Sprawa dotyczy tak zwanych testów bezstronności sędziów. Wprowadzono je w 2022 roku, gdy trwał spór o nominacje sędziowskie dokonane po 2017 roku. Procedura miała pozwalać na sprawdzenie, czy okoliczności powołania konkretnego sędziego mogą budzić wątpliwości co do jego niezależności.
Jedną z osób, których dotyczyły takie postępowania, była Anna Dalkowska, sędzia NSA i była wiceminister sprawiedliwości. W maju 2025 roku zaskarżyła przepisy regulujące testy w sądach administracyjnych. Wcześniej NSA wyłączał ją z rozpoznawania niektórych spraw po wnioskach stron.
Spór o wyrok Trybunału Konstytucyjnego
W lutym tego roku Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy dotyczące testów bezstronności sędziów sądów administracyjnych są niezgodne z konstytucją. Zdaniem TK pozwalały one podważać niezawisłość sędziego wyłącznie na podstawie okoliczności jego powołania.
Trybunał argumentował również, że ocenianie przez sędziów prawidłowości powołań innych sędziów narusza zasady ustrojowe i kompetencje prezydenta.
Problem w tym, że orzeczenie nie zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Od 2024 roku wyroki TK nie są publikowane w tym dzienniku w związku ze sporem o funkcjonowanie Trybunału. W marcu 2024 roku Sejm przyjął uchwałę dotyczącą nieuwzględniania rozstrzygnięć wydanych z naruszeniem prawa, a pod koniec tego samego roku podobne stanowisko przedstawił rząd. Według danych przywołanych w materiale na stronie TK pozostawało nieopublikowanych łącznie 85 wyroków.
Dlaczego NSA nie rozpoznał wniosku?
Po lutowym orzeczeniu TK Dalkowska wystąpiła do NSA o wznowienie jednego z postępowań dotyczących testu bezstronności i uchylenie decyzji o jej wyłączeniu ze sprawy. Wskazywała, że podstawą procedury był przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny.
Sprawa trafiła do siedmiorga sędziów NSA, którzy mieli odpowiedzieć, czy w takiej sytuacji można wznowić postępowanie. W poniedziałek sąd pozostawił jednak pytanie prawne bez rozpoznania.
Sędzia Stanisław Bogucki wyjaśnił, że termin na złożenie skargi o wznowienie zaczyna biec dopiero wtedy, gdy orzeczenie TK wchodzi w życie. Nie wystarczy samo ogłoszenie wyroku na sali ani zamieszczenie go na stronie internetowej Trybunału.
– Skoro wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, to nie można przyjmować, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci usunięcia z systemu prawnego przepisu Prawa o ustroju sądów administracyjnych – powiedział sędzia.
Jak podkreślił, publikacja nie jest jedynie formalnością. To warunek, od którego zależy wejście orzeczenia w życie i jego skutki prawne. – Dopiero ogłoszenie wyroku TK w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa – zaznaczył Stanisław Bogucki.
W praktyce oznacza to, że samo orzeczenie TK nie wystarczyło do wznowienia sprawy sędzi Dalkowskiej. Dopóki wyrok nie zostanie opublikowany w Dzienniku Ustaw, nie można uznać — zgodnie z argumentacją przedstawioną przez NSA — że zakwestionowany przepis przestał obowiązywać.
Czytaj też:
Nominacje dla nowych asesorów i prokuratorów. Żurek o „zewnętrznych naciskach” Czytaj też:
Ślubowanie bez Nawrockiego było skuteczne? Naukowcy nie mają wątpliwości
