odbijanie Podkarpacia 2 cze 2013, 20:00 PiS wróciło do władzy w Podkarpackiem. Zaczyna od politycznej czystki w urzędzie marszałkowskim i zapowiada kolejne zwycięstwa. 34
  • Stosy zapłoną 2 cze 2013, 20:00 Dojście do władzy PiS będzie oznaczać krzywdę dla wielu ludzi – uważa publicysta Waldemar Kuczyński. 36
  • Powrót kanclerza 2 cze 2013, 20:00 Leszek Miller wraca do gry. Cel ma prosty: po wyborach objąć fotel wicepremiera lub nawet szefa rządu. I wiele wskazuje na to, że mu się uda. 40
  • Kozetka szarlatana 2 cze 2013, 20:00 Terapia dla dorosłych dzieci alkoholików to zdaniem dr. Tomasza Witkowskiego psychologiczna prostytucja i hochsztaplerstwo. Pacjenci są jednak innego zdania. 42
  • Oni zatrzymali Tuska 2 cze 2013, 20:00 Z pozoru Elbanowscy to para, jakich w Polsce wiele. Kilkoro dzieci, dość tradycyjne podejście do ich wychowania. Wyróżnia ich to, że pokrzyżowali plany rządu Tuska. 44
  • Rozkaz: chronić papieża 2 cze 2013, 20:00 Płk Mieczysław Jesionek był blisko Jana Pawła II podczas jego pielgrzymek do Polski. Nam opowiada o udaremnionych zamachach i chwilach, gdy był z nim sam na sam. 46
  • Kanapka z szarańczą 2 cze 2013, 20:00 Karaczany, mączniki czy Szarańcza to nie tylko smaczne jedzenie, ale też sposób na przemysłową produkcję ekologicznej żywności. Trzeba tylko zwalczyć obrzydzenie. 50
  • Jak uzdrowić wielką waginę 2 cze 2013, 20:00 Chrystus zawisł na pomniku Czynu Rewolucyjnego, potocznie zwanym wielką waginą. Nie ukoił jednak serc rzeszowian, którzy o monument toczą ostrą walkę. 52
  • Człowieka robi się w łóżku 2 cze 2013, 20:00 Genetycy potrafią już sklonować ludzkie komórki i „wywróżyć” z genów, co nas może czekać. Jak sobie z tym poradzić, pytamy profesor genetyki Magdalenę Fikus. 54
  • Chciał ich zatrzymać tylko dla siebie 2 cze 2013, 20:00 Wiem na pewno, że będzie nadal zabijał – mówi Teresa Gens, psycholog, która 23 lata temu badała seryjnego mordercę pedofila Mariusza Trynkiewicza. 58
  • Co zrobić, żeby nie zabijali 2 cze 2013, 20:00 Kilku groźnych przestępców skazanych pierwotnie na śmierć wkrótce ma wyjść na wolność. Chodzi o takie osoby jak Leszek Pękalski czy Mariusz Trynkiewicz, którym na mocy amnestii w 1989 r. zamieniono karę zasadniczą na 25 lat... 60
  • Instrukcja zabijania 2 cze 2013, 20:00 Szczegółowa instrukcja wykonywania kary śmierci w PRL była w całości tajna. 62
  • Europa w kieszeni Chin 2 cze 2013, 20:00 Prawa człowieka przehandlowane. W kryzysie to Chiny rozdają karty. Nikt nie chce im podpaść, bo kto pyskuje, nie dostaje kasy. 64
  • Kościuszko bierze Paryż 2 cze 2013, 20:00 Nowa gwiazda francuskiej polityki Nathalie Kosciusko- -Morizet chce zdobyć paryski ratusz, skąd może zawalczyć o Pałac Elizejski. 67
  • Wściekli, bo obcy 2 cze 2013, 20:00 W Europie rosną dwie twierdze. W jednej ukryli się ortodoksyjni muzułmańscy imigranci, w drugiej ksenofobiczna prawica. Najgorsze przed nami – wieszczą eksperci. 68
  • Miliony z wyzysku 2 cze 2013, 20:00 Wstydliwa tajemnica naszych ciuchów, czyli wszystko czego nie wiemy o produkcji ubrań a dla świętego spokoju sumienia wolimy nawet nie pytać. 70
  • Steve Jobs na polską miarę 2 cze 2013, 20:00 Bogdan Wiciński zaczynał od sprzedaży gier. Dziś na jego zlecenie Chińczycy produkują tablety, telefony i telewizory. Samsung i Apple mają w Polsce godnego przeciwnika. 72
  • Masz firmę? Zagraj w karty! 2 cze 2013, 20:00 Już w niedalekiej przyszłości sklepy czy punkty usługowe, w których nie można płacić bezgotówkowo, w walce o klientów znajdą się na straconej pozycji. 74
  • Łowcy nowych gatunków 2 cze 2013, 20:00 Małpa z rodziny makakowatych, która ma rozczulające oczy oraz błękitne narządy rozrodcze i zad, wygrała w plebiscycie na najciekawsze gatunki odkryte i opisane w zeszłym roku. 76
  • Filmy spokojnej starości 2 cze 2013, 20:00 Amerykanie nazywają to „siwym dolarem”. Kino przypomniało sobie o dojrzałych widzach. To dla nich powstaje fala filmów o starszych ludziach, intensywnie przeżywających schyłek życia. 80
  • Swój facet z Maine 2 cze 2013, 20:00 Już 4 czerwca światowa premiera „Joylandu”, najnowszej powieści Stephena Kinga, najsympatyczniejszego chyba literackiego celebryty naszych czasów. 84
  • Mózg daje władzę 2 cze 2013, 20:00 Był gangsterem, bitnikiem, a w ZSRR został oskarżony o szpiegostwo. Richard Lourie, przyjaciel Czesława Miłosza, tłumaczył polską literaturę. Wreszcie został pisarzem. 86
  • Film 2 cze 2013, 20:00 Kuźnia, bójki i dżentelmen Harry Potter i Czara Ognia”, „Książę Persji: Piaski czasu”. W swojej karierze Mike Newell miał ostatnio czas lepszy finansowo niż artystycznie. Jednak po blockbusterach realizowanych dla... 88
  • Muzyka 2 cze 2013, 20:00 Wycieczka do źródeł TRICKY wraca do melodyjnego trip-hopu Po różnych, często mocno hermetycznych eksperymentach na kilku ostatnich płytach Tricky postanowił zatoczyć artystyczne koło i wrócić do estetyki „Maxinquaye”,... 89
  • Książka 2 cze 2013, 20:00 Śmierć niczego nie obiecuje W 2010 r. Christopher Hitchens, brytyjski pisarz i dziennikarz, obrońca racjonalizmu i ateizmu, zachorował na raka krtani. Pod koniec 2011 r. zmarł. Kara boska? Raczej ironia losu – tak przynajmniej patrzył... 89
  • SPA - zdrowie dzięki wodzie 2 cze 2013, 20:00 Buduje nasze ciało, gasi pragnienie, pielęgnuje i leczy – woda, bez której życie nie mogłoby istnieć. 90
  • Wakacyjne koło ratunkowe 2 cze 2013, 20:00 Nie wymaga wychodzenia z domu, zajmuje kilka minut i nie zrujnuje kieszeni. Za to sprawi, że wakacje rozpoczniemy na luzie – oto zalety ubezpieczenia turystycznego. 94
  • Spa klasy europejskiej 2 cze 2013, 20:00 EuropeSpa jest międzynarodowym znakiem jakości wydawanym ośrodkom wellness i spa - mówi Wojciech Henrykowski, prezes Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji SA. 96
  • Bomba tygodnia 2 cze 2013, 20:00 Groch z kapustą Zamieszanie rodzinne u celebrytów trwa w najlepsze. Robert Janowski triumfuje. Po tym jak jego narzeczona została oskarżona o kradzież w sklepie w USA i czeka na wyrok, Janowski nie był pewien, jak się potoczą losy jego... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany