Trochę charczące zło

Trochę charczące zło

Tego lata demon czai się w kinie. Wchodząca na ekrany „Obecność” to kolejny obraz o opętaniu, a egzorcyzmy na ekranie trwają w najlepsze.

Jest noc. Cicha, jak większość nocy na prowincji. Jednak w odludnym Harrisville nawet najgłośniejszy krzyk nie zbudzi nikogo. Obok domu są wyłącznie jezioro, drzewo i hektary pól. Jezioro, z którego wypłynęły zwłoki kilkuletniego chłopca. Drzewo, na którym powiesiła się matka z dwojgiem dzieci. Pola, przez które próbowały uciekać ofiary demonów nawiedzonej posiadłości. Bezskutecznie. W miejscu, w którym zamordowano prawie 30 osób, śluz sączy się po ścianach budynku, przed gankiem padają w konwulsjach zwierzęta, a z ran na ciele mieszkańców broczy krew. Prowincjonalna rezydencja w stanie Rhode Island jest scenerią wchodzącego na ekrany kin filmu „Obecność”. Akcja rozwija się tu jak w klasycznym horrorze. Jednej z pięciu córek Rogera i Carolyn Perronów wydaje się, że ktoś podczas snu ciągnie ją za nogę. Matka budzi się z siniakiem niewiadomego pochodzenia. Obrzydliwy odór rozkładających się zwłok pojawia się znikąd i równie szybko ulatuje. Demony zrzucają obrazy ze ścian, zatrzymują zegary, suwają krzesłami, opętują niewinne dziewczynki, miotają ludźmi i przedmiotami o ściany. Proces wypędzania ich okazuje się natomiast równie spektakularny, co bolesny i trudny.

James Wan oferuje pełen asortyment aktywności upiorów, miesza wątki z klasycznych opowieści o egzorcyzmach. Jednak w tej typowości „Obecność” wpisuje się we współczesną modę. Dzisiejsze kino rozrywkowe idzie śladem wyznaczonym przez wybitne „Dziecko Rosemary” Romana Polańskiego czy „Egzorcystę” Williama Friedkina, wraca do motywu walki z demonami. W czasach, w których wszystko tłumaczymy naukowo i przedstawiamy na wykresach, znużeni twórcy kultury masowej desperacko odwołują się do zjawisk nadprzyrodzonych.

Prawdziwe historie

Na ekranach pojawiło się zatrzęsienie opowieści o siłach piekielnych przejmujących kontrolę nad ludźmi. Widzowie fascynują się nieznanym. Chcą wierzyć, że istnieje świat potężniejszy od nich, gdzie toczy się walka o dusze śmiertelników i siły dobra mogą wygrać z demonicznym (nomen omen) złem. Amerykanie masowo chodzą więc na takie obrazy, jak „Constantine”, „Rytuał”, „Egzorcyzmy Emily Rose”, „Ostatni egzorcyzm”, „Omen”. I zastanawiają się: czy rzeczywiście świat metafizyczny jest tak blisko? Problemy bohaterów zaczynają się od zdarzeń, które są udziałem wszystkich, każdemu kiedyś zatrzymał się zegarek albo przewróciła lampka nocna. Ale też wiele z horrorów zaczyna się napisem „Oparty na faktach”.

„Obecność” zainspirowała historia badaczy zjawisk nadprzyrodzonych Eda i Lorraine Warrenów. Ed już nie żyje. Lorraine jest starszą panią. Siwe włosy z trwałą ondulacją, biała bluzka, czarna marynarka. W swoim domu otworzyła muzeum okultyzmu. Dziennikarzom prezentuje skórę tygrysa, która miała zabić 33 osoby, albo lalkę zostawiającą w swoim czasie krwawe ślady i odręczne notatki. Właśnie Warrenowie pomogli rodzinie Perronów poradzić sobie z opętaniem. A sama Perron wydała książkę i sprzedaje prawa do swojej traumatycznej historii.

Studio New Line Cinema liczy na to, że „Obecność” stanie się pierwszą częścią cyklu o Warrenach. Ta sama para stoi na przykład za nawiedzeniem najczęściej wykorzystywanym dotąd przez popkulturę. W 1974 r. rodzina Lutzów wprowadziła się do domu przy Ocean Avenue 112 w Amityville w stanie Long Island. Rok wcześniej 23-letni chłopak zamordował tu rodziców i czworo rodzeństwa. Demony poprzednich właścicieli wypędziły nowych mieszkańców w ciągu 28 dni. Lutz opowiadał o krwi na posadzce, latających meblach, śladach koni na śniegu i szatanie objawiającym się na kominku, na cegłach nad paleniskiem.

Na podstawie tych rewelacji Jay Anson napisał powieść, a w 1979 r. powstał film „Amityville Horror”, który doczekał się ośmiu sequeli (ostatni w 2011), a w 2005 r. również remake’u. Legendy nie przerwało nawet odkrycie, że to wymyślone z premedytacją bujdy, dzięki którym rodzina Lutzów zarobiła niemal milion dolarów. Lęk przed upiorami nachodzącymi zwyczajną rodzinę okazał się silniejszy. Bardziej niepokojąca i lepiej udokumentowana jest historia Anneliese Michel. Studentka pedagogiki z Niemiec zaczęła mieć halucynacje, odgryzać głowy martwym ptakom, była agresywna. W chwilach ataku dysponowała ogromną siłą, świadkowie twierdzili, że rzucała ludźmi. „Nigdy bym nie pomyślała, że to takie straszne” – mówiła do księdza. W dokumencie „Egzorcyzmy Anneliese Michel” z 2007 r. (związany z ultrakatolickimi ruchami) Lech Dokowicz i Maciej Bodasiński wykorzystali 11 min prawdziwego nagrania obrzędu wypędzenia złego ducha. „Jestem Kain, zabiłem brata” – charczy przeraźliwy głos z taśmy. Dziewczyna nie przeżyła egzorcyzmów. Zdaniem sądu umarła we śnie zagłodzona. Według obecnych przy zdarzeniach księży poniosła ofiarę jak Chrystus.

Po naszej stronie oceanu

Dwie ekranizacje historii Anneliese oddają różnice między amerykańskim a europejskim sposobem pokazywania zjawisk nadprzyrodzonych. Losy Niemki stały się kanwą „Egzorcyzmów Emily Rose” Scotta Dericksona. Akcja filmu rozgrywa się tu na sali sądowej, wciąż powraca pytanie, w którą wersję wydarzeń wierzyć – metafizyczną czy psychiatryczną – śledczą. Twórcy nie zostawiają widzom wielkiego wyboru. W filmie poddawana obrzędowi dziewczyna lewituje po stodole, miota się, rzęzi. To kwintesencja amerykańskiej wyobraźni żywionej przez pastorów-showmanów. Reżyserzy filmów o opętaniu nie obywają się bez krwawych znaków i latających łóżek, bez fajerwerków i demonicznego panoptikum. Zło wychodzi z mroku, wypala odwrócone krzyże na ciałach, miota przedmiotami.

Historię Anneliese Michel opowiedział również Hans-Christian Schmid w „Requiem”. W niemieckiej małomiasteczkowej rodzinie młoda dziewczyna wyrywa się na studia, ale wciąż wchodzi w konflikty z rodzicami. Nie udaje jej się pogodzić dawnego i nowego systemu wartości, nęka ją epilepsja, która na prowincji w latach 70. staje się stygmatem. Wśród wypłowiałych tapet Schmid opowiada o ludziach, którzy Michel otaczają. O nietolerancji zamkniętej wspólnoty, która nie potrafi wyjść poza schematy myślowe. Podobny koncept kryje się we francuskich „Egzorcyzmach Dorothy Mills”. Choć, jak to w horrorze, bohaterka trochę pocharkuje głosem szatana, Agnes Merlet nie opowiada o opętanej dziewczynie, lecz o wspólnocie, która okrzyknęła ją opętaną.

Amerykańskie filmy o egzorcyzmach są historiami o zaświatach, europejskie – o społeczeństwie. Za oceanem twórcy częściej szukają odpowiedzi w księgach religijnych, a ich propozycje mają konserwatywny wydźwięk. Europejczycy – w pracach psychiatrów i socjologów, pokazując fikcję powszechnie panującej moralności. Egzorcyzmy wracają również do kina artystycznego – w zeszłym roku Cristian Mungiu na festiwalu w Cannes zdobył nagrodę za scenariusz filmu „Za wzgórzami”, w którym mnisi z rumuńskiego klasztoru doprowadzili do śmierci poddanej egzorcyzmom nastolatki. Polskie kino na razie może się pochwalić tylko tradycją: filmami Andrzeja Żuławskiego, ale również „Matką Joanną od Aniołów” Jerzego Kawalerowicza.

Jednak pod względem fascynacji horrorami Stary Kontynent nigdy nie doścignie Ameryki, gdzie można znaleźć pełen wachlarz obrazów o opętaniach. Od produkcji klasy C wypuszczanych wyłącznie na wideo po (niestety, rzadsze) tytuły intrygujące i nieoczywiste. A łączy je wszystkie strach. Bo takie filmy pozwalają bezpiecznie się bać aż do końca seansu. A nawet dłużej, kiedy w domu ze ściany spadnie obraz. ■

Okładka tygodnika WPROST: 30/2013
Więcej możesz przeczytać w 30/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2013 (1587)

  • Zapach Fibaka deluxe 21 lip 2013, 20:00 Jeden z ministrów zapytał mnie, czy artykuły o Wojciechu Fibaku nam nie zaszkodziły. Oczekiwałem, że zapyta raczej o swojego kolegę z rządu. Tymczasem to nie opisywanie ministra Sławomira Nowaka, ale tenisisty celebryty może przysporzyć... 4
  • Skaner 21 lip 2013, 20:00 Nie ustąpią o krok Stany Zjednoczone ogarnia fala protestów po uniewinnieniu George’a Zimmermana z Florydy, z którego rąk zginął czarnoskóry Trayvon Martin. Zabójca tłumaczy, że został przez nastolatka zaatakowany. Uczestnicy... 6
  • Kobiety! Witajcie w nierealu! 21 lip 2013, 20:00 Czy składniki roślinne w kosmetykach mają sens? Czy wakacyjne zakochanie jest ważne? A teściowa? Wziąć ją na urlop? Kobiece pisma są pełne fundamentalnych pytań. 14
  • Płaciłem mamie Madzi 21 lip 2013, 20:00 Mogę powiedzieć politykowi: udajesz takiego dewota, a tak naprawdę to jesteś rozwiązły siusiaczek – mówi redaktor naczelny „Super Expressu” Sławomir Jastrzębowski. 18
  • Skalpel Rostowskiego 21 lip 2013, 20:00 MINISTER FINANSÓW musi zgromadzić 8 mld zł oszczędności. Komu i co obetnie? 22
  • SLD będzie drugi, za PiS 21 lip 2013, 20:00 Rozmowa z Włodzimierzem Czarzastym, jednym z liderów Sojuszu Lewicy Demokratycznej, o upadkach i wzlotach partii oraz polityków. 26
  • Druga twarz rządu 21 lip 2013, 20:00 BARTŁOMIEJ SIENKIEWICZ to dziś najbardziej wyrazisty minister i jeden z najbliższych ludzi premiera. Władza podoba mu się coraz bardziej. Już mówią o nim: nowy delfin PO. 30
  • Jak weryfikowano Kaczyńskiego 21 lip 2013, 20:00 Podczas likwidacji WSI Antoni Macierewicz znalazł w IPN teczkę Jarosława Kaczyńskiego. Przeglądał ją z powodu zbieżności nazwisk. Nie do końca wiadomo po co. 34
  • Jestem silny, przetrwam wszystko 21 lip 2013, 20:00 Mam w dupie, co o mnie piszą i mówią. I nie wytnę tego w autoryzacji – mówi Zbigniew Zamachowski. 38
  • Oko w oko z powstańcem 21 lip 2013, 20:00 O portretowaniu uczestników powstania warszawskiego, sile wyrazu twarzy i o tym, czemu warto przyglądać się ludziom, opowiada fotograf Wojciecha Wieteska. 42
  • Grzeczne i (nie)winne 21 lip 2013, 20:00 Niewinne, spuszczone z rodzicielskiej smyczy zmieniają się nie do poznania. Palą, piją, uprawiają seks. Nasze dzieci na wakacjach próbują się uczyć życia. Zbyt dorosłego. 44
  • Z ziemi włoskiej do Polski 21 lip 2013, 20:00 O tegorocznym, jubileuszowym 70. Tour de Pologne, walce z dopingiem, podnoszeniu wyścigu ze zgliszczy i modzie wśród Polaków na rower mówi Czesław Lang, dyrektor Tour de Pologne. 48
  • Tour w pigułce 21 lip 2013, 20:00 Co oznaczają kolory koszulek? Jak kolarze załatwiają potrzeby fizjologiczne w czasie jazdy? Czy tylko lider zespołu może wygrać wyścig? Przedstawiamy krótki przewodnik po świecie zawodowego kolarstwa i wielkich tourów, czyli wszystko, co chcielibyście wiedzieć, ale boicie się... 58
  • Zespoły 21 lip 2013, 20:00 70. Tour de Pologne będzie wyścigiem wyjątkowym. Nie tylko dlatego, że rozpocznie się we Włoszech, ale również dzięki kolarzom, którzy zostali zgłoszeni jako jego uczestnicy. 60
  • Kiedy wyścig był biegiem 21 lip 2013, 20:00 Osiem etapów, trasa licząca 1491 km, przeciętna szybkość zwycięzcy - 25,7 km/h. Pierwszy Bieg dookoła Polski (późniejszy Tour de Pologne) urodził się w roku 1928. Nazwy „bieg” używano jeszcze przez jakiś czas, nim wreszcie zadomowił się Wyścig dookoła Polski albo... 62
  • Telefonie, biorę cię na świadka 21 lip 2013, 20:00 Czy skazanie na pobyt w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym jest sposobem na opętanych nierozumną miłością? 63
  • Masz przegwizdane 21 lip 2013, 20:00 Sędzia piłkarski to najbardziej niewdzięczny zawód świata. W najlepszym wypadku nikt cię nie zauważy. W każdym innym ktoś będzie miał do ciebie pretensje. 66
  • Zombiland 21 lip 2013, 20:00 Miał być ,,Paryżem Ameryki”, ,,miastem renesansu”, ,,stolicą amerykańskiej motoryzacji”. DETROIT to bankrut. 18 lipca 2013 r. miasto oficjalnie ogłosiło upadłość. 70
  • Dziewczyńska rewolucja 21 lip 2013, 20:00 Nastoletnie dziewczynki w sieci stają się realną siłą polityczną, których boją się już nawet terroryści. Jedna z nich może dostać Nobla. 72
  • Wyborczy kabaret 21 lip 2013, 20:00 Nudną jak flaki z olejem kampanię w Niemczech ożywia nowa partia. Satyryczna. Jeśli wygra wybory - wybuduje wokół kraju mur, a kanclerz Merkel zamknie w klatce. 74
  • Nasz klient - nasz Rosjanin 21 lip 2013, 20:00 W sklepach z odzieżą potrafią wydać 100 tys. dolarów. Brylanty, smartfony i drogą whisky wywożą z kraju całymi kartonami. Rosjanie na zakupach w Polsce. 76
  • Odlot dla oszczędnych 21 lip 2013, 20:00 Polacy kochają tanio latać. Zamiast odwiedzać biura podróży, wakacje z przelotem organizują na własną rękę. Okazji szukają w internecie i na Facebooku. 82
  • Bezpieczeństwow górach 21 lip 2013, 20:00 Poprawa bezpieczeństwa ma dla PZU wielkie znaczenie. Dlatego ubezpieczyciel od lat jest partnerem m.in. GOPR i TOPR. 83
  • Z kartą w świat 21 lip 2013, 20:00 Zamierzasz spędzić wakacje za granicą? Zamiast – lub oprócz – gotówki, weź z sobą karty bankowe. Są wygodniejsze i bezpieczniejsze. Jeśli będziesz się posługiwał nimi rozsądnie, uda ci się uniknąć zbędnych kosztów i niespodzianek. 84
  • Szpieg z krainy marketów 21 lip 2013, 20:00 Kamery, kartoteki, profile psychologicznie, śledzenie telefonów. To nie nadzór nad przestępcami. To szpieguje cię twój ulubiony supermarket. 86
  • Była sobie Miłość 21 lip 2013, 20:00 Kochali się, założyli zespół, a potem znienawidzili. Dokument Filipa Dzierżawskiego o grupie Miłość to historia uczucia - człowieka do człowieka i człowieka do muzyki. 88
  • El Oliver i rewolucja 21 lip 2013, 20:00 Zawsze miał temperament demaskatora i odzierał Amerykę z mitów. Dzisiaj jednak polityka zabija w Oliverze Stonie artystę. 92
  • Wyspa wolności 21 lip 2013, 20:00 Imponuje nie tylko rozmiarami, lecz również historią. 5 sierpnia rozpoczyna się 21. edycja festiwalu Sziget. Do Budapesztu znów ściągnie 400 tys. fanów muzyki. 95
  • Trochę charczące zło 21 lip 2013, 20:00 Tego lata demon czai się w kinie. Wchodząca na ekrany „Obecność” to kolejny obraz o opętaniu, a egzorcyzmy na ekranie trwają w najlepsze. 96
  • Kino 21 lip 2013, 20:00 Koniec bajki Trudno o bardziej francuską komedię niż „Książę nie z tej bajki”. Poświęconą relacjom międzyludzkim, miłości (jak to w Paryżu – raczej „poliamorycznej”), niemal w całości złożoną z... 98
  • Muzyka 21 lip 2013, 20:00 Polskie. I dobre Po zaledwie kilku miesiącach od pierwszego spotkania duetu ich piosenki grają amerykańskie radio i rodzima Trójka, mają za sobą świetny występ na Open’erze i teraz – albumowy debiut nagrany pod opieką Macieja... 99
  • Książka 21 lip 2013, 20:00 Zjeść litery Książka o kuchni nie musi być idiotyzmem reklamującym kolejną nadzwyczajną dietę, zwłaszcza jeśli mimochodem (a może przede wszystkim) jest zbiorem błyskotliwych felietonów o literaturze. Bogusław Deptuła to erudyta i... 99
  • Moc wiatru 21 lip 2013, 20:00 Odnawialne źródła energii wykorzystuje się w Polsce coraz chętniej. Najprężniej rozwijają się elektrownie wiatrowe i firmy produkujące dla nich infrastrukturę. 100
  • Mali też mogą oszczędzać na prądzie! 21 lip 2013, 20:00 Szukanie oszczędności to konieczność, by utrzymać rentowność – wiedzą o tym szczególnie w małych firmach. 103
  • Zielona dzielnica 21 lip 2013, 20:00 Szwedzi są znani z ekologicznego stylu życia. W Malmö stworzyli dzielnicę przyjazną środowisku, wzorcową pod względem wykorzystania odnawialnych źródeł energii. 104
  • Bomba tygodnia 21 lip 2013, 20:00 W tonacji szamba Podobno nie są z sobą już od lat. To związek na pokaz, dla pieniędzy i dobra dzieci. Ona jest beztalenciem, które bez niego nie osiągnęłoby nic. Zaprojektowała piękną biżuterię nie z inspiracji muzycznych, ale... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany