Igrzyska na podsłuchu

Igrzyska na podsłuchu

Przed olimpiadą w Soczi Rosja zalicza serię wpadek. Najnowszą jest ujawnienie systemu podsłuchiwania sportowców. Na złość Kremlowi nawet olimpijski ogień nie chce płonąć.

Maksim Petlin, lokalny deputowany opozycyjnego Jabłoka z Jekaterynburga, wiosną tego roku na trzy lata trafił za kraty. Podpadł władzy, próbując zablokować kontrowersyjną inwestycję w mieście. Dostał wyrok za rzekome wymuszenia, naciski na świadków i „polityczny ekstremizm”. Byłaby to jedna z wielu potyczek w wojnie Kremla z opozycją, gdyby nie to, że w trakcie procesu Petlina prokuratorzy sięgnęli po dowody zebrane dzięki systemowi SORM (sistiema operatiwno-rozysknych mieroprijatij), a sąd zaakceptował ich legalność. Stworzona w połowie lat 90. elektroniczna zabawka agentów FSB okazuje się dziś idealnym instrumentem inwigilacji wszelkiej maści przeciwników. W ciągu 20 lat system rozrósł się w ogólnokrajową strukturę, a podczas olimpiady w Soczi przejdzie pierwszy test jak z Orwella: śledzeni będą wszyscy, którzy przyjadą na igrzyska – zarówno zawodnicy, jak i kibice.

Komórka bez baterii

W zeszłym tygodniu przez Rosję ruszył olimpijski znicz. Ledwie ruszył, zgasł. Potem zgasł jeszcze raz, i jeszcze, i jeszcze. Gaśnie na potęgę, choć – jak donosi w swoim blogu słynny opozycjonista Aleksiej Nawalny – na zestaw zniczów władze wydały niemal 6,5 mln dolarów i miały one działać nawet przy wietrze o prędkości 35 m/s i przy 40-stopniowym mrozie. Znicz urósł do symbolu przedolimpijskich kłopotów. Ujawnienie planów masowej inwigilacji olimpijskich gości jest najnowszym odcinkiem serialu wizerunkowych wpadek Rosji przed olimpiadą. – To PRISM na sterydach – opisuje system SORM Ron Deibert, szef instytutu Citizen Lab i profesor uniwersytetu w Toronto, nawiązując do inwigilacji prowadzonej przez amerykańską NSA. – Zakres rosyjskiego programu podsłuchowego jest podobny do amerykańskiego, ale w przepisach są pewne subtelne różnice – mówi ekspert.

Subtelne to mało powiedziane. Żeby uruchomić inwigilację, NSA musiała przekonać do współpracy prywatne firmy. W wielu przypadkach to się nie powiodło. Tymczasem w Rosji nieustanny dostęp SORM do strumienia danych to wymóg przy budowaniu infrastruktury! Żadna telefonia komórkowa ani żaden dostawca internetu nie rozpocznie działalności, jeżeli w swój system nie wbuduje urządzeń przysłanych przez FSB. Ba, za sprzęt musi zapłacić dostawca, a chodzi o kwotę rzędu 10-30 tys. dolarów od urządzenia. Przegłosowana w lipcu ub.r. ustawa o zwalczaniu szkodliwych treści w internecie – nominalnie wymierzona w pornografię dziecięcą czy namawianie do samobójstw – wprowadza dodatkowo zintegrowaną ze starą infrastrukturą SORM technologię DPI (deep packet inspection), pozwalającą wyszukiwać w śledzonych treściach konkretne słowa. Domyka ona krąg rosyjskiego matriksa. Dzięki DPI będzie można zlokalizować zarówno tych, którzy wymienią słowo „kokaina”, jak i tych, którzy w e-mailu czy rozmowie wymienią nazwisko „Nawalny”. „SORM był używany przez służby od dwóch dekad. Ale ostatnio został zmodernizowany. Teraz służy do szpiegowania opozycji”, piszą rosyjscy reporterzy Andriej Sołdatow i Irina Borogan na łamach „Wired”.

„Osoby podróżujące do Rosji w interesach powinny być świadome, że tajemnice handlowe, stanowiska negocjacyjne oraz inne wrażliwe informacje mogą być przechwycone i przekazane do wiadomości ich konkurentów lub rosyjskich instytucji” – ostrzega amerykański Departament Stanu w oficjalnej ulotce wydanej w związku z olimpiadą w Soczi. Dokument zawiera też listę środków ostrożności, które należy zachować w czasie igrzysk – w tym wyjmowanie baterii z telefonów czy zakup nowego, czystego sprzętu przed samą podróżą. Ale zachodni goście i tak mogą mówić o szczęściu. W czasie trwania imprezy większość mieszkańców Soczi nawet nie będzie mogła wyjść z domu. Względy bezpieczeństwa.

Tęcza płonie

„Ogień nie będzie płonąć jasno w Rosji Putina, gdzie wyrażanie swojej orientacji seksualnej może sprawić, że wylądujesz w więzieniu” – skomentował jeden z autorów „The Huffington Post” po perypetiach Rosjan ze zniczem. Trafił w sedno. Ciągnąca się od tygodni awantura o wymierzone w mniejszości seksualne nowe przepisy, m.in. sankcjonujące walkę z „gejowską propagandą” oraz torujące drogę do odbierania dzieci homoseksualnym rodzicom, na dłuższą metę przysłoni drwiny z gasnącego znicza, a może nawet emocje związane z podsłuchiwaniem sportowców. Tak jak pięć lat temu przygotowania do igrzysk w Pekinie dały aktywistom zabiegającym o wolność Tybetu scenę do spektakularnych protestów, tak teraz działacze ruchu LGBT wykorzystują każdą okazję, by nawiązać do Soczi. Manifestanci porównują Putina do Hitlera. – On też zaczynał od zwalczania gejów – argumentowali. Amerykańska snowboardzistka i złota medalistka z olimpiady w Turynie Hannah Teter wezwała na początku października do bojkotu imprezy.

Na bojkot nie ma szans, ale demonstracje nie ustaną. Włączają się do nich gwiazdy show-biznesu: Madonna, Lady Gaga czy Elton John. Aktorka Tilda Swinton sfotografowała się z tęczową flagą na tle Kremla. Reprezentacja Niemiec wystąpi w Soczi w strojach mieniących się wszystkimi kolorami tęczy. – To nie jest żaden protest – odżegnywał się dyplomatycznie rzecznik niemieckiego komitetu olimpijskiego. Jednak Facebook i Twitter wiedzą swoje.

Droga z kawioru

W tym tygodniu w moskiewskiej galerii Winzavod miał się odbyć wernisaż wystawy „The Sochi Project”. Dwaj holenderscy fotograficy dokumentują na niej niszczenie środowiska naturalnego i korupcję w Soczi. Autorzy nie dostali jednak rosyjskich wiz. Kilka dni potem galeria zerwała z nimi współpracę, wystawy nie będzie. Kreml stara się wyciszać wszelkie doniesienia o olimpijskiej korupcji. Wiadomo, że koszty przygotowań do imprezy przekroczyły już ponadczterokrotnie wstępnie planowaną kwotę i sięgnęły 51 mld dolarów. Igrzyska w Soczi będą najdroższą olimpiadą w historii. Liderzy opozycji Leonid Martyniuk i Borys Niemcow przygotowali raport, z którego wynika, że przeszło połowa tej sumy zniknęła w kieszeniach sojuszników Kremla.

Okolice Soczi zamieniły się w ostatnich latach w krainę budowlanych absurdów. Ich symbolem może być jednopasmówka łącząca Soczi – gdzie rywalizować będą hokeiści czy łyżwiarze figurowi – z odległą o 40 km górą Krasnaja Polana, po której stokach będą śmigać narciarze. Droga okazała się finansową studnią bez dna: według niektórych źródeł władze utopiły w niej 8,6 mld dolarów. – Moglibyście wyłożyć ją pięcioma milionami ton złota czy kawioru i cena wyszłaby taka sama – kwituje Niemcow. Skocznie na Krasnej Polanie, pałac Iceberg i dziesiątki innych aren olimpijskich są kilkukrotnie droższe niż podobne obiekty na Zachodzie. Zdaniem Niemcowa to zasługa łańcuszka pośredników, którym obrosły wszystkie inwestycje w kurorcie, oraz zaklętego kręgu wykonawców, odcinającego od pracy w Soczi wszelkie firmy spoza układu.

Trzeba oddać Putinowi, że po miesiącach spektakularnych opóźnień, przekroczeń budżetu i niedających się ukryć niedoróbek, postanowił w końcu zaprowadzić w Soczi porządek. Stanowisko stracił wiceszef komitetu olimpijskiego Achmed Bilałow, poleciało kilku dyrektorów, inni na wszelki wypadek wyjechali z kraju. Za kratki trafił też Stanisław Chackiewicz, jeden z najmocniejszych pośredników w łańcuszku biznesmenów, oskarżony o zdefraudowanie kilkudziesięciu milionów dolarów. Jednak miliardy przepadły, zapewne bezpowrotnie.

Olimpijski wstyd

Pytanie, po co Rosji to wszystko? Utarło się przekonanie, że na masowych imprezach sportowych państwa organizatorzy nieźle się obławiają. A jeśli nawet finansowo tracą, to ich prestiż rośnie. Jednak to pozory. Chińczycy zapłacili za igrzyska w Pekinie 42 mld dolarów. O jakimkolwiek zwrocie tej sumy nie ma mowy. Większość obiektów niszczeje. Po olimpijskim stadionie hula wiatr, pływalnia Water Cube nadawałaby się na tło kolejnego filmu z serii „Obcy”, stadion do baseballu zarósł trawą, hala do siatkówki jest zamknięta na głucho, a z jej ścian zwisają strzępy banerów jeszcze z czasów olimpiady.

Wpływ igrzysk na prestiż Państwa Środka również jest wątpliwy. „Postrzeganie Chin po olimpiadzie się nie zmieniło” – konkludują swoje badania na temat igrzysk amerykańscy socjolodzy Xiang Li i Kyriaki Kaplanidou. Sami Chińczycy też kwestionują pozytywne efekty olimpiady. „Długo myślałem, że miała ona wpływ na Chiny znacznie wykraczający poza dolary i centy” – pisze Sun Liping, socjolog z uniwersytetu Tsinghua. „Teraz dostrzegam, że wyznaczyła moment, w którym partia zaczęła porzucać kierunek zmian na rzecz represji”.

Według Susan Brownell, antropolożki badającej rozwój sportu za Wielkim Murem, nie tyle olimpiada wpłynęła na postrzeganie Chin, ile kryzys finansowy, który wstrząsnął światem niemal w tym samym momencie i wywindował Chiny do pozycji mocarstwa. W przypadku Soczi żaden kryzys raczej nie pomoże. Całkiem możliwe, że z powodu olimpiady Rosjanie najedzą się jeszcze dużo wstydu. Zapowiadają to problemy z ogniem olimpijskim. Dziś triumfuje nie Rosja, lecz firma Zippo. To zapalniczką tej marki ochroniarz, z którego kpi cały internet, odpalał gasnący znicz. Firma wyczuła moment – na Facebooku i Twitterze momentalnie ruszyły profile pod hasłem „Zippo ratuje olimpiadę”. ■

Okładka tygodnika WPROST: 42/2013
Więcej możesz przeczytać w 42/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 42/2013 (1599)

  • Zseksualizowane dzieci 13 paź 2013, 20:00 Kto „seksualizuje” nasze dzieci? Nie wiem. Wiem natomiast, że określenie to rozpanoszyło się w publicznym dyskursie. Wystarczy włączyć Radio Maryja, poczytać jedno z pism niepokornych, takich jak „Nasz Dziennik”,... 4
  • Skaner 13 paź 2013, 20:00 świat Malala bez Nobla Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW) dostała Pokojową Nagrodę Nobla. Decyzja Norweskiego Komitetu Noblowskiego jest zaskoczeniem. Świat oczekiwał wyróżnienia dla 16-letniej Pakistanki Malali Yousafzai.... 8
  • Wycieczka za ruble Kantora 13 paź 2013, 20:00 Podróż polskich dziennikarzy do Moskwy organizował człowiek, o którym w Czechach pisano, że jest rosyjskim szpiegiem. 14
  • Zacharski wraca do kraju 13 paź 2013, 20:00 Zacharski nie był dobrze przygotowany do wykonywania zadań szpiegowskich w Ameryce – mówi w rozmowie z „Wprost” były oficer wywiadu Vincent Severski. 18
  • Fundacja, Tygrys i miliony 13 paź 2013, 20:00 Do fundacji Dobre Szanse Dariusza Michalczewskiego trafiają miliony złotych. Nie bardzo wiadomo, co się z nimi dzieje. 20
  • Ucieczka z trumny 13 paź 2013, 20:00 Uznana za zmarłą 84-latka z Bydgoszczy miała szczęście, bo obudziła się przed swoim pogrzebem. Ale nie każdemu to się udaje. 28
  • Kiedy umiera mózg 13 paź 2013, 20:00 Wpiszę siebie i córki na listę osób, które nie zgadzają się na oddanie swoich organów – mówi Ewa Błaszczyk, aktorka, szefowa fundacji Akogo?. 32
  • Powieści, które działają jak prozac 13 paź 2013, 20:00 Gdy fani Marka Piegusa dorastali, zwykle płynnie przenosili uczucia na Lesia. Edmunda Niziurskiego i Joannę Chmielewską łączy więcej, niż można by przypuszczać. 36
  • Własna firma lekiem na kryzys 13 paź 2013, 20:00 W sytuacji, gdy o dobrą pracę, w dodatku dającą pewność zatrudnienia, niełatwo, warto pomyśleć o założeniu własnej firmy, która dałaby szansę na stabilizację zawodową. 38
  • Cena za rodzica 13 paź 2013, 20:00 Alimenty to obowiązek. Tak jak pokrycie kosztów pobytu w domu opieki społecznej. Nawet jeśli rodzic pił, bił i nie łożył na utrzymanie. Prawo jest twarde – dzieci muszą płacić. 41
  • Bohater z przypadku 13 paź 2013, 20:00 Dwa lata po słynnym lądowaniu bez podwozia bohater tamtego lotu Tadeusz Wrona wydaje książkę „Ja, kapitan”. W rozmowie z Marzeną Rogalską opowiedział, dlaczego zdecydował się ją opublikować i co się wydarzyło podczas lotu z Nowego Jorku. 44
  • Biegiem po śmierć 13 paź 2013, 20:00 W pogoni za endorfinowym kopem lub popędzani niezdrową ambicją biegną coraz szybciej, coraz dłużej. I zdarza się, że umierają. 48
  • Żyjemy, bo nie żyją 13 paź 2013, 20:00 Przeczytałem z opóźnieniem książkę Piotra Zychowicza „Pakt Ribbentrop – Beck, czyli jak Polacy mogli u boku III Rzeszy pokonać Związek Sowiecki”. Była książką roku 2012, z pewnością wielu z państwa ją zna, więc... 52
  • Z Pershingiem w łóżku 13 paź 2013, 20:00 Sympatyczny, nieco zagubiony, z klasą. Taki był według Krzysztofa Jackowskiego słynny gangster Pershing. Rozmowa z jasnowidzem z Człuchowa w książce Ewy Ornackiej i Piotra Pytlakowskiego „Nowy alfabet mafii”. 54
  • Igrzyska na podsłuchu 13 paź 2013, 20:00 Przed olimpiadą w Soczi Rosja zalicza serię wpadek. Najnowszą jest ujawnienie systemu podsłuchiwania sportowców. Na złość Kremlowi nawet olimpijski ogień nie chce płonąć. 58
  • Najciekawsze projekty CSR 13 paź 2013, 20:00 Przedstawiamy najciekawsze projekty z zakresu CSR, czyli jak firmy pomagają najbardziej potrzebującym – planecie, pracownikom i lokalnym społecznościom. 61
  • WWWunderground 13 paź 2013, 20:00 Padła największa na planecie internetowa giełda narkotyków. Ale sieciowe podziemie ma się świetnie – działają w nim dilerzy, pedofile, terroryści i agenci wywiadów. 64
  • Sezon na bozony 13 paź 2013, 20:00 Za boską cząstkę, chemię bez próbówek i komórkowy rozkład jazdy. 66
  • Polacy Chińczykami Europy 13 paź 2013, 20:00 Dlaczego Amazon wchodzi do Polski? Bo w Niemczech płaci 9 euro za godzinę, a tu zapłaci nam TYLKO 10 ZŁ. 68
  • Ciepły dom 13 paź 2013, 20:00 Co roku przez nieszczelne, źle dobrane okna z naszych domów ucieka ponad 40 proc. ciepła. W domu jest nie tylko zimno, ale też z naszego budżetu uciekają niepotrzebnie pieniądze na olbrzymie rachunki. Koszt wymiany okien w domu czy... 71
  • Zatrzymać ciepło 13 paź 2013, 20:00 Drzwi zewnętrzne to pierwsza zapora przed zimnem, która powinna być równie wytrzymała na działanie czynników zewnętrznych jak stolarka okienna. Dlatego wybierajmy produkty o odpowiednich parametrach, sprawdzonej jakości potwierdzonej atestami oraz przypilnujmy ich właściwego... 80
  • Nasz dom bezpieczny jak nigdy dotąd 13 paź 2013, 20:00 Żyjemy w czasach, w których dzięki nowoczesnym technologiom wiele rzeczy możemy wykonywać samodzielnie, a do tego jeszcze na odległość. 83
  • Pozory i Symulacje 13 paź 2013, 20:00 Pomysłu PiS na przewalutowanie kredytów we frankach wstydzą się nawet niektórzy partyjni eksperci. Ani to możliwe, ani sensowne – ale dobrze brzmi. 85
  • Galop, kłus, rebus 13 paź 2013, 20:00 „Inferno”, nowa powieść Dana Browna, jest dowodem na to, że śmiertelna powaga i intelektualne pretensje raczej nie służą literaturze rozrywkowej. 86
  • Gniew Latynosa 13 paź 2013, 20:00 Nie robi arcydzieł, nie płaci aktorom zawrotnych sum. Ale najlepsi chcą się z nim bawić. Robert Rodriguez powraca. 90
  • Kalejdoskop kulturalny 13 paź 2013, 20:00 Powrót grunge’owych bogów Wszalonym recyklingu popkultury grunge zdążył już eksplodować, zniknąć i wrócić na fali nostalgii. A oni wciąż trwają. Robią swoje, bo nie potrafią przestać. Na półki trafiła właśnie dziesiąta... 92
  • Top 10 - kultura 13 paź 2013, 20:00 Top 10 kino 1. „Wałęsa. Człowiek z nadziei” reż. Andrzej Wajda ITI Cinema 2. „Turbo” reż. David Soren Imperial Cinepix 3. „Labirynt” reż. Denis Villeneuve Monolith FiLms 4. „Czas na miłość”... 96
  • Mała czarna 13 paź 2013, 20:00 Kawa. Aromatyczna, wykwintna, wzbudzająca kontrowersje – żadnego innego napoju nie odrzucaliśmy ani na powrót nie przyjmowaliśmy tak często, jak jej. 98
  • Relaks w filiżance 13 paź 2013, 20:00 Herbata jest – tuż po wodzie – najpopularniejszym napojem Polaków. Kto nie raczy się nią przynajmniej raz dziennie? 102
  • Bomba tygodnia 13 paź 2013, 20:00 Literatka Do grona celebrytek udzielających wywiadów rzek obnażających to i owo dołączyła Małgorzata Potocka. Udzieliła wywiadu Krystynie Pytlakowskiej pod znaczącym tytułem „Obywatel i Małgorzata”. Jest to głównie... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany