Arabska wiosna łupieżców

Arabska wiosna łupieżców

Współcześni Indiana Jones plądrują skarbce Bliskiego Wschodu. Nie napędza ich pasja, lecz chciwość. Używają buldożerów i karabinów.

Tutenchamon przewraca się w grobowcu: jego klątwa mająca zsyłać śmierć na złodziei egipskich skarbów od dawna nie działa. Profesjonalne gangi „archeologów” uzbrojone w koparki i karabiny od 2011 r. plądrują Egipt. Przekopują krypty w poszukiwaniu starożytnych kosztowności, a policji śmieją się w nos lub strzelają prosto w oczy. – Kawałek po kawałku tracimy dziedzictwo narodowe – alarmują pracownicy egipskiego Ministerstwa Starożytności, które ma ochraniać wykopaliska i zabytki. Niestety, to zadanie ich przerasta, bo poszukiwacze skarbów XXI w. mają pieniądze i są zabójczo skuteczni.

Widać to w przeklętym dziś miejscu, którym jest Dahszur, pustynna nekropolia wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Cmentarzysko położone na zachodnim brzegu Nilu, kilkadziesiąt kilometrów od Kairu to prawdziwy cud historii – niektóre z górujących nad pustynią piramid i podziemnych grobów mają 4,5 tys. lat. Stoją tu piramidy Snofru, zajmujące trzecie i czwarte miejsce pod względem wielkości na świecie, słynna Piramida Łamana oraz mastaby – grobowce elit. Tych wszystkich budowli rozrzuconych na dwóch kilometrach kwadratowych strzeże zaledwie kilka samochodów opancerzonych. Ich załogi co rusz znajdują wykopane w piasku doły głębokie na siedem metrów – ślady po nielegalnych wykopaliskach. Jeśli nakryją samozwańczych archeologów przy pracy, czasem próbują interweniować. Jednak częściej boją się o życie. Ze swoimi pistoletami nie stanowią dla bandytów zagrożenia. – Raz złapaliśmy ich na gorącym uczynku – opowiada jeden ze strażników z Dahszur. – Jednak kiedy nas zauważyli, otworzyli ogień z karabinów. Musieliśmy uciekać, a wtedy tamci spokojnie dokończyli pracę.

Indiana Jones z koparkami

W efekcie podziemne groby, które od stuleci leżały nietknięte ludzką ręką, zostały zniszczone. Do 1996 r. na terenie Dahszur rozciągała się baza wojskowa. Archeolodzy mieli mapy komnat, korytarzy i pomieszczeń znajdujących się pod powierzchnią, jednak nie mieli do nich wstępu. Gdy potem teren bazy zmniejszono, badacze wreszcie mogli się dostać do krypt: drogą oficjalną, powolną i wymagającą stosów dokumentów. Rabusie okazali się szybsi – uzbrojone po zęby bandy nikogo nie pytają o pozwolenie na wykopaliska. Ceny za pojedyncze zrabowane obiekty na aukcjach mogą się wahać od kilkunastu tysięcy do kilku milionów dolarów. Model biznesowy jest więc prosty: zysk ze sprzedaży łupu kolekcjonerom wielokrotnie przewyższa koszt wynajęcia koparki, maszyn wiertniczych oraz kilkunastu uzbrojonych osób, zdolnych odstraszyć funkcjonariuszy porządkowych. Albo nawet zabić.

Szansa, że zrabowane skarby wrócą do Egiptu, jest bliska zeru. Nawet jeśli jakiś przedmiot wypływa gdzieś na międzynarodowej aukcji, Ministerstwo Starożytności często nie może go odzyskać. Powód? – Musimy udowodnić, że został on w Egipcie zarejestrowany jako skradziony – mówi Osama Elnahas z Ministerstwa Starożytności. Jak sam przyznaje, skala kradzieży jest tak wielka, że ministerstwo nie nadąża z rejestrowaniem zaginionych rzeczy. Tym bardziej że Egipt od 2011 r. pogrążony jest w chaosie, co utrudnia pracę krajowym instytucjom: biura ministerstwa cierpią na braki prądu, komputery nie działają, a pracownicy często muszą siedzieć w ciemnościach. O rzetelnym ewidencjonowaniu strat można więc jedynie pomarzyć. Nikt nie wie, jaka jest łączna wartość zrabowanych od 2011 r. dóbr, ale można zakładać, że idzie w setki milionów dolarów.

– Tradycja okradania grobów królewskich w Egipcie ma tysiące lat – mówi Władysław Jurkow, podróżnik i autor filmów dokumentalnych o odkrywaniu starożytnego Egiptu. – Między okresami scentralizowanej władzy były okresy przejściowe, w których nikt nie rządził. To, co dzieje się teraz, jest typowe dla regionu, choć skala zjawiska się nasila. W 2011 r. wraz z arabską wiosną w Egipcie zapanowała anarchia. Gdy na ulice wyszły demonstracje żądające ustąpienia Hosniego Mubaraka, poziom bezpieczeństwa gwałtownie spadł. Policja i inne siły porządkowe zostały zmobilizowane do ochrony ulic, przez co ucierpiała m.in. ochrona obiektów archeologicznych. Miesiąc po wybuchu protestów tuż przy placu Tahrir w Kairze doszło do zuchwałej kradzieży. Przez szklany dach Muzeum Kairskiego rabusie spuścili się wprost po skarby, kradnąc tylko te najcenniejsze. Jeśli czegoś nie mogli zabrać, niszczyli. Pozłacana figura faraona w łódce została wyrwana z podstawy, kustoszom ostała się tylko część nóg. Na podłodze znaleziono też porwane części ciała mumii i wygięte w pośmiertnych grymasach głowy. Skradzione rzeczy zostały zarejestrowane, więc raczej nie pojawią się na zachodnich aukcjach, bo mogą tam zostać przechwycone. W sierpniu aresztowano Brytyjczyka Neila Kingsbury’ego, podającego się za krewnego służącego w Egipcie generała. Kingsbury próbował wystawić na aukcję w londyńskim Domu Aukcyjnym Christie’s sześć artefaktów, m.in. płaskorzeźby z grobowca Amenhotepa II w Tebach.

Kataklizm kulturowy

Często jedynym dowodem na działalność łupieżców są zdjęcia satelitarne pustyni podziurawionej dołami po wykopaliskach. Plądrowanie dziedzictwa narodowego kwitnie nie tylko w Egipcie. Nielegalne wykopaliska prowadzone są także w Libii: ledwie w 2011 r. wybuchły zamieszki, od razu splądrowano Muzeum Narodowe w Trypolisie. Niektóre zabytkowe budowle zostały też przypadkowo zniszczone przez naloty NATO. Także w Syrii dorobek wieków niszczeje pod krwawymi rządami Assada. W Apamei pamiętającej czasy Greków, Rzymian i Bizancjum kierujący buldożerami grabieżcy wykruszyli zabytkowe mozaiki. Niszczeją meczety i zamki z czasów wypraw krzyżowych, w których stacjonują rebelianci. Dla przykładu: w jednym z nich, Krak des Chevaliers, siły rządowe ostrzelały wieże, rujnując zabytkową kaplicę.

Do rozgrabiania Bliskiego Wschodu rękę przyłożyli też Amerykanie. Mounir Bouchenaki, dyrektor ICCROM, Międzynarodowego Centrum Badań nad Ochroną i Konserwacją Dziedzictwa Kulturowego, twierdzi, że podczas interwencji USA w Iraku tylko z Muzeum Sztuk Pięknych w Bagdadzie zginęło ponad 1,5 tys. dzieł sztuki. Według archeologów zabytki kradli także amerykańscy żołnierze. – Na Bliskim Wschodzie mamy dziś do czynienia z kulturowym kataklizmem – podsumowuje Bouchenaki. ■

Okładka tygodnika WPROST: 33/2013
Więcej możesz przeczytać w 33/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 33/2013 (1590)

  • Gra o miliardy poza kontrolą państwa 11 sie 2013, 20:00 Doniesienia do prokuratury, inwigilacja, szukanie haków, inspirowanie nieprzychylnych materiałów prasowych – w Polsce trwa zimna wojna. O co? O kontrakty zbrojeniowe. Do 2022 r. Ministerstwo Obrony Narodowej na modernizację wojska... 4
  • Platforma pod wpływem 11 sie 2013, 20:00 Zbij pan termometr, a nie będziesz pan miał temperatury” – radził kiedyś Jerzemu Turowiczowi Lech Wałęsa. PO szybko uczy się od noblisty. Idąc tym tokiem rozumowania, po serii odwołań platformerskich prezydentów miast w... 4
  • Skaner 11 sie 2013, 20:00 Sztuczne jest piękne Pół miliona dolarów – taką kwotę Sergey Brin, jeden z założycieli Google, zainwestował w projekt prof. Marka Posta z Uniwersytetu w Maastricht. Naukowiec za cel postawił sobie laboratoryjne wyhodowanie... 6
  • Generał na celowniku 11 sie 2013, 20:00 Podsłuchy, szantaże i groźby. Wielka rozgrywka wokół MON. W tle służby specjalne, lobbyści i gigantyczne kontrakty na uzbrojenie. 12
  • Rzepak i kiełbasa, czyli premier w natarciu 11 sie 2013, 20:00 Przekaz ma być jasny – kiedy inni wygrzewają się na plażach, Donald Tusk objeżdża kraj. A że sondaże wciąż spadają? I na to jest sposób. 16
  • Eutanazja w białych rękawiczkach 11 sie 2013, 20:00 Gdy premier Tusk wręczał nagrody finalistkom wyborów Miss Polski na wózkach, opiekunom niepełnosprawnych ucinano świadczenia. To realizacja wizji rządu, który miał być przyjazny najsłabszym. 20
  • Człowiek z Brukseli 11 sie 2013, 20:00 Uważałem, że należy poczekać z filmem o tacie, odłożyć pomysł na półkę. Na jakieś 40 lat - mówi europoseł Jarosław Wałęsa na kilkanaście dni przed światową premierą filmu „Wałęsa. Człowiek z nadziei” w Wenecji. 24
  • Łowcy skarbów 11 sie 2013, 20:00 Polska ciągle nie odzyskała kilkudziesięciu tysięcy dzieł sztuki zagrabionych w czasie wojny. Wartość najważniejszych obrazów, które nam się należą, może przekraczać 200 mln dolarów. 28
  • Koszer z konserwy 11 sie 2013, 20:00 Polacy byli ekspertami od katastrof lotniczych, od piłki nożnej, od skoków, po książkach Grossa - od Jedwabnego, a teraz wszyscy są ekspertami od uboju rytualnego - mówi Piotr Kadlcik, przewodniczący Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. 34
  • Chude życie, tłusty portfel 11 sie 2013, 20:00 Pół Polski ma problem z nadwagą. Na brzuchach Polaków rośnie branża dietetyków, instruktorów fitness i producentów leków odchudzających. Jak zarabiają? 38
  • Wyprawa dzięki Air Force Two 11 sie 2013, 20:00 O kulisach słynnego wiecu w Tbilisi, montowaniu koalicji prezydentów i przerażeniu Micheila Saakaszwilego opowiada „Wprost” europoseł Adam Bielan. 44
  • Głęboka wiara ateisty 11 sie 2013, 20:00 Polscy ateiści zaczynają tworzyć ruch społeczny. Chcą mieć własne rytuały, a nawet duchowość. Są dumni, że nie wierzą. 48
  • Wygnać mima 11 sie 2013, 20:00 Kiedyś ogródki piwne, dziś mim albo skatepark budzą w nas złość. Przeszkadzają. Ma być tak, jak my chcemy. Polacy – autokraci? 52
  • Trójka: Słuchacze i podsłuchiwacze 11 sie 2013, 20:00 „MOJA TRÓJKA” to raport z badań nad plemieniem słuchaczy i dziennikarzy radiowej Trójki. Antropologiczne podejście do fenomenu radia, które jest czymś znacznie więcej. 54
  • Walizka pełna snów 11 sie 2013, 20:00 Siatka fałszerzy wiz i paszportów oplotła Polskę i Ukrainę. Po siedmioletnim śledztwie pięciu Polaków stanie przed sądem. 58
  • Armia przed rewolucją 11 sie 2013, 20:00 Polskie wojsko czeka na reformę systemu dowodzenia i nowoczesny sprzęt. Wielkie przetargi mogą się stać siłą napędową rozwoju kraju. Czy tak będzie? 62
  • Ostatnia kolejka 11 sie 2013, 20:00 Polityka oszczędności i cięć, którą aplikuje Irlandczykom ich rząd, wycina też część narodowej kultury – tradycyjne puby. 66
  • Arabska wiosna łupieżców 11 sie 2013, 20:00 Współcześni Indiana Jones plądrują skarbce Bliskiego Wschodu. Nie napędza ich pasja, lecz chciwość. Używają buldożerów i karabinów. 70
  • Wejście cyfrowego smoka 11 sie 2013, 20:00 Właściciel internetowego imperium Amazon kupił jedną z najważniejszych gazet świata. Czy to nadejście mesjasza, który wprowadzi tradycyjną prasę do ery cyfrowej? 72
  • Szynka no logo 11 sie 2013, 20:00 Produkty w barwach sieci handlowych podbijają polski rynek. Są tańsze, a tak samo dobre jak te z logo producenta – zapewniają sprzedawcy. 74
  • Wojna na cztery rogi i kółko 11 sie 2013, 20:00 Kłócą się na całym świecie, żądając gigantycznych odszkodowań za kradzież patentów. Czy Obama zakończy spór między Samsungiem a Apple? 78
  • Księżyc pod ręką 11 sie 2013, 20:00 Droga do kolonizacji Marsa wiedzie przez bazę na Księżycu. Lepiej się spieszmy z jej budową – nasza cywilizacja nie przetrwa kolejnego tysiąclecia na Ziemi. 80
  • Drugie życie trupa 11 sie 2013, 20:00 Hitem lata w Polsce okazała się wystawa, na której pokazywane są ludzkie zwłoki. Profesor Zbigniew Mikołejko tłumaczy, dlaczego chcemy oglądać śmierć. 82
  • Garażowa rewolucja 11 sie 2013, 20:00 „JOBS” to opowieść o wizjonerze, awanturniku, perfekcjoniście, egoiście, wizjonerze i geniuszu. O Stevie Jobsie i budowaniu jego imperium. 82
  • Film 11 sie 2013, 20:00 W słusznej sprawie Elizjum” to science fiction z gruntu rewolucyjne. W wizji Neilla Blomkampa w 2159 r. ludzie dzielą się na dwie kasty. Elity rządzące i finansowe mieszkają w tytułowym Elizjum – specjalnie wybudowanej... 88
  • Muzyka 11 sie 2013, 20:00 Dla fanów mistrzostwo świata Richard Bona Bonafied Universal Richard Bona jest jednym z tych artystów, którzy bardziej popularni są w Polsce niż w rodzimej Francji czy reszcie Europy. Kojarzy się wyłącznie dobrze i szlachetnie. Jest... 90
  • Książka 11 sie 2013, 20:00 Braterskie tortury Huszang Asadi, irański dziennikarz i lewicowy aktywista, trafił do więzienia w 1983 r., gdy republika islamska postanowiła się rozprawić z ruchem komunistycznym, który dotąd ją wspierał. To była klasyczna stalinowska... 90
  • Twoje prawo do jakości 11 sie 2013, 20:00 To, jakie wrażenia przywieziemy z wakacji, w dużej mierze zależy od biura podróży, któremu powierzymy rolę organizatora wypoczynku. 92
  • Spójrz pod nogi 11 sie 2013, 20:00 Nawet z krótkiego spaceru można wrócić z czapką pełną pysznych skarbów. 94
  • Ruszamy w Polskę bez barier 11 sie 2013, 20:00 Ponad 14 proc. Polaków jest dotkniętych niepełnosprawnością. PZU włączyło się w akcję ich aktywizacji, wspierając jako partner strategiczny powstanie strony ZeroBarier.pl. 95
  • Aplikacje na wakacje 11 sie 2013, 20:00 Lotniskowy konsultant, antyradar, tłumacz rodem ze „Star Treka”. Oto aplikacje na smartfona, które przydadzą ci się na wakacjach. 96
  • Bomba tygodnia 11 sie 2013, 20:00 Ciasny mental w szafie Blogerki modowe to hit. Głównie intelektualny. Macademian Girl obwieściła bez grama obciachu do kamery Pudelka, że swojego bloga założyła w rocznicę katastrofy smoleńskiej, czyli 10 kwietnia. Pogratulować... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany