Dobra architektura złego ustroju

Dobra architektura złego ustroju

Dobra architektura złego ustroju
Dobra architektura złego ustroju
Dziura po Universalu, szkielety Rotundy i Smyka – centrum Warszawy wygląda jak po bombardowaniu. Powojenny modernizm nie jest w cenie. Ale są przykłady, że potrafimy go też docenić.

Jakub Głaz

Takiej pustki warszawiacy nie widzieli tu od pół wieku: z serca stolicy wyparował biurowiec Universalu, a ikoniczna Rotunda PKO zmieniła się w szkielet, który zniknie za chwilę i odrodzi się w nowej wersji. Z zewnątrz będzie prawie taka, jak przed półwieczem; w środku inna i – co stało się przyczyną zamieszania – bez elementów oryginalnej konstrukcji z lat 60. Zgodził się na to były stołeczny konserwator zabytków Piotr Brabander, który przyjął, że oryginał nie ocalał po wybuchu gazu w 1979 r. Podczas rozbiórki okazało się, że jest inaczej. Konstrukcję chciał ratować następca Brabandera, Michał Krasucki.

Nieskutecznie. Jakub Lewicki, nowy konserwator wojewódzki, nie wpisał budynku do rejestru zabytków. Uznał, że na tym etapie budowy jest już za późno, cały proces inwestycyjny trzeba byłoby powtórzyć, a szkielet Rotundy straszyłby w centrum przez lata. Zadeklarował, że zrobi, co w jego mocy, by wykorzystać oryginalne fragmenty, i powołał specjalny zespół. Skrytykował też decyzje swoich kolegów, którzy doprowadzili do obecnej sytuacji. – Nie mogę odpowiadać za decyzje moich poprzedników, ale w przyszłości będę stanowczo przeciwdziałał praktykom niszczenia obiektów modernistycznych. Zamierzam stopniowo chronić powojenne budynki uznane za najcenniejsze– mówi prof. Lewicki. Tak wygląda kolejna bitwa w kampanii ratowania powojennego modernizmu – epoki, gdy z marnych materiałów niektórym projektantom udało się wyczarować przyzwoite budynki. Zła jakość się zemściła: konstrukcje starzały się źle i szybko. Gdy skończył się PRL, wyglądały tak żałośnie, że prawie nikt ich nie cenił; modernizm właśnie wyszedł z mody i wkroczył w wiek dla architektury zabójczy. Zapomniano, że eklektyzm lub secesję też burzono krótko po ich przejściu do lamusa, a dziś są to style doceniane. Modernizm miał jeszcze gorzej: kojarzył się z poprzednim ustrojem, choć przecież reprezentował nowoczesność i z architekturą socrealistyczną lat 50. nie miał nic wspólnego. Do wora z napisem „komuna” trafiły modernistyczne dzieła wybitne, średnie i słabe. Dziś częściej wyburza się te lepsze i bardziej oryginalne, szpecąc je wcześniej przeróbkami lub płachtami reklam. Universalu nie trzeba żałować – to był dość słaby element Ściany Wschodniej, kompleksu wieżowców i domów towarowych z lat 60. zaprojektowanego przez Zbigniewa Karpińskiego. Zamiast nijakiego biurowca zobaczymy wyższy, nieco bardziej wyrazisty budynek. Co innego inne elementy Ściany Wschodniej: bar Zodiak i Rotunda. Ta ostatnia to wisienka na torcie całego założenia, lekka i finezyjna warszawska ikona. – Jej następczyni będzie tylko imitacją, w środku to zupełnie nowy budynek. Ta sytuacja dziwi, bo przecież rośnie świadomość wartości powojennego modernizmu. Środowisko naukowe i Stowarzyszenie Architektów Polskich dokładnie go badają od ponad dekady. Od wielu lat powstają też listy budynków wartych ochrony, m.in. w Warszawie, Poznaniu, we Wrocławiu i wielu innych miastach – mówi prof. Piotr Marciniak, architekt, badacz modernizmu i wykładowca z Politechniki Poznańskiej.

Modernizm w ruinie

Po naukowcach temat podchwycili publicyści, reporterzy i społecznicy. Pojawiły się publikacje, m.in. „Przewodnik po warszawskich blokowiskach” Jarosława Trybusia, „Źle urodzone” Filipa Springera czy „Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza” z fotografiami Nicolasa Grospierre’a. Pączkowały internetowe fanpage’e o modernizmie i jego ochronie. Dlaczego więc znikają dobre przykłady modernizmu? Przeważnie decydują pieniądze, zachłanność i wygoda. Nieduże obiekty stoją na drogich działkach; remonty wyjątkowych konstrukcji są kosztowne. Przed rozbiórką Rotundy padło kilka oryginalnych budynków, by zrobić miejsce masywniejszym następcom. W 2006 r. buldożery rozjechały słynny Supersam Jerzego Hryniewieckiego, dynamiczną i lekką halę na światowym poziomie o pionierskiej w Polsce konstrukcji. Protesty nie pomogły, na miejscu zbrodni wyrósł kompleks Plac Unii zaprojektowany w pracowni Stefana Kuryłowicza. Jej architekci nie odpuścili skromniejszemu, ale też technicznie intrygującemu pawilonowi Chemia przy Alejach Jerozolimskich. Zastąpili go dobrym, lecz aroganckim Vitkacem, który wchłonął przy okazji miejski skwer i wypiął się ślepą ścianą na okna sąsiedniego bloku. Jego mieszkańcom zabrał to, co w modernizmie było ważne: światło, oddech i przestrzeń. W pobliżu Vitkaca straszą resztki Smyka, czyli dawnego Centralnego Domu Towarowego. Przeszklony wielkomiejski gmach na europejskim poziomie udało się postawić kilka lat po wojnie, mimo że w architekturze rządził już socrealizm, którego flagowym reprezentantem jest Pałac Kultury. Co ocalało przed stalinowskimi doktrynerami, poległo w kapitalizmie. Zmianie i wyburzeniu miała ulec tylko tylna, biurowa część Smyka, co i tak niszczyło pierwotny zamysł projektantów.

Finalnie prywatny inwestor, za zgodą konserwatora, rozebrał prawie wszystko. Podobnie jak w Rotundzie, za kopią elewacji głównego budynku powstanie właściwie nowy obiekt. Inna reinkarnacja czeka dawny pawilon meblowy Emilia, który do niedawna gościł Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Po przegranym boju o wpis do rejestru niski (jak na dzisiejszą wysokość sąsiadów) budynek rozebrano. W miejscu, które dawało oddech między wieżowcami, stanie jeszcze jeden drapacz chmur. Ale Emilia odrodzi się jako… oranżeria, przeflancowana do pobliskiego parku przed Pałacem Kultury. Takie rozwiązanie wzbudziło radość fanów budynku, ale i kontrowersje. „Pawilon ten nie jest budynkiem uniwersalnym, tylko wymyślonym pod konkretną funkcję w konkretnym miejscu. Nowa lokalizacja i funkcja wymuszą (…) zaprojektowanie całych fragmentów od nowa” – pisał w „Gazecie Stołecznej” historyk i krytyk architektury Grzegorz Piątek. Sugerował, by miliony wydane na przenosiny zainwestować w ochronę innych budynków w ich oryginalnych lokalizacjach. Piątek wie, co mówi, bo kilof jest wciąż w natarciu; część architektów uważa, że nawet najlepsza architektura musi zniknąć, jeśli jej skala kłóci się z rosnącą w górę Warszawą. Miejsce pod wieżowiec zrobi więc także budynek Teatru Żydowskiego przy

placu Grzybowskim, projektowany w oparciu o szkice słynnego Bohdana Pniewskiego. Burzenie ruszyło tydzień przed Wielkanocą. Nie było to dzieło wybitne, ale jego niewielka skala pasowała do otoczenia. – Mało jest skutecznych narzędzi ochrony powojennego modernizmu. Wciąż najlepszym sposobem jest wpis do rejestru zabytków lub zapis w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego – uważa prof. Marciniak i podaje przykład poznańskiego Okrąglaka. To dawny dom towarowy, unikatowe dzieło Marka Leykama doskonale osadzone w strukturze śródmieścia. Gdy niszczał zasiedlany przypadkowymi najemcami, część poznaniaków chciała go burzyć. Do rejestru wpisała go miejska konserwator, gmach ocalał i przeszedł perfekcyjny remont, handel ustąpił miejsca biurom, a Okrąglak na nowo stał się symbolem miasta. Sukcesem zakończyła się też batalia o hotel Cracovia autorstwa Witolda Cęckiewicza. Ceniony budynek z połowy lat 60. trafił do rejestru, ale prywatny inwestor chciał przerobić go na centrum handlowe. W zeszłym roku z odsieczą przyszło krakowskie Muzeum Narodowe, które chce z niego zrobić miejsce poświęcone architekturze. Nowa funkcja: klubokawiarnia, ożywiła także kilka lat temu część stołecznej stacji Warszawa Powiśle, jednego z kilku fascynujących kolejowych przystanków autorstwa Arseniusza Romanowicza i Piotra Szymaniaka.Wyremontowane przez PKP, określane mianem „pereł na torach” znów pokazują klasę konstrukcji ze skrzydlatymi dachami w kształcie paraboloid hiperbolicznych. Ale łaska PKP na pstrym parowozie jeździ. Siedem lat temu, mimo apeli i protestów, nie udała się obrona dworca w Katowicach – jednego z lepszych przykładów brutalizmu, czyli późnego modernizmu w najbardziej surowej wersji. Dziś w jego miejscu stoi hybryda dworca i galerii handlowej, w której giną i tracą sens odtworzone kielichowate słupy dawnego budynku.

Zagrożenie Disneylandem

W Katowicach ocalał za to słynny Spodek, choć podczas gruntownego remontu nie obyło się bez zatargu o rodzaj nowych materiałów, którymi wykańczano ściany. O wdzięku modernistycznych budynków decydują bowiem szczegóły: rodzaj i podziały stolarki okiennej, zestawienia kolorów, materiałów i faktur. Wyciągnięcie jednego klocka z przemyślanej układanki może zniszczyć całość. Podobnie jak dodawanie daszków i wiatrołapów lub zamurowywanie szklanych klatek schodowych. – W gorszej sytuacji są śródmieścia mniejszych miast, gdzie powojenna architektura bywa nienajlepszej jakości – dodaje prof. Marciniak. – Nie wszystkie budynki z tamtego okresu mają wartość, ale chęć ich ochrony wynika niekiedy z sentymentu. Czasem lepiej wyburzyć modernistyczny obiekt niż nieudolnie go przerabiać i psuć jeszcze bardziej – mówi. Próby kamuflażu bieda-modernizmu są słabsze niż jakość architektury, którą maskują. Od kilkunastu lat przy chojnickim rynku elewacje plomby z czasów PRL udają fasady kamieniczek. Takich sztuczek jest w kraju więcej, choć, na szczęście, nie dorównamy szaleństwem macedońskiej stolicy Skopje. Na fali narodowej dumy brutalistyczne budynki przerabiają tam na parodię antyku. Miasto zaczyna przypominać Disneyland. Modernizm można też czasem przebudować z klasą, jeśli za projekt biorą się zdolni architekci. W stolicy Szwajcarzy z firmy Diener & Diener nadali nową formę Fundacji Galerii Foksal, która jest dojrzalsza niż pierwowzór. Dobre przeróbki mogą dotyczyć także typowych bloków, choć te przeważnie padają ofiarą „pastelozy” – malowania we wszystkich kolorach tęczy. W Poznaniu stało się inaczej – na osiedlu Chrobrego pracownia Ultra Architects uspokoiła barwy elewacji i ożywiła balkony kolorowym wzorem z pikseli. Przemyślane remonty podkreśliły jakość cenionych bloków Haliny Skibniewskiej na osiedlu Sady Żoliborskie w Warszawie i placu Grunwaldzkiego Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak we Wrocławiu. Modernistyczne osiedla mają jeszcze jeden bardzo istotny walor. – Ich największą wartością jest spójna urbanistyka: przestrzeń, zieleń i, niekiedy, zrównoważona skala. Trzeba te założenia chronić przed niekontrolowanym dogęszczaniem – mówi prof. Marciniak, komentując deweloperskie ataki na mało poważaną przestrzeń między blokami. Tyle że z modernistycznej urbanistyki Polacy przyswoili i polubili akurat to, co najbardziej szkodliwe: trasy szybkiego ruchu tnące miasta. Choć i tu są pierwsze jaskółki zmian. Wrocław zrobił niedawno naziemne przejście dla pieszych idących ulicą Świdnicką, którzy po drodze mijają architektoniczny symbol początku lat 90. – dom towarowy Solpol. To sztandarowy przykład postmodernizmu w polskim wydaniu, przez wielu oceniany jako kicz i pomyłka. Czeka go rozbiórka, ale są już głosy obrońców, którzy uważają Solpol za dziedzictwo początków transformacji. Znawcom architektury przybywa więc kolejnych frontów walki. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 17/2017
Więcej możesz przeczytać w 17/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/2017 (1784)

  • Pochłopień: Osioł gordyjski 23 kwi 2017, 21:05 Znacie anegdotę, w której wędrowali Arab z żoną (ewentualnie synem) wraz z osłem? Było tak: jeśli ona jechała, a on szedł, to znaczyło, że mężczyzna był pantoflarzem. Jeśli było odwrotnie – to egoistą. Jeśli oboje siedzieli na ośle, można spokojnie uznać ich za dręczycieli... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 23 kwi 2017, 20:00 ODSUWA SIĘ W CZASIE TEGOROCZNY KONGRES PRAWA I SPRAWIEDLIWOŚCI. Miał się odbyć w marcu, później w kwietniu po świętach wielkanocnych, a teraz w PiS już nawet nikt nie spekuluje o kolejnej dacie. Jeden z naszych rozmówców stwierdził... 6
  • Obraz tygodnia 23 kwi 2017, 20:00 17 tys. tylu nielegalnych imigrantów aresztowano w marcu na granicy USA z Meksykiem. To najniższy wynik od 2000 r. Jeszcze w grudniu ub.r. było ich 60 tys. Wygrana Julia Roberts 49-letnia aktorka po raz piąty została uznana przez magazyn... 9
  • Info radar 23 kwi 2017, 20:00 Artystka magiczna Rzadko się zdarza, by forma dzieła sztuki wzięła nazwę od nazwiska jego twórcy. A tak było w przypadku Magdaleny Abakanowicz i jej słynnych, powstałych w latach 60. abakanów – przestrzennych tkanin, o których sama... 10
  • Konstytucja dla Obywateli 23 kwi 2017, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI, PREZES INSTYTUTU SPRAW OBYWATELSKICH WKRÓTCE BĘDZIEMY OBCHODZIĆ 226. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja. W mediach zapewne będzie sporo historycznych wspominek. Są one ważne i… ważna jest debata poświęcona ustawie... 11
  • Zdarzyło się jutro 23 kwi 2017, 20:00 Zapraszamy na Donald Tusk’s Pendolino Circus PREZYDENT EUROPY WE WŁASNEJ OSOBIE zjechał triumfalnie do Warszawy. The Donald Tusk’s Pendolino Circus zajechał na Centralny z asystentem Pawłem, który podawał mistrzowi obręcze do żonglerki... 12
  • Antybohater „niepokornych” 23 kwi 2017, 20:00 prof. Magdalena Środa, filozo�ka, feministka RZĄDZĄCA PARTIA MA NIE TYLKO MASZYNKĘ DO GŁOSOWANIA W PARLAMENCIE, ale również maszynkę do produkowania bohaterów. Zarówno jedna, jak i druga wytwarza produkty, których ilość jest... 14
  • Rzeczywistość „sprawdza” 23 kwi 2017, 20:00 Jan Wróbel, zawodowy nauczyciel, dziennikarz, publicysta OCZYWIŚCIE OPOZYCJA MOŻE ZWYCZAJNIE WYGRAĆ WYBORY DZIĘKI AKTYWNOŚCI SZYSZKI, MACIEREWICZA, ZALEWSKIEJ CZY BERCZYŃSKIEGO, ale zazwyczaj warto sobie pomóc również własnym... 14
  • Słuchajcie, liderem jest on 23 kwi 2017, 20:00 W Nowoczesnej nikogo nie interesowało moje zdanie i sprawy, którymi się zajmowałam. Ciągle słyszałam, że są zbędne. A w Platformie są potrzebne – mówi Joanna Augustynowska, była posłanka Nowoczesnej, obecnie w PO. 16
  • Chaos, arogancja i brak wizji. Była posłanka Nowoczesnej zdradza w rozmowie z „Wprost” kulisy działania partii 23 kwi 2017, 20:08 – W Nowoczesnej moje wyobrażenia o polityce zasadniczo rozminęły się z rzeczywistością. Chciałam naprawiać Polskę, ale tematy, którymi się w partii zajmowałam czyli polityka społeczna i senioralna nikogo tam nie obchodziły – mówi w rozmowie z „Wprost” posłanka Joanna... 16
  • Nie będziemy zastępować sędziów piekarzami 23 kwi 2017, 20:00 – mówi Patryk Jaki, wiceminister sprawiedliwości. 21
  • Mroczne siły w Platformie 23 kwi 2017, 20:00 JAN ROKITA Tuż przed świętami opozycyjna „Gazeta Wyborcza” ostro zaatakowała szefa głównej partii opozycyjnej Grzegorza Schetynę. W dzisiejszej polskiej obyczajowości politycznej uznać to trzeba za fakt niezwykły. Redakcja tego... 23
  • Ruszam z nowym projektem politycznym 23 kwi 2017, 20:00 Na razie organizacja Wolne Miasto Warszawa będzie miała formę stowarzyszenia i fundacji – mówi Jan Śpiewak. 24
  • Jan Śpiewak rusza z nowym projektem politycznym. W rozmowie z „Wprost” ujawnia szczegóły 24 kwi 2017, 16:15 – Ruszam z nowym projektem politycznym – zapowiada Jan Śpiewak. Warszawski radny w wywiadzie dla „Wprost” zdradza, jak ma wyglądać jego nowa inicjatywa oraz ujawnia kulisy rozstania ze stowarzyszeniem Miasto Jest Nasze. 24
  • Nauczycielska rewolucja zawodowa 23 kwi 2017, 20:00 MEN chce podnieść standardy kształcenia pedagogów. Wpływ na ich doskonalenie mają mieć rodzice – dowiedział się „Wprost”. 26
  • A niech te muslimy toną! 23 kwi 2017, 20:00 EWA WANAT Sitra jest drobną i pełną wdzięku 11-letnią dziewczynką. Kiedy się uśmiecha, w policzkach pojawiają się dołeczki. Rzadko się uśmiecha. Duże czarne oczy są poważne jak oczy dorosłego człowieka. Jest Kurdyjką z Al... 27
  • Czuję się jak prymuska 23 kwi 2017, 20:00 Program 500 plus to dzieło mojego życia. Czasem czuję się jak aktor z serialu, którego wszyscy kojarzą z jedną rolą – mówi Elżbieta Rafalska, minister rodziny, pracy i polityki społecznej. 28
  • Problem, którego nikt nie chce dostrzec 23 kwi 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Od kilku lat ludzie aspirujący do miana fachowców wypowiadają się autorytatywnie na temat armii. Celują w tym różnej maści politycy i eksperci. Ich wiedza wynika głównie z przekonania „ja wiem... 31
  • Gdzie się leczyć? 23 kwi 2017, 20:00 „Wprost” przedstawia ranking najlepszych szpitali w Polsce. Rozpoczynamy od placówek kardiologicznych oraz kardiochirurgicznych. 32
  • Inwestycja w zdrowie 23 kwi 2017, 20:00 W 36 miesięcy za 0,5 mld zł, przy wsparciu unijnym, w Toruniu powstanie kompleks Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. 41
  • Stawiamy na rozwój 23 kwi 2017, 20:00 Nasz szpital jest liderem w zakresie zarządzania jakością – mówi dr n. med. Wojciech Przybylski, dyrektor ZOZ Końskie. 43
  • Dla mózgu liczy się czas! 23 kwi 2017, 20:00 Co roku udar mózgu dotyka 90 tys. Polaków. Szczególnie groźny jest ten powstały w wyniku migotania przedsionków – najczęstszej z arytmii serca. 44
  • Bije w imię miłości 23 kwi 2017, 20:00 Przemoc domowa to codzienność i milczenie ofiar. Są jednak kobiety, które decydują się przerwać milczenie – mówi o tym Urszula Nowakowska, współzałożycielka Europejskiej Organizacji Kobiet przeciwko Przemocy. 46
  • Prawo maturzysty 23 kwi 2017, 20:00 W tym roku po raz pierwszy osoby niezadowolone z wyniku egzaminu dojrzałości będą mogły się odwołać do Kolegium Arbitrażu Egzaminacyjnego. 49
  • Turysta rządzi i niszczy 23 kwi 2017, 20:00 Brakuje wody, śmieci zasypują miasto, nie ma gdzie zaparkować, zrywa się przeciążone wi-fi. Nadchodzi kataklizm? Nie, to tylko majówka w atrakcyjnej miejscowości turystycznej. 50
  • Kto stoi za TVN 23 kwi 2017, 20:00 Nowi właściciele TVN zawsze chcieli robić telewizję bez przemocy, podtekstów seksualnych i wulgaryzmów. Ale tylko w Stanach, bo w Polsce przestawienie stacji na konserwatywne tory mogłoby kosztować ich zbyt wiele. 55
  • Biznesowy rollercoaster 23 kwi 2017, 20:00 Rusza budowa gigantycznego parku rozrywki pod Warszawą. Plany są ogromne, jednak to nie pierwszy tak ambitny projekt. Niestety zwykle kończy się na zapowiedziach. 60
  • Bojowa majówka 23 kwi 2017, 20:00 Miejsca wypoczynku na długi weekend trzeba wybierać wyjątkowo starannie. Terror staje się popularnym narzędziem politycznym. 64
  • Ameryka znów na straży 23 kwi 2017, 20:00 Po stu dniach rządów Donald Trump odnosi pierwsze sukcesy w polityce zagranicznej. W Europie go za to kochają, choć jego amerykańscy wyborcy są mocno rozczarowani. 67
  • Sukces Trumpa odczują wszyscy Amerykanie 23 kwi 2017, 20:00 Niższe podatki i nowe miejsca pracy przekonają do Trumpa nawet jego zagorzałych wrogów – mówi „Wprost” Corey Lewandowski, były szef kampanii prezydenta. 68
  • Nowe leki szansą na lepsze życie 23 kwi 2017, 20:00 Dzięki postępowi w medycynie, w tym wprowadzeniu nowych leków, udało się przedłużyć ludzkie życie, sprawiając, że wiele śmiertelnych chorób stało się przewlekłymi. 72
  • Medycyna przyszłości 23 kwi 2017, 20:10 Innowacje w medycynie to nie tylko przełomowe terapie. To także tworzenie nowych obszarów terapeutycznych na bazie już istniejących dziedzin medycznych i nowe sposoby aplikacji leków. 74
  • Recepta na rozwój 23 kwi 2017, 20:04 Polpharma jest liderem w zakresie wydatków na badania i rozwój w polskim przemyśle farmaceutycznym. Zajmuje pierwsze miejsce wśród polskich przedsiębiorstw pod względem liczby europejskich zgłoszeń patentowych. 76
  • Cukrzyca bez powikłań sercowych 23 kwi 2017, 20:02 Nowoczesne leczenie cukrzycy to takie, które nie tylko stabilizuje u chorych poziom glukozy, ale także zmniejsza u nich ryzyko zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych. 78
  • Inspirujemy naukowców 23 kwi 2017, 20:15 Rozbudowa polskiego centrum badań klinicznych to zaczątek mojego marzenia o Polsce jako o światowym centrum biotechnologii – mówi Jarosław Oleszczuk, prezes zarządu AstraZeneca. 80
  • Wybierasz się do Wrocławia? Odwiedź Hydropolis! 23 kwi 2017, 20:07 Jedyna na świecie replika batyskafu „Trieste”, 46-metrowa drukarka wodna i film na panoramicznym ekranie 360 stopni – to tylko część atrakcji, które czekają na zwiedzających wrocławskie Hydropolis. 84
  • Z Wrocławia za horyzont 23 kwi 2017, 20:00 NUTRIBIOMED Klaster® to dziś silna rozpoznawalna marka, o czym świadczy między innymi prestiżowy tytuł Krajowego Klastra Kluczowego (KKK). 85
  • Zagłada domu Hitlera 23 kwi 2017, 20:00 Kanclerz III Rzeszy udawał skromnego władcę. Zbombardowanie jego rezydencji ujawniło, że za tą fasadą kryło się wielkie bogactwo zdobyte w zbrodniczy sposób. 86
  • Kobieta z żelaza 23 kwi 2017, 20:00 Ukazujący się dziennik Krystyny Jandy to ewenement na skalę światową. Nikt ze współczesnych artystów nie prowadził tak systematycznie zapisków. Jest w nich „cała Janda”. 90
  • Dobra architektura złego ustroju 23 kwi 2017, 20:00 Dziura po Universalu, szkielety Rotundy i Smyka – centrum Warszawy wygląda jak po bombardowaniu. Powojenny modernizm nie jest w cenie. Ale są przykłady, że potrafimy go też docenić. 94
  • Gwiazdy błyszczą na Śląsku 23 kwi 2017, 20:00 „Gwiazdy” Jana Kidawy-Błońskiego to film osnuty wokół historii piłkarza Górnika Zabrze Jana Banasia. Nic dziwnego, że uroczysta premiera obrazu odbyła się w Zabrzu. 97
  • Wydarzenie 23 kwi 2017, 20:00 WYSTAWA Syreni śpiew Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie miało być już dawno zbudowane, ale od 12 lat to projekt w procesie. Jak na instytucję bez gmachu jest niezwykle żywotne; gromadzi zbiory, urządza festiwale, animuje debaty, wystawia... 98
  • Koniecznie! 23 kwi 2017, 20:00 MUZYKA Ludzie z Biblii DLA MIŁOŚNIKÓW MINKOWSKIEGO, KTÓRYCH W POLSCE NIE BRAKUJE, to długo wyczekiwana nagroda. Dla nowicjuszy w świecie wykonawstwa historycznego – znakomita okazja, by skosztować nowoczesnej, na wskroś dramatycznej i... 99
  • Powyżej średniej 23 kwi 2017, 20:00 KSIĄŻKA Prawo i niesprawiedliwość POWIEŚCI REALISTYCZNE TO DZIŚ NAD WISŁĄ BIAŁE KRUKI. Nieco łatwiej trafić na zbiór opowiadań pokazujący polską współczesność. Niemal równocześnie pojawiły się dwa takie zbiory traktujące o... 100
  • Bez entuzjazmu 23 kwi 2017, 20:00 film Zmrożone emocje Czekam na nową ważną rolę Mirosława Baki. Ale ona wciąż nie nadchodzi. W „Małym Jakubie” aktor gra mężczyznę, który musi skonfrontować się z własną przeszłością spędzoną na polskiej wsi.  Gdy... 102
  • Sebastian Karpiel-Bułecka: To się państwu spodoba 23 kwi 2017, 20:00 W DZIECIŃSTWIE CZYTAŁEM KSIĄŻKI PRZEDE WSZYSTKIM O SAMOLOTACH I WOJNACH. Pamiętam małe książeczki z tygrysem, które można było kupić w kiosku RUCH-u. Mój dziadek miał ich całe mnóstwo i czytałem je jedna po drugiej. Książką,... 104
  • Jak zostałem Żyrinowskim 23 kwi 2017, 20:00 RYSZARD CZARNECKI Stało się to podczas ostatniego pobytu w Azji postsowieckiej, na Zachodzie uparcie zwanej „Azją Środkową”. Piszę te słowa w samolocie z Konstantynopola do Warszawy. Wiem, dziś to Stambuł, ale jako historyk mam... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany