Siekierka czy kijek

Siekierka czy kijek

Aleja Armii Ludowej w Warszawie
Aleja Armii Ludowej w Warszawie / Źródło: Wikimedia Commons / Adrian Grycuk
Zmiany przeprowadzane w Polsce nie kojarzą się najlepiej. Tym bardziej warto zadać sobie pytanie, ile jest dobrej zmiany w przeprowadzanej właśnie dekomunizacji ulic.

Katowiczanom nie podobało się, gdy w 1953 r. bez ruszania się z miejsca przeprowadzili się nagle do Stalinogrodu. Decyzję o zmianie nazwy stolicy Śląska podjęto dla uczczenia śmierci Józefa Stalina. Można by odnieść wrażenie, że podobny dramat rozgrywa się i dziś z powodu ustawy dekomunizacyjnej, wymuszającej zmianę patronów ulic, którzy jakimś cudem uchowali się jeszcze po pierwszej dekomunizacji z lat 90. Rodzą się spore, także polityczne, emocje, głównie za sprawą wymuszonej dekomunizacją przeprowadzki mieszkańców warszawskiej alei Armii Ludowej na aleję Lecha Kaczyńskiego. Czy nie lepiej więc, żeby było tak jak było? Zwłaszcza że zgodnie z wykładnią propagandy PRL, która żywa jest i dziś, Armia Ludowa walczyła z hitleryzmem co najmniej tak samo dzielnie jak wynoszona dziś pod niebiosa Armia Krajowa. Paradoks polega nie na tym, że to kłamstwo, tylko na tym, że zapał AL-owców służył celom stalinowskiej Rosji. Niemców, owszem, zwalczano, ale zwalczano też politycznych konkurentów, wydając ich gestapo. Zostawmy jednak te oskarżenia. Herosi z AK też nie byli święci. Najbardziej kompromitujące jest bowiem to, co się stało z Armią Ludową po wojnie. Dzielni bojowcy, często uciekając przed odpowiedzialnością za pospolite przestępstwa popełnione w czasie okupacji, zasilili masowo aparat bezpieczeństwa Polski Ludowej. Opisuje to Krzysztof Kąkolewski w książce „Diament odnaleziony w popiele”.

AL-owcy stali się rdzeniem stalinowskiego aparatu terroru, a po odwilży pozostali najbardziej reakcyjną częścią komunistycznej władzy. Z ich okupacyjnej przeszłości wzięła się nawet nazwa partyjnej frakcji „partyzantów” skupionych wokół Mieczysława Moczara. Potężny szef MSW w czasach Gomułki był jednym z architektów antysemickiej czystki przeprowadzonej przez PZPR w 1968 r. Obrona prawa Armii Ludowej do posiadania własnych ulic przypomina więc próbę obrony rasistowskich ekscesów na Marszu Niepodległości. Ich organizatorzy to przecież w prostej linii duchowi spadkobiercy towarzysza Moczara i jego dzielnych partyzantów. O ile więc zmiana nazwy kawałka trasy szybkiego ruchu, którą każdy warszawiak i tak będzie zawsze nazywał Trasą Łazienkowską, na Lecha Kaczyńskiego to kwestia politycznych emocji, o tyle usunięcie z niej Armii Ludowej to zwykła historyczna przyzwoitość.

ARTYŚCI CZY AGENCI

Pomijając siłę przyzwyczajenia do adresu wpisanego w dowód osobisty, większość nowych patronów zdekomunizowanych ulic nie budzi już takich emocji jak prezydent Kaczyński. Bo kto przy zdrowych zmysłach miałby coś przeciwko Grzegorzowi Przemykowi czy Stanisławowi Pyjasowi albo Przemysławowi Gintrowskiemu i Jackowi Kaczmarskiemu? Można oczywiście się zastanawiać, czy śmierć Przemyka i Pyjasa z rąk SB była bardziej bohaterska niż Sylwestra Bartosika czy Franciszka Bartoszka z rąk gestapo. Tyle że Pyjas i Przemyk zginęli za sprzeciw wobec komunistycznego reżimu, a Bartosik i Bartoszek walczyli za jego zwycięstwo i przejęcie siłą władzy w Polsce. Nie ma też wątpliwości, że współtwórca KOR Zbigniew Romaszewski jest lepszym patronem ulicy od Teodora Duracza, prawnika, który był agentem sowieckiego wywiadu w Polsce. Gintrowskiemu zaś nie dorasta do pięt Wincenty Rzymowski, przedwojenny dziennikarz i wydawca, który został jednym z czołowych propagandzistów stalinowskich. Trudno też lać łzy nad Zygmuntem Modzelewskim, którego w roli patrona ulicy zastąpi bard Solidarności Jacek Kaczmarski.

Modzelewski był nie tylko szarą eminencją stalinowskiej dyplomacji w Polsce, ale też aktywnym działaczem Komitetu Słowiańskiego w Polsce zajmującego się rusyfikacją elit PRL pod ścisłym nadzorem NKWD i UB. Nie żal również ulicy Dąbrowszczaków, którzy stali się narzędziem stalinowskiego terroru w ogarniętej wojną domową Hiszpanii. To właśnie oni odegrali kluczową rolę w radykalizacji ruchu republikańskiego i w efekcie doprowadzili do jego przegranej w wojnie z gen. Franco. W czasie okupacji dawni dąbrowszczacy, tzw. Hiszpanie z legitymacjami NKWD w kieszeni, zajęli się budowaniem komunistycznych struktur wojskowych w podziemiu. Przedstawiciel tej grupy Bolesław Mołojec został nawet przez współtowarzyszy zlikwidowany w ramach partyjnych porachunków. Ich ofiarą padł także przysłany z Moskwy do Polski przywódca komunistycznego podziemia Marceli Nowotko. Wojujący w imię Stalina polscy agenci Kominternu zostali zastąpieni przez Borysa Sawinkowa, który inaczej rozumiał braterstwo narodów. Rosyjski socjalista z przeszłością terrorystyczną brał udział w obaleniu caratu w Rosji, a potem ramię w ramię z Polakami wojował z bolszewikami. Zginął z rąk czekistów zwabiony podstępem do poprowadzenia antybolszewickiego powstania w Rosji. Podobnie jak nadanie imienia Marka Edelmana ulicy, której patronem był dotąd Józef Lewartowski. On sam też co prawda walczył, a nawet zginął w powstaniu w warszawskim getcie. Jednak w przeciwieństwie do Edelmana ma na swoim koncie także udział w niesławnym Tymczasowym Komitecie Rewolucyjnym Polski. Była to bolszewicka komórka, która podczas sowieckiej ofensywy na odrodzoną Polskę w 1920 r. przygotowywała wcielenie kraju do Rosji Sowieckiej. Często pojawiają się argumenty, że dekomunizacja ulic ruguje z przestrzeni publicznej wybitne postaci, których jedyną winą były poglądy sprzeczne z obowiązującą obecnie wersją prawdy. Tak ma być m.in. z Oskarem Lange, wykładowcą renomowanych amerykańskich uniwersytetów i znanym ekonomistą. Problem w tym, że Lange w czasie wojny nawiązał współpracę z sowieckim wywiadem w USA, angażując się w kampanię propagandową, której celem było przygotowanie gruntu pod przejęcie przez komunistów władzy w Polsce. Sam potem stał się ważnym członkiem tych władz. Nic więc dziwnego, że w Warszawie nowym patronem ulicy Langego będzie Tomasz Arciszewski, socjalista i ostatni premier rządu RP na uchodźstwie uznawany przez Londyn. Dekomunizacja znalazła też w Warszawie godne miejsce dla Zbigniewa Herberta, jednego z najwybitniejszych polskich poetów współczesnych, który dostanie ulicę po zdekomunizowanym Leonie Kruczkowskim. Wkład tego drugiego w polską literaturę to nie tylko cenione dramaty, ale także agitowanie za socrealizmem, zgodnie z partyjną linią w okresie stalinizmu.

STREFA NIE CAŁKIEM SZARA

W dekomunizacyjnej krucjacie nie może zabraknąć postaci symbolicznych. Dlatego Antoniego Parola, żoliborskiego komunistę, który walczył w powstaniu warszawskim i poległ na Starówce, zastępuje Józef Sawa -Caliński, konfederata barski kozackiego pochodzenia, który poległ w obronie wiary katolickiej przed Moskalami. Żeby nie było jednak tak bogobojnie i cnotliwie, na tabliczkach z nazwami stołecznych ulic pojawi się także nazwisko pisarza Sergiusza Piaseckiego. Zastąpi on zastrzeloną przez gestapo naczelną lekarkę Armii Ludowej Helenę Wolff. I to jest bardzo dobra wiadomość. Wcale zresztą nie dlatego, że Wolff była komunistką, a Piasecki, który widział bolszewicką rewolucję na własne oczy, komunizmu nienawidził. Jest to jednak zmiana w pewnym sensie wzorcowa. Piasecki w dwudziestoleciu międzywojennym był kolejno żołnierzem, szpiegiem, przemytnikiem, kokainistą i bandytą skazanym na karę śmierci za napady z bronią w ręku. W czasie okupacji walczył w wileńskiej AK, a po wojnie uciekł jeszcze bezpiece z Polski na Zachód. To patron z krwi i kości, o którym aż chce się opowiadać. W porównaniu z nim każda nadobna lekarka, nawet nie komunistka, wypada po prostu blado. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 49/2017
Więcej możesz przeczytać w 49/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 49/2017 (1814)

  • Porozmawiajmy o Polsce 3 gru 2017, 20:00 35 lat temu, 5 grudnia 1982 r., ukazało się pierwsze wydanie „Wprost”. Pamiętacie, co robiliście w tym dniu?Ja, szczerze mówiąc, nie bardzo, ale zważy wszy, że po pierwsze obowiązywał stan wojenny, po drugie mieszkałem w mieście... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 3 gru 2017, 20:00 Prezydent Andrzej Duda spędził andrzejki w Wietnamie 12
  • Obraz tygodnia 3 gru 2017, 20:00 140 krajów obejmuje obszar, na którym siecią stacji telewizyjnych Discovery będzie kierować nasza rodaczka Katarzyna Kieli Wygrana Meghan Markle Aktoreczka, która znalazła swojego księcia, wejdzie do brytyjskiej rodziny królewskiej i... 14
  • Info radar 3 gru 2017, 20:00 Wszyscy przyjaciele Kima Mimo powszechnego oburzenia świata, sankcji ONZ i groźnych pomruków ze strony USA Korea Północna wystrzeliła kolejny pocisk balistyczny, zdolny do przenoszenia głowic jądrowych. Rakieta przeleciała nad Japonią i... 16
  • Współpraca popłaca 3 gru 2017, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI NIEMIECKIE STOWARZYSZENIE ŻYWNOŚCI BEZ INŻYNIERII GENETYCZNEJ (niem. VLOG) ma 600 członków. Roczne obroty wszystkich członków to 200 mld euro, w tym ponad 4 mld to produkty wolne od GMO – mówił Alexander Hissting na... 17
  • Cofka? 3 gru 2017, 20:00 JEDNYM Z WAŻNYCH ELEMENTÓW LEWACTWA JEST WIARA W POSTĘP. To znaczy w to, że rzeczy mają się coraz lepiej: dawniej leczyliśmy się u egzorcystów, dziś u specjalistów, dawniej zachowywaliśmy się jak barbarzyńcy, dziś staramy się być... 18
  • Walka o nie-demokrację 3 gru 2017, 20:00 PJUŻ NIEDŁUGO OBCHODZIĆ BĘDZIEMY ROCZNICĘ MASOWYCH PROTESTÓW POD SEJMEM i okupacji sali obrad Sejmu przez opozycję. Była wolnościowa, mocna narracja – a dzisiaj narracja jest ważna! Była motywacja. Były media, które nawet w noc... 18
  • Full kolor 3 gru 2017, 20:00 W 1996 r. „Wprost” staje się w pełni kolorowy i pokazuje wszystkie odcienie życia w kraju i za granicą. 20
  • Wyjście z progu 3 gru 2017, 14:35 Adam Małysz, wschodząca gwiazda skoków narciarskich, pochodzi z Wisły, ma 18 lat, z zawodu jest blacharzem budowlanym. Sezon zakończył na siódmej pozycji. – Małysza stać na więcej, on dopiero zaczyna skakać – prorokował Piotr Fijas, asystent trenera kadry. – Potrzebuję... 21
  • Ofensywa Morawieckiego 3 gru 2017, 20:00 Nowe projekty ustaw, ważne deklaracje i obietnica, że teraz w państwie będzie inaczej. Czy będzie? Jedno jest pewne: nie obiecywał tego jeszcze nikt z takim CV. 22
  • Przypadek szalonego kierowcy 3 gru 2017, 20:00 Podczas niedawnej debaty w europarlamencie komisarz Frans Timmermans przywołał stary kawał. Opowiada on o jadącym autostradą kierowcy, który słyszy w radiu komunikat ostrzegający przed szaleńcem pędzącym autostradą pod prąd. Zdziwiony... 27
  • Nowe kłopoty Macierewicza 3 gru 2017, 20:00 Funkcjonariusze SKW podejrzewali tłumaczkę jego raportu z likwidacji WSI o związki z KGB. Teraz okazuje się, że major, która badała tę sprawę, została zdegradowana przez ludzi Antoniego Macierewicza. 29
  • Gry sądowe 3 gru 2017, 20:00 Prezydent zawetuje czy nie zawetuje – to pytanie zadawali sobie wszyscy obserwatorzy prac nad prezydenckimi ustawami o Krajowej Radzie Sądownictwa i Sądzie Najwyższym. 32
  • Tylko przewodnicząca 3 gru 2017, 20:00 Katarzyna Lubnauer jeszcze nie zdążyła się nacieszyć liderowaniem w Nowoczesnej, a już usłyszała od posła swojej partii, że jest tylko przewodniczącą. 35
  • Czas na nową konstytucję 3 gru 2017, 20:00 Siła państwa bierze się z siły obywateli, a nie rządu – uważa Robert Gwiazdowski i przekonuje do zmiany konstytucji. 38
  • Smutno mi 3 gru 2017, 20:00 Za każdym razem, kiedy otwieram polskie portale, gazety, radio, telewizję, chce mi się płakać. Widzę, jak zdycha polska demokracja. Nie ma już Trybunału Konstytucyjnego, niedługo nie będzie niezależnego sądownictwa. Za chwilę może... 42
  • Myśliwi wchodzą do szkół 3 gru 2017, 20:00 Aby ocieplić wizerunek łowiectwa, myśliwi odwiedzają przedszkola i szkoły w całym kraju, organizując lekcje przyrodniczo-łowieckie. 45
  • Nie spalmy przyszłych ofiar w ogniu rewolucji 3 gru 2017, 20:00 Reakcje na tekst „Papierowi feminiści” to przełom. Po raz pierwszy publiczność stanęła po stronie ofiar molestowania seksualnego. Teraz czas na kolejny etap – dyskusję o prawie sprawców do obrony. 48
  • Solidarność z bohaterką 3 gru 2017, 20:00 Chuligani, którzy zaatakowali legendę opozycji demokratycznej, nieświadomie uruchomili lawinę solidarności. I połączyli działaczy katolickich, lewicowych, środowiska LGBT i prawosławnych. 50
  • Profesor oczerniał i demoralizował? 3 gru 2017, 20:00 Dotarliśmy do zeznań świadków w sprawie o nękanie pracowników przez byłego szefa Instytutu Stosunków Międzynarodowych. 53
  • Człowiek, który łapał hakerów 3 gru 2017, 20:00 – Kryptowaluty dają przestępcom to, czego potrzebują najbardziej, czyli anonimowość. Z tymi pieniędzmi można zrobić wszystko. Kupować narkotyki, treści pedofilskie, finansować terroryzm, sponsorować prostytucję – mówi w pierwszym wywiadzie bez kominiarki Szymon Wira, były... 55
  • Od manii do patologii 3 gru 2017, 20:00 Nie da się uciec od pieniądza cyfrowego. Nie oznacza to jednak, że przestępczość z wykorzystaniem walut cyfrowych można bagatelizować. 58
  • Daleko od średniej 3 gru 2017, 20:00 Podawana przez GUS średnia płaca Polaków jest jak świnka morska – ani to świnka, ani morska 60
  • Hossa Bessa 3 gru 2017, 20:00 Biznes ucieka przed kolarzami Po aferze, która rozpętała się wokół Polskiego Związku Kolarskiego, kolejni sponsorzy rezygnują ze współpracy z PZKol. Pierwszy wycofał się Dariusz Miłek, 4. najbogatszy Polak i twórca obuwniczego... 62
  • Polak przed szkodą 3 gru 2017, 20:00 Rolą ubezpieczycieli jest ochrona gospodarki, tworzenie poczucia stabilizacji i bezpieczeństwa. Bez tego rozwój byłby niemożliwy – mówi Jan Grzegorz Prądzyński, prezes Polskiej Izby Ubezpieczeń. 63
  • Know How 3 gru 2017, 20:00 Chłopiec z bańkami Mona Lisa w ramonesce, Vincent van Gogh w bluzie z kapturem i puszkami sprayu w rękach, a także Marat siedzący za kierownicą cadillaca. Wyłoniono zwycięzcę konkursu AntyLuwr organizowanego przez Microsoft. Laureat... 64
  • Urok wielkomiejskiej architektury 3 gru 2017, 20:00 Misterna rekonstrukcja bardzo zniszczonych kamienic może generować koszty od 50 do 100 proc. wyższe niż w wypadku innych inwestycji budowlanych – mówi Andrzej Kawalec, przewodniczący rady nadzorczej Fenix Group. 66
  • Zabić Świętego Mikołaja 3 gru 2017, 20:00 Islamiści zapowiadają krwawe Boże Narodzenie. Po upadku kalifatu w Syrii i Iraku ryzyko kolejnych ataków jest większe niż kiedykolwiek. 68
  • Czarne chmury nad Rosją? 3 gru 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Rosja coraz skuteczniej rozciąga swoje wpływy na kraje w regionie Bliskiego Wschodu. A w zasadzie reaktywuje stare i buduje nowe. W sytuacji gdy USA i państwa zachodnie ograniczyły swoje zaangażowanie w... 71
  • Siekierka czy kijek 3 gru 2017, 20:00 Zmiany przeprowadzane w Polsce nie kojarzą się najlepiej. Tym bardziej warto zadać sobie pytanie, ile jest dobrej zmiany w przeprowadzanej właśnie dekomunizacji ulic. 72
  • Uroda, lustro i lekarz 3 gru 2017, 20:00 Nie ma wieku metrykalnego, jest biologiczny. Czasem nawet 20-latka potrzebuje zabiegów – mówi dr n. med. Kamila Padlewska. 74
  • Czekolada z Uniwersytetu w Cambridge 3 gru 2017, 20:00 Opracowaliśmy czekoladę mleczną o prozdrowotnych właściwościach czekolady czarnej – mówi Anna Aranowska-Bablok z Adiuvo Investments. 76
  • Słowa, słowa, słowa 3 gru 2017, 20:00 W dobie upadku autorytetów wciąż chcemy słuchać znanych aktorów i filmowców. Rynek wydawniczy reaguje, zalewając nas wywiadami rzekami oraz wspomnieniami. 78
  • Głośne dni 3 gru 2017, 20:00 Oglądamy wszyscy ten sam film, ale u każdego budzi on inne emocje – o obsypanym nagrodami na ostatnim festiwalu w Gdyni filmie „Cicha Noc” opowiada jego gwiazda Dawid Ogrodnik. 82
  • Kino czarno-białe 3 gru 2017, 20:00 Historia rasizmu jest sprzężona z historią Ameryki, a więc i fabryki snów. 84
  • Wydarzenie 3 gru 2017, 20:00 DOKUMENT Niby nic. Stare materiały z planu, trochę archiwaliów, gadające głowy. Ale z tych niepozornych elementów Chris Smith zrobił wspaniały dokument – opowieść o roli Jima Carreya w „Człowieku z księżyca” Miloša Formana.... 86
  • Film 3 gru 2017, 20:00 THRILLER Fotogeniczny morderca WSPÓŁCZESNE TOKIO. Seryjny morderca zwołuje konferencję prasową. Pokazuje twarz, chełpi się swoimi zbrodniami, drwiąc z nieudolności policji. I prezentuje książkę, w której dokładnie opisał zabójstwa.... 88
  • Muzyka 3 gru 2017, 20:00 PŁYTA Klasyczny Michael Jackson GRANICE MIĘDZY MUZYKĄ KLASYCZNĄ I ROZRYWKOWĄ OD DAWNA SIĘ ZACIERAJĄ – a to zespoły rockowe wykorzystywały brzmienia smyczków, a to znów próbowały po swojemu wykonywać klasyczne utwory. Jest też i... 90
  • Książka 3 gru 2017, 20:00 PODRÓŻE Noir sur Blanc Indie będą brać od reszty świata to, co chcą, ale swojej wyjątkowej i na wskroś konserwatywnej kultury nie oddadzą bez walki” – pisze w zbiorze esejów „Kalijuga” szkocki podróżnik i pisarz William... 92
  • Kalejdoskop 3 gru 2017, 20:00 GRA Powrót w okopy Activision wysłuchał próśb fanów marki „Call of Duty” i powrócił do II wojny. Tym razem rozgrywka staje się trudniejsza. Znika poczucie nieśmiertelności z poprzednich odsłon, gdzie co bardziej zagorzali gracze... 93
  • Kulturalna trzynastka 3 gru 2017, 20:00 Odeta Moro DZIENNIKARKA I PREZENTERKA TELEWIZYJNA 1. Najbardziej znienawidzona lektura? W czasach szkolnych „Dziady”, wtedy nawet tytuł nie zachęcał do lektury. 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i dlaczego? Chyba rozdartym... 94
  • Kryzys prasy papierowej 3 gru 2017, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Podobno jestem osobą wpływową, postanawiam więc oto wprowadzać nową modę. Będę głosił wszem wobec, że bardzo hipsterskie i w najlepszym stylu jest kupowanie prasy papierowej. Jeszcze dziesięć lat temu co tydzień... 95
  • Krotochwile i budżet UE 3 gru 2017, 20:00 Z Księgi (Nowych) Przysłów Polskich: „Gersdorf świeczkę, Nowakowi zegarek”. A jak nazwano obstrukcję posłów totalnej opozycji w Komisji Sprawiedliwości? „Liberum Bełkot”. Oczywiście to tylko dla tych, co choć trochę wiedzą o... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany