Filmy spokojnej starości

Filmy spokojnej starości

Amerykanie nazywają to „siwym dolarem”. Kino przypomniało sobie o dojrzałych widzach. To dla nich powstaje fala filmów o starszych ludziach, intensywnie przeżywających schyłek życia.

Nie Ryan Gosling, nie Matt Damon, nawet nie Mathieu Amalric. Canneńską nagrodę aktorską zdobył 76-letni Bruce Dern, który w „Nebrasce” Alexandra Payne’a zagrał starego, upartego faceta wracającego po latach do miejsca urodzenia. – To najlepsza rola, jaką dostałem w karierze, czekałem na nią całe życie – mówił Dern w Cannes. I wskazywał swoje ekranowe partnerki: Angelę McEwan i June Squibb, również dobiegające osiemdziesiątki: – Jeśli ktoś nie lubi patrzeć na takie twarze, coś jest z nim nie tak.

Filmowcy dojrzałe twarze pokochali. Społeczeństwo się starzeje, ludzie żyją dłużej i dłużej pozostają w dobrej kondycji. To oznacza nowy target i nowe tematy zarówno dla kina artystycznego, jak i dla hollywoodzkich studiów. Ekrany zalewa fala filmów o starości, dojrzałej miłości i świecie seniorów.

Demograficzny biznes

Wcześniej filmy o życiu starszych ludzi były pojedynczymi, trudnymi do sfinansowania projektami. Straight jechał na kosiarce przez USA w „Prostej historii” u Davida Lyncha, „Schmidt” przeżywał stres przechodzenia na emeryturę u Payne’a. Jednak główny nurt kina należał do młodych. Dzisiaj 25 proc. amerykańskich widzów skończyło 50 lat, z czego ponad połowa 60. Nic dziwnego, że producenci zainteresowali się dojrzałymi kinomanami, którzy domagają się filmów o swojej rzeczywistości i swoich problemach. I mają pieniądze, by kupić bilet na seans. „Hotel Marigold” o indyjskim domu opieki dla Brytyjczyków zwrócił się ponaddziesięciokrotnie, przynosząc 137 mln dolarów zysku. „Dwoje do poprawki” zarobiło 114 mln dolarów. Na canneńskich targach filmowych zawrotne sumy osiągały projekty poświęcone ludziom dojrzałym. The Weinstein Company wzbudziła furorę, płacąc 6,5 mln dolarów za prawo do dystrybucji w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Hiszpanii „Philomeny” Stephena Frearsa. W tym dramacie Judi Dench szuka u schyłku życia syna, którego kilka dekad wcześniej oddała do adopcji. Na wysokie kwoty opiewały też umowy dystrybucyjne m.in. „Life Itself” Richarda Loncraine’a z Morganem Freemanem w roli głównej czy „And So It Goes” Roba Reinera z Michaelem Douglasem. Razem z falą zainteresowania starszymi bohaterami powracają zapomniani aktorzy.

W kinie artystycznym święcą triumfy wielcy XX-wieczni artyści, tacy jak Jean-Louis Trintignant i Emmanuelle Riva, bohaterowie „Miłości” Michaela Hanekego. Ale podobnie dzieje się w Hollywood. Jeszcze kilka lat temu dawne gwiazdy pierwszego planu mogły grać najwyżej epizody – dziadków albo ojców głównych bohaterów. Dzisiaj znów z plakatów krzyczą ich nazwiska. W głównych rolach na ekrany wracają zarówno aktorzy: Dustin Hoffman, Robert Redford, Jack Nicholson, jak i aktorki: Diane Keaton, Jane Fonda, Barbra Streisand. Jednym z najgłośniejszych nazwisk jest Judi Dench. Dawna zwierzchniczka Bonda nie może się opędzić od hollywoodzkich propozycji. Studia przyciągają do kin starszych widzów, którzy pamiętają idoli swojej młodości, i chcą zobaczyć, jak się razem z nimi zestarzeli.

Nowe tematy

We współczesnym kinie coraz silniej odbijają się dylematy starzejących się społeczeństw. W świecie technologii wiedza nie przechodzi już z ojca na syna, między pokoleniami powstaje mur. Reżyserzy portretują ludzi, którzy nie chcą być ciężarem dla swoich dzieci, gdy coraz mocniej dotyka ich choroba. Opowiadają o przemijaniu, bólu po śmierci bliskiej osoby, utracie kontroli nad swoim ciałem. Najgłośniejszym obrazem zeszłego roku była „Miłość” Michaela Hanekego. Austriacki reżyser zarejestrował życie pary starych francuskich intelektualistów, zamkniętych w swoim świecie, odciętych od wciąż zabieganej córki. Kobieta wpada co jakiś czas, pyta, czy nie trzeba matki po wylewie przenieść do domu opieki. – Także o tym był dla mnie ten film – mówił Jean-Louis Trintignant. – O ludziach, którzy nagle okazują się niepotrzebni. Sam do nich należałem, w depresji chciałem popełnić samobójstwo. To „Miłość” przypomniała mi, że jest świat, który kocham. Świat kina.

Haneke sportretował także warstwę społeczną, która powoli zanika – intelektualistów otoczonych książkami, muzyką, wspominających wyprawy do teatru. Dojrzali bohaterowie stają się przepustką do odchodzących światów. Tak jest też w „Nebrasce” Payne’a, która została świetnie przyjęta na ostatnim festiwalu w Cannes. Główny bohater przez przypadek trafia do miejscowości, w której wiele dekad wcześniej dorastał. W czerni i bieli reżyser odmalowuje na ekranie rzeczywistość amerykańskiej prowincji, przemijającą dawną solidarność, prostotę rzeczywistości. Alexander Payne proponuje „Ostatni seans filmowy” XXI w.: – Żyjemy w czasie kryzysu i depresji. Szukamy dawnych wartości. I w historii starego człowieka odnajdujemy wiele rzeczy, których nam dzisiaj brakuje – mówi Payne.

O samotności i izolacji kobiety z bagażem doświadczeń opowiadał w nagrodzonej na Berlinale „Glorii” Sebastián Lelio. O śmierci i odchodzeniu – J.C. Chandor w „All Is Lost” z Robertem Redfordem w roli głównej. Jednak posępny, minorowy obraz dojrzałego wieku również się zmienia. Filmowcy zauważają, że ludzie nie tylko żyją dłużej, lecz również sprawniej. Na ekranie pojawiają się portrety osób, które od nowa odkrywają radość życia. Po usamodzielnieniu się dzieci i przejściu na emeryturę koncentrują się na sobie. Realizują dawne marzenia, chcą się bawić, czerpać z życia, kochać. Robią wszystko, na co wcześniej im nie starczało czasu. – Współcześni emeryci podróżują, zwiedzają – zauważa John Madden, reżyser „Hotelu Marigold”. – Dlatego umieściłem akcję filmu w Indiach. Ciekawie jest patrzeć na świat oczami ludzi, którzy swoje przeżyli. Przez lata tę perspektywę ignorowaliśmy. Dzisiaj ją odzyskujemy. A razem z nią starszych widzów.

Nową scenografią stają się domy spokojnej starości. Takim zakładem jest tytułowy „Hotel Marigold”. „W moim wieku nie kupuję nawet zielonych bananów” – mówi bohaterka do ortopedy przed operacją biodra. Z czasem, podobnie jak inni pensjonariusze, uczy się, że starość nie oznacza końca doświadczania świata. O zakładzie dla emerytowanych muzyków opowiada Dustin Hoffman w „Kwartecie”. Portretuje grupę ludzi, którzy nie umieją przejść z blasku reflektorów w cień. Postanawiają więc wystawić przedstawienie. – Giuseppe Verdi w testamencie napisał, że jego rezydencja stanie się domem dla emerytowanych muzyków operowych – mówił mi Hoffman. – W dokumencie o Casa Verdi zobaczyłem tęsknotę ludzi, którzy nie mogą już oddawać się swojej pasji. Zrobiłem „Kwartet”, żeby powiedzieć: „Chcesz śpiewać, śpiewaj. Chrzań, że nie będziesz tak dobry jak kiedyś”.

Miłość 60+

W kinie komercyjnym mnożą się historie późnych romansów. Szlak przetarło „To skomplikowane”, gdzie Alec Baldwin po latach spotyka byłą żonę Meryl Streep. W „Wielkim weselu” parę tworzą Diane Keaton i Robert De Niro, w „Dwoje do poprawki” – Meryl Streep i Tommy Lee Jones. Teraz kina ma zalać fala filmów. Scenariusze są podobne. Wariant 1: mężczyzna po przejściach, kobieta z przeszłością. Stracili wiarę, że jeszcze z kimś będą. Jednak spotykają się i coś zaczyna iskrzyć. Wariant 2: znudzeni (ewentualnie rozwiedzeni) mąż i żona odkrywają siebie na nowo i ich miłość odżywa.

Znikają tabu. We francuskim „Zamieszkajmy razem” Stéphane Robelin, razem z legendami aktorskimi Jane Fondą, Pierre’em Richardem i Geraldine Chaplin, opowiada o grupie przyjaciół, którzy nie chcą skończyć w przytułku dla starców. Decydują się sprowadzić do jednego domu i pomagać sobie nawzajem. – Pamiętam, jak odchodzili moi pradziadkowie – mówił reżyser. – Byli coraz bardziej niedołężni. Dziadkowie, zajęci własnym życiem, nie mieli dla nich czasu. Dzisiaj ten problem się pogłębia. Coraz więcej starszych ludzi nie ma kłopotów finansowych. Oni po prostu czują się wyalienowani. W filmie pytają: a gdybyśmy zamieszkali razem? Mimo komediowej formy reżyser pokazuje pogrążanie się w chorobie. Jednocześnie opowiada o seksie ludzi po siedemdziesiątce. Jeden z bohaterów jest stałym gościem agencji towarzyskich, starsza pani fantazjuje o młodym mężczyźnie. Również w hollywoodzkim „Hotelu Marigold” bohaterowie nie wstydzili się seksualności. Co ciekawe, starość przedarła się nawet do amerykańskiej animacji adresowanej przecież głównie do dzieci. W głośnym pixarowskim „Odlocie” reżyser Pete Docter zaproponował wzruszającą opowieść o samotnym, zrzędliwym mężczyźnie, który po śmierci ukochanej żony, broniąc się przed wysiedleniem, przywiązuje do domu tysiące baloników, wzbija się w powietrze i leci do Ameryki Południowej. Bo z żoną zawsze marzyli o dalekich podróżach.

– Walt Disney mawiał, że w filmach muszą być śmiech i łzy – mówi jeden z dyrektorów Pixara John Lasseter. – Poza humorem trzeba mieć serce. Chcieliśmy dzieciom przypomnieć, że dziadkowie też czują, kochają, tęsknią. Że mają nie tylko wspomnienia, ale i dzień dzisiejszy.

Polska starość

W kinie europejskim i amerykańskim starość już nikogo nie dziwi. W Polsce ten trend przyjmuje się powoli. Kilka lat temu Dorota Kędzierzawska stworzyła przejmujący obraz starości w „Pora umierać”. Danuta Szaflarska zagrała kobietę samotną, walczącą o własną godność. Od pierwszej sceny, gdy lekarka zwraca się do niej bezosobowo: „Niech usiądzie i się rozbierze”, a ona odcina się z dumą: „Niech się w dupę pocałuje”.

Próbę odzyskania utraconej pasji i radości życia pokazywał Jacek Bławut w „Jeszcze nie wieczór” o artystach z Domu Aktora Weterana w Skolimowie wystawiających „Fausta”. Refleksja nad przemijaniem jest tu równie istotna jak teraźniejszość. „Alzhaimery i balkoniki”, jak mówi o pensjonariuszach jeden z bohaterów filmu, nagle nabierają energii, zapominają o trzęsących się rękach, z pamięci wydobywają słowa Goethego, pokonują słabości. Polscy emeryci nie mają co prawda swobody finansowej bohaterów „Kwartetu” Hoffmana, meble w domu opieki są skromniejsze, a godziny wydawania posiłków bardziej ścisłe. Ale pasja artystów ta sama. A romans 60+? Sięgnął po ten temat Jerzy Domaradzki w „Piątej porze roku”. W rolach głównych Marian Dziędziel i Ewa Wiśniewska. Jednak Polska nadal ma lekcję do odrobienia. I wielu wybitnych, dojrzałych aktorów do ponownego okrycia. Jean-Luc Godard twierdził, że aby zrobić film, potrzebne są pistolet i dziewczyna. Dzisiaj pistolet większości widzów się przejadł. Dziewczyna może zostać – o ile skończyła sześćdziesiątkę. ■

Okładka tygodnika WPROST: 23/2013
Więcej możesz przeczytać w 23/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 23/2013 (1580)

  • Sprawa Olewnika – prokuratorzy się ośmieszają? 2 cze 2013, 20:00 Rozpoczął się proces funkcjonariuszy policji, którzy mieli za zadanie odnaleźć Krzysztofa Olewnika. Prokuratura zarzuca im niedopełnienie obowiązków. To kozły ofiarne dla opinii publicznej, by prokuratura mogła powiedzieć, że winni... 4
  • Kim pan jest, panie Wojtku? 2 cze 2013, 20:00 Żyjemy w wolnym kraju, w którym wiele rzeczy jest dozwolonych. Każdy ma prawo zarabiać na życie tak, jak umie, jeżeli nie łamie prawa ani nie krzywdzi innych. W ramach zdrowego rozsądku i zwykłej przyzwoitości każdy może z życia... 4
  • Kopacz wybrała wolność 2 cze 2013, 20:00 Marszałek Ewa Kopacz jedzie. Po absolutnej bandzie. Druga osoba w państwie z najwyższą starannością wybrała datę 4 czerwca na termin oficjalnej wizyty w Chińskiej Republice Ludowej. Po co tam jedzie właśnie tego dnia, który dla świata... 4
  • Skaner 2 cze 2013, 20:00 Palikot szuka celebrytek Ruch Palikota próbował namówić Korę do startu w wyborach do europarlamentu – twierdzi nasze źródło w partii. – Ale rozmowy te utknęły – dodaje. Andrzej Rozenek, rzecznik RP, przekonuje, że nic... 6
  • Dlaczego piszemy o Cam Media 2 cze 2013, 20:00 Jak Cam Media pomagała ministrom Nowakowi i Grasiowi w kampanii wyborczej i jak zdobywa kontrakty od rządowych instytucji i państwowych spółek. 14
  • Spotkanie z mecenasem sztuk 2 cze 2013, 20:00 Po Warszawie krążą informacje, że Wojciech Fibak, właściciel galerii sztuki, biznesmen, tenisista ze światowej czołówki, pośredniczy w zaznajamianiu młodych dziewczyn z zamożnymi panami. Postanowiłam to sprawdzić. 20
  • Mówił, że spodobamy się jego kolegom 2 cze 2013, 20:00 O spotkaniu z Wojciechem Fibakiem opowiada Magdalenie Rigamonti koleżanka Maliny Błańskiej, Jola* 22
  • Zawsze wszystkich łączę 2 cze 2013, 20:00 No dobrze, a co ja mogę zrobić, żeby to nie poszło? Obiecuję współpracę do końca życia – mówi Wojciech Fibak 24
  • Ostatnia afera Gudzowatego 2 cze 2013, 20:00 5 mln dolarów za złamanie umowy offsetowej dostała od Lockheed Martin firma Aleksandra Gudzowatego. Otwiera to drogę do pozwów setkom polskich firm. 26
  • Niedźwiedź na horyzoncie, można dzielić skórę 2 cze 2013, 20:00 Pozornie bezsensowna misja profesora Piotra Glińskiego może się okazać przydatna, jeśli Prawo i Sprawiedliwość wygra wybory w 2015 r. 30
  • Odbijanie Podkarpacia 2 cze 2013, 20:00 PiS wróciło do władzy w Podkarpackiem. Zaczyna od politycznej czystki w urzędzie marszałkowskim i zapowiada kolejne zwycięstwa. 34
  • Stosy zapłoną 2 cze 2013, 20:00 Dojście do władzy PiS będzie oznaczać krzywdę dla wielu ludzi – uważa publicysta Waldemar Kuczyński. 36
  • Powrót kanclerza 2 cze 2013, 20:00 Leszek Miller wraca do gry. Cel ma prosty: po wyborach objąć fotel wicepremiera lub nawet szefa rządu. I wiele wskazuje na to, że mu się uda. 40
  • Kozetka szarlatana 2 cze 2013, 20:00 Terapia dla dorosłych dzieci alkoholików to zdaniem dr. Tomasza Witkowskiego psychologiczna prostytucja i hochsztaplerstwo. Pacjenci są jednak innego zdania. 42
  • Oni zatrzymali Tuska 2 cze 2013, 20:00 Z pozoru Elbanowscy to para, jakich w Polsce wiele. Kilkoro dzieci, dość tradycyjne podejście do ich wychowania. Wyróżnia ich to, że pokrzyżowali plany rządu Tuska. 44
  • Rozkaz: chronić papieża 2 cze 2013, 20:00 Płk Mieczysław Jesionek był blisko Jana Pawła II podczas jego pielgrzymek do Polski. Nam opowiada o udaremnionych zamachach i chwilach, gdy był z nim sam na sam. 46
  • Kanapka z szarańczą 2 cze 2013, 20:00 Karaczany, mączniki czy Szarańcza to nie tylko smaczne jedzenie, ale też sposób na przemysłową produkcję ekologicznej żywności. Trzeba tylko zwalczyć obrzydzenie. 50
  • Jak uzdrowić wielką waginę 2 cze 2013, 20:00 Chrystus zawisł na pomniku Czynu Rewolucyjnego, potocznie zwanym wielką waginą. Nie ukoił jednak serc rzeszowian, którzy o monument toczą ostrą walkę. 52
  • Człowieka robi się w łóżku 2 cze 2013, 20:00 Genetycy potrafią już sklonować ludzkie komórki i „wywróżyć” z genów, co nas może czekać. Jak sobie z tym poradzić, pytamy profesor genetyki Magdalenę Fikus. 54
  • Chciał ich zatrzymać tylko dla siebie 2 cze 2013, 20:00 Wiem na pewno, że będzie nadal zabijał – mówi Teresa Gens, psycholog, która 23 lata temu badała seryjnego mordercę pedofila Mariusza Trynkiewicza. 58
  • Co zrobić, żeby nie zabijali 2 cze 2013, 20:00 Kilku groźnych przestępców skazanych pierwotnie na śmierć wkrótce ma wyjść na wolność. Chodzi o takie osoby jak Leszek Pękalski czy Mariusz Trynkiewicz, którym na mocy amnestii w 1989 r. zamieniono karę zasadniczą na 25 lat... 60
  • Instrukcja zabijania 2 cze 2013, 20:00 Szczegółowa instrukcja wykonywania kary śmierci w PRL była w całości tajna. 62
  • Europa w kieszeni Chin 2 cze 2013, 20:00 Prawa człowieka przehandlowane. W kryzysie to Chiny rozdają karty. Nikt nie chce im podpaść, bo kto pyskuje, nie dostaje kasy. 64
  • Kościuszko bierze Paryż 2 cze 2013, 20:00 Nowa gwiazda francuskiej polityki Nathalie Kosciusko- -Morizet chce zdobyć paryski ratusz, skąd może zawalczyć o Pałac Elizejski. 67
  • Wściekli, bo obcy 2 cze 2013, 20:00 W Europie rosną dwie twierdze. W jednej ukryli się ortodoksyjni muzułmańscy imigranci, w drugiej ksenofobiczna prawica. Najgorsze przed nami – wieszczą eksperci. 68
  • Miliony z wyzysku 2 cze 2013, 20:00 Wstydliwa tajemnica naszych ciuchów, czyli wszystko czego nie wiemy o produkcji ubrań a dla świętego spokoju sumienia wolimy nawet nie pytać. 70
  • Steve Jobs na polską miarę 2 cze 2013, 20:00 Bogdan Wiciński zaczynał od sprzedaży gier. Dziś na jego zlecenie Chińczycy produkują tablety, telefony i telewizory. Samsung i Apple mają w Polsce godnego przeciwnika. 72
  • Masz firmę? Zagraj w karty! 2 cze 2013, 20:00 Już w niedalekiej przyszłości sklepy czy punkty usługowe, w których nie można płacić bezgotówkowo, w walce o klientów znajdą się na straconej pozycji. 74
  • Łowcy nowych gatunków 2 cze 2013, 20:00 Małpa z rodziny makakowatych, która ma rozczulające oczy oraz błękitne narządy rozrodcze i zad, wygrała w plebiscycie na najciekawsze gatunki odkryte i opisane w zeszłym roku. 76
  • Filmy spokojnej starości 2 cze 2013, 20:00 Amerykanie nazywają to „siwym dolarem”. Kino przypomniało sobie o dojrzałych widzach. To dla nich powstaje fala filmów o starszych ludziach, intensywnie przeżywających schyłek życia. 80
  • Swój facet z Maine 2 cze 2013, 20:00 Już 4 czerwca światowa premiera „Joylandu”, najnowszej powieści Stephena Kinga, najsympatyczniejszego chyba literackiego celebryty naszych czasów. 84
  • Mózg daje władzę 2 cze 2013, 20:00 Był gangsterem, bitnikiem, a w ZSRR został oskarżony o szpiegostwo. Richard Lourie, przyjaciel Czesława Miłosza, tłumaczył polską literaturę. Wreszcie został pisarzem. 86
  • Film 2 cze 2013, 20:00 Kuźnia, bójki i dżentelmen Harry Potter i Czara Ognia”, „Książę Persji: Piaski czasu”. W swojej karierze Mike Newell miał ostatnio czas lepszy finansowo niż artystycznie. Jednak po blockbusterach realizowanych dla... 88
  • Muzyka 2 cze 2013, 20:00 Wycieczka do źródeł TRICKY wraca do melodyjnego trip-hopu Po różnych, często mocno hermetycznych eksperymentach na kilku ostatnich płytach Tricky postanowił zatoczyć artystyczne koło i wrócić do estetyki „Maxinquaye”,... 89
  • Książka 2 cze 2013, 20:00 Śmierć niczego nie obiecuje W 2010 r. Christopher Hitchens, brytyjski pisarz i dziennikarz, obrońca racjonalizmu i ateizmu, zachorował na raka krtani. Pod koniec 2011 r. zmarł. Kara boska? Raczej ironia losu – tak przynajmniej patrzył... 89
  • SPA - zdrowie dzięki wodzie 2 cze 2013, 20:00 Buduje nasze ciało, gasi pragnienie, pielęgnuje i leczy – woda, bez której życie nie mogłoby istnieć. 90
  • Wakacyjne koło ratunkowe 2 cze 2013, 20:00 Nie wymaga wychodzenia z domu, zajmuje kilka minut i nie zrujnuje kieszeni. Za to sprawi, że wakacje rozpoczniemy na luzie – oto zalety ubezpieczenia turystycznego. 94
  • Spa klasy europejskiej 2 cze 2013, 20:00 EuropeSpa jest międzynarodowym znakiem jakości wydawanym ośrodkom wellness i spa - mówi Wojciech Henrykowski, prezes Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji SA. 96
  • Bomba tygodnia 2 cze 2013, 20:00 Groch z kapustą Zamieszanie rodzinne u celebrytów trwa w najlepsze. Robert Janowski triumfuje. Po tym jak jego narzeczona została oskarżona o kradzież w sklepie w USA i czeka na wyrok, Janowski nie był pewien, jak się potoczą losy jego... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany