Epos nasz ojczysty

Epos nasz ojczysty

Dodano: 
Szczerze mówiąc męczy mnie nieustanne utyskiwanie na Henryka Sienkiewicza. Facet napisał świetne powieści, na których nie tylko wychowało się wiele pokoleń Polaków, ale które nadal da się czytać z wypiekami na twarzy, a nasi "artyści" i "komentatorzy" wciąż niezadowoleni. A to dlatego, że niepoprawny historycznie, a to dlatego, że źle przedstawił kobiety, Żydów, Ukraińców czy kogoś tam jeszcze. Nie brakuje też takich, co za Gombrowiczem ubolewają, że autor "Trylogii" to pisarz drugorzędny (ciekawe, że Sienkiewicz Nobla dostał, a Gombrowicz nie!).
Ostatnio swoimi przemyśleniami na temat Sienkiewicza podzielił się w "Rzeczpospolitej i na deskach krakowskiego Teatru Starego Jan Klata. I choć w jego uwagach wiele jest ciepła, to szczerze mówiąc bardziej uderzyło mnie niezmienne utyskiwanie na "Trylogię". Utyskiwanie, które przypomina mi moje własne lekcje polskiego, gdzie nauczyciele próbowali nam wybić z głowy zachwyt dla pióra, narracyjnego talentu i mistrzowskiego suspensu polskiego pisarza. Znowu bowiem usłyszałem, że Sienkiewicz uczy nas nieodpowiedniego typu patriotyzmu, że buduje syndrom oblężonej twierdzy, a do tego upiększa rzeczywistość.

To ostatnie, to nawet prawda. Ale, co z tego? Czy jest coś złego w pisaniu dla pokrzepienia serc? A także, czy należy ganić pisarza, że tworzy własną wizję świata i buduje z niej przesłanie dla sobie współczesnych? To tak, jakby zarzucać Homerowi, że zideologizował grecką przeszłość, że nie przedstawił ludzi takich jakimi są (choćby taka Helena, na pewno budziła się potargana, a tu opisy nieziemskiego piękna), a do tego służył wielkogreckim nacjonalistom do usprawiedliwiania odtrącenia barbarzyńców. Jakby tego było mało niewłaściwie przedstawił rolę kobiet w społeczeństwie i przez heroiczne opisy walk zbudował usprawiedliwienie zbrodniczego militaryzmu.Żeby uzupełnić tę analogię trzeba by jeszcze dodać całkowite pominięcie wychowawczego i narodotwórczego znaczenia Homera. Pominięcie zasług w greckiej paidei.

Podobnie brzmią niestety zarzuty do sienkiewiczowskiej "Trylogii". Ten świetny kawałek literatury jest bowiem w jakimś stopniu naszym narodowym eposem. Sienkiewicz przedstawia typy idealne (choć daleko takiemu Kmicicowi do ideału), przedstawia drogę oddania Ojczyźnie, które powinna być wzorcem (by wymienić Jana Skrzetuskiego, który wybiera walkę o Polskę, a nie o kobietę) i wreszcie poświęcenia dla Polski Michała Wołodyjowskiego. Te postaci bywają łzawe, czasem naszkicowane są zbyt jednoznacznie, ale... są opowieścią o tym, jacy chcielibyśmy być, o tym, jak siebie postrzegamy, i - co tu dużo ukrywac - jacy być powinniśmy. Bo ofiara z życia, poświęcenie dla dobra wspólnoty - to nie są wartości, które przeminęły.

Nie ma też, co ukrywać, że były takie momenty w naszej historii, gdy do działania, odwagi, zaangażowania wzywał właśnie Sienkiewicz (z Conradem do spółki). Pseudonimy żołnierzy AK jasno to pokazują. Ich ofiara, którą poprzedzało zupełnie normalne życie (z szaleństwami jak u Kmicica, poszukiwaniem miłości jak u Wołodyjowskiego czy tęgim piciem jak u Zagłoby), odnajdywała swój wyraz właśnie w "Trylogii", a jej bohaterowie byli wzorcami dla wielu młodych Polaków. Jednym słowem "Trylogia", jak eposy homeryckie (z zachowaniem stosownych proporcji), wychowywała pokolenia Polaków, ucząc ich miłości do ojczyzny, aż do ofiary z życia. To wychowanie nie przestało nam być potrzebne. Miłość do wspólnoty, która nas wydała pozostaje aktualnym wyzwaniem, także w zmienionych okolicznościach. I dlatego warto czytać Sienkiewicza, który wskazuje cele, a nie tylko je wyśmiewa.

A poza wszystkim innym on jest zwyczajnie znakomitym pisarzem, jednym z niewielu Polaków, którego czyta się z wypiekami na twarzy i po nocach. Takiego pióra i takiej zdolności snucia opowieści - życzę wszystkim jego krytykom.

Ostatnie wpisy

  • Spór o okna życia, czyli aborcjoniści nie są za wyborem, lecz za śmiercią 4 gru 2012 Propozycja, by zamknąć okna życia, jaka padła z ust przedstawicielki Komitetu Praw Dziecka ONZ, jest kolejny dowodem na to, że zwolennicy aborcji wcale nie są za wyborem, ale zwyczajnie za zabijaniem. To zabijanie, a nie wolność jest ich głównym zadaniem.
  • Lekcje nienawiści Wojciecha Maziarskiego 3 lis 2012 Wojciech Maziarski postanowił poużywać sobie na mnie i uznać mnie za głównego sprawcę konieczności wypłacenia odszkodowania „Agacie” i jej matce. Jego prawo - dobrze by tylko było, gdyby zachował choćby podstawowe standardy dziennikarskie i sprawdził fakty. A...
  • Po co nam parlament, skoro mamy Tuska 23 paź 2012 Parlament, partie polityczne, a nawet zwyczajna debata staje się niepotrzebna. Od teraz jednoosobowo prawo w sprawach, które są na tyle dyskusyjne, że nie sposób zmusić do jednakowego ich postrzegania nawet potulnych zazwyczaj posłów PO, regulować będzie Donald Tusk. Tak...
  • Tu kompromisu być nie może! 11 paź 2012 Z rozbawieniem i zażenowaniem (w zależności od tego, kto się wypowiada) słucham opowieści o tym, jaką to wartością jest kompromis w sprawie aborcji.
  • Znak dla nas wszystkich 3 paź 2009 Są wydarzenia, których zwyczajnie nie da się wyjaśnić posługując się technicznym, postoświeceniowym rozumem, a które wymagają otwarcia się na wiarę. I właśnie coś takiego (wszystko na to wskazuje) wydarzyło się w podlaskiej Sokółce.