Broń za zabytki

Broń za zabytki

Handel zagrabionymi w Syrii i w Iraku dziełami sztuki nie ustanie wraz z klęską Państwa Islamskiego. Reliefy z Nimrud czy mozaiki z Apamei mogą się pojawić na rynku nawet za kilkadziesiąt lat.

Bogaci kolekcjonerzy starożytności na całym świecie muszą zacierać ręce z zadowolenia. W ciągu ostatnich kilku lat na rynku pojawiło się bowiem mnóstwo antycznych dzieł sztuki z Syrii i z Iraku. Kupców nie brakuje, mimo że zyski ze sprzedaży zasilają budżet islamistów, przeznaczany na zakupy broni. – Przypuszczalnie ok. 20 proc. dochodów Państwa Islamskiego pochodziło dotąd z handlu skradzionymi dziełami sztuki. Część zrabowanych zabytków jest pewnie wciąż gdzieś zmagazynowana i czeka na dobry moment, żeby je sprzedać – ocenia w rozmowie z tygodnikiem „Wprost” dr Krzysztof Jakubiak, dyrektor Instytutu Archeologii UW. Syria i Irak są jednym wielkim stanowiskiem archeologicznym, bo od zarania dziejów był to obszar niezwykle bogaty. Wszędzie tam, gdzie teren nadawał się na uprawę roli, już od X tysiąclecia p.n.e. aż po okres otomański pojawiali się osadnicy i tworzyli wspaniałą sztukę. Syria była też jedną z najbogatszych prowincji Cesarstwa Rzymskiego. Dlatego dżihadyści naprawdę mieli co rabować i to mimo że część skarbów udało się wcześniej schować. Dyrektorowi muzeum w Palmyrze Khalilowi Hariri i jego trzem szwagrom udało się z narażeniem życia wywieźć niemal całą starożytną kolekcję do Damaszku. Uratowano m.in. 16 tys. glinianych tabliczek z pismem klinowym wynalezionym przez Sumerów i 15 tys. monet. Jednak to tylko kropla w morzu. Skalę grabieży związanej z okupowaniem przez Daesh części Syrii i Iraku można śmiało porównać do przejścia przez Polskę Armii Czerwonej, a wcześniej wojsk niemieckich. Wiele z zagrabionych wówczas dziesiątek tysięcy dzieł sztuki nigdy już nie ujrzało światła dziennego, a niektóre wypływają dopiero dziś. Podobny los czeka pewnie starożytności skradzione w Syrii i w Iraku.

Ministerstwo przemytu

Na sprzedaż wystawiane są najczęściej przedmioty niewielkich rozmiarów, a przez to łatwe do szmuglowania. Pochodzące ze starożytnej Mezopotamii niewielkie (2-4 cm) pieczęcie cylindryczne na czarnym rynku kosztują od kilku do kilkudziesięciu tysięcy dolarów. Bardzo dobrze sprzedają się też figurki i srebrne oraz brązowe naczynia. Równie popularna wśród kolekcjonerów jest starożytna biżuteria. Zrabowane dzieła sztuki są przemycane na Zachód przez Turcję albo Liban, a dalej przez południowo-wschodnie kraje europejskie, m.in. przez Bułgarię. Czasem zdarza się, że paserzy współpracujący z ISIS sprzedają starożytne skarby już w Turcji. W rękach tamtejszej policji znalazł się ostatnio złoty pierścień z czasów rzymskich, wykonany najprawdopodobniej między IV i I w. p.n.e., który do Turcji trafił z okupowanego przez dżihadystów do listopada miasta Dajr az-Zaur we wschodniej Syrii. Pierścień został wcześniej sprzedany za 250 tys. dolarów, a z Turcji miał pewnie powędrować do Niemiec albo do Szwajcarii. Złotym pierścieniem zainteresował się już amerykański Departament Stanu, tropiący nielegalny handel sztuką z Bliskiego Wschodu. Jak się okazało, pierścień stanowi część „kolekcji” terrorysty Abu Sayyafa, jednego z przywódców Państwa Islamskiego, który do śmierci w grudniu ub.r. specjalizował się w szmuglu skradzionych artefaktów. W jego mieszkaniu w Dajr az-Zaur Amerykanie znaleźli fotografie pierścienia i kilku innych wartych setki tysięcy dolarów przedmiotów, m.in. złotego wisiora z monetą przedstawiającą cesarza Gordiana III i złotej broszy z kameą. W administracji samozwańczego kalifatu Abu Sayyaf figurował jako szef specjalnej komórki specjalizującej się w handlu starożytnościami, którą sam nazywał zresztą ministerstwem bogactw naturalnych. Nielegalny handel został przez niego zorganizowany z dużą starannością. Jak podaje w specjalnym raporcie amerykański dziennik „Wall Street Journal”, Daesh stworzył sieć pośredników, których zadaniem było wyszukiwanie kupców na Zachodzie. Jednym z takich paserów był według gazety 28-letni Muhammad Al-Hassan, Syryjczyk, który przed wojną studiował anglistykę, a w wolnych chwilach interesował się też archeologią. Dla dżihadystów zaczął pracować w 2015 r. Zatrzymywał dla siebie 25 proc. wartości sprzedawanych zabytków, a resztę oddawał islamistom. Ostatnio sprzedał skradzioną we wschodniej Syrii i przemyconą do Turcji w ciężarówce przewożącej warzywa antyczną Biblię. Kupcem był Rosjanin, który nabył ją za 12 tys. dolarów. Według cytowanego przez „Wall Street Journal” Al-Hassana na czarnym rynku wciąż można kupić inny egzemplarz Biblii, pochodzący z czasów bizantyjskich, który skradziono w północnym Aleppo. Cena wywoławcza tego skarbu wynosi 50 tys. dolarów.

Szmuglerzy przewożą przez turecką granicę także nieco większe przedmioty. Amerykańskie media opisywały na przykład ostatnio przypadek innego dilera Daesh, Omara Al-Jumaa, który zapłacił Syryjce tysiąc dolarów za przejście granicy z brązową, rzymską figurką wojownika skradzioną w Rakce, schowaną w torebce. Udało się, bo turecka straż graniczna ze względów religijnych rzadko przeszukuje kobiety. Dżihadyści próbują też sprzedawać zabytki dużego kalibru. Ostatnio w Europie pojawiły się na przykład reliefy ze starożytnej Palmyry, ale tego typu pierwszoligowe dzieła, które weszły już do podręczników historycznych, są łatwe do zidentyfikowania i zarekwirowania. Trudniej jest za to tropić zabytki pozyskane w drodze nielegalnych wykopalisk, bo nie zostały one nigdzie zarejestrowane. A takich miejsc może być na Bliskim Wschodzie sporo, ponieważ Państwo Islamskie udzielało na nie specjalnych koncesji. Warunkiem było przekazanie Daesh 20 proc. wartości znalezisk. Oczywiście nie zajmowali się tym profesjonalni archeolodzy, bo każdy, kto zdecydowałby się na taką licencję, zostałby wykluczony z grona międzynarodowej społeczności akademickiej. Chodziło przecież nie o badania naukowe, ale wykopaliska rabunkowe.

Zasłona dymna

Według dr. Jakubiaka z warszawskiego Instytutu Archeologii dżihadyści byli sprytniejsi, niż przypuszczamy, bo w niektórych przypadkach mogli tylko pozorować niszczenie, które z takim oburzeniem obserwował cywilizowany świat. Po co? – Żeby móc łatwiej przeszmuglować skradzione zabytki i sprzedać je na czarnym rynku. Zniszczonych dzieł sztuki nikt już nie będzie szukał – tłumaczy dr Jakubiak. ISIS miało do dyspozycji grupę dobrze wykształconych, arabskich archeologów, którzy, najczęściej pod wpływem szantażu, przeszli na ich stronę. Islamiści wiedzieli więc, co warto uratować, żeby później z dużym zyskiem sprzedać. Właśnie dlatego posągi z irackiego muzeum w Mosulu mogły ocaleć. Na propagandowych filmach Państwa Islamskiego widać, jak żołnierze rozbijają cenne starożytne figury. Jest jednak podejrzenie, że mogły to być jedynie gipsowe kopie. Irackie władze miały bowiem zwyczaj wysyłania do lokalnych muzeów kopii swoich największych dzieł sztuki. Jeśli więc dżihadyści zniszczyli tylko kopie, oryginały mogły już dawno trafić na czarny rynek. Dlatego, choć lista zniszczonych przez Daesh stanowisk archeologicznych jest długa, np. o Apamei jako o mieście antycznym już się niczego nie dowiemy, bo zostało całkowicie splądrowane i zniszczone – w niektórych miejscach pozostało pewnie znacznie więcej, niż wynikałoby to ze zdjęć satelitarnych. – Dżihadyści z Daesh musieliby być idiotami, gdyby wysadzili na przykład cały pałac z Nimrud, gdzie znajdowały się setki metrów kwadratowych reliefów. Każda z takich płyt reliefowych ma przecież wartość kilkudziesięciu tysięcy euro! – dodaje dr Jakubiak. Tym bardziej że nabywcy się z pewnością znajdą, jeśli nie dziś, to w przyszłości. Według „Wall Street Journal” w zachodniej Europie można znaleźć co najmniej 20 galerii sztuki i wielu marszandów, którzy oferują przemycone z Syrii i z Iraku dzieła sztuki. Kupcami są najczęściej zamożni pasjonaci historii starożytnej,ludzie wykształceni i kulturalni, czyli typowi przedstawiciele zachodnich społeczeństw, z którymi walczy Daesh. W USA głośna była ostatnio sprawa firmy Hobby Lobby (sieć sklepów dla majsterkowiczów), która przegrała z państwem amerykańskim proces i musiała zapłacić karę w wysokości 3 mln dolarów za to, że zakupiła tysiące skradzionych w Iraku dzieł sztuki (szmuglowanych przez Emiraty Arabskie i Izrael w latach 2000-2010). Właściciel sieci, Steve Green, znany m.in. z tego, że buduje w Waszyngtonie Muzeum Biblii, przyznał się do błędu i przeprosił, a zabytki został skonfiskowane. Czy w podobny sposób uda się odzyskać inne zaginione dziś zabytki? Na początek Syrię i Irak czeka inwentaryzacja tego, co rzeczywiście straciły. Dziś można się jedynie oprzeć na zdjęciach satelitarnych. Dlatego wciąż nie wiadomo, co się naprawdę stało z tysiącami stanowisk archeologicznych, choćby z Kalat Seman, jednym z tzw. martwych miast, opuszczonych przez mieszkańców przed X w. n.e. Będziemy sie o tym dowiadywać sukcesywnie przez dziesiątki lat, bo wypłyną na aukcjach. Część jednak przepadła na zawsze w sejfach pasjonatów sztuki. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 51/2017
Więcej możesz przeczytać w 51/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 51/2017 (1816)

  • Pokój nam wszystkim 17 gru 2017, 20:00 Pamiętam, jak na przełomie lat 80. i 90. Lech Wałęsa tłumaczył swoją wizję pokoju na świecie. Brzmiało to mniej więcej tak: „Przecież i tu, i w USA robotnicy i inni nie chcą wojny. Ludzie chcą normalnie żyć”. Pomyślałem... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 17 gru 2017, 20:00 PO POWOŁANIU NOWEGO RZĄDU Z PREMIEREM MATEUSZEM MORAWIECKIM postanowiłyśmy sprawdzić kulisy dymisji poprzedniej szefowej rządu. Skoro informacja o jej możliwym odejściu z rządu pojawiła się w mediach dwa miesiące temu, dlaczego... 12
  • Obraz tygodnia 17 gru 2017, 20:00 12 puszek dietetycznej coli wypija w ciągu jednego dnia prezydent Donald Trump. Ogląda przy tym telewizję – średnio 8 godzin dziennie Wygrany Papież Franciszek Pięć lat od otwarcia konta @Pontifex na Twitterze korzystają z niego ponad 43... 16
  • Info radar 17 gru 2017, 20:00 Nagrody niespokojnych czasów The Square” Rubena Ostlunda triumfował w 30. edycji Europejskich Nagród Filmowych w Berlinie. Trzy prestiżowe statuetki trafiły też do polskich artystek. Impreza stała się forum dyskusji o kondycji... 18
  • Inna planeta? 17 gru 2017, 20:00 INFORMACJĘ O TYM, ŻE SĄD NAJWYŻSZY ORZEKŁ, IŻ NAUCZANIE RELIGII W PUBLICZNYCH SZKOŁACH JEST SPRZECZNE Z KONSTYTUCJĄ i w związku z tym usunął ją z nich, przeczytałam jak wieści z innej planety. Ale to nie Mars. To Argentyna! Kolebka... 19
  • Trochę patosu na Wigilię 17 gru 2017, 20:00 PKIEDY GDZIEŚ NA PRZEŁOMIE JURY I KREDY ZOSTAWALIŚMY (MNIEJSZA JUŻ O TO, JACY „MY”, BYŁO, MINĘŁO) NAUCZYCIELAMI, mój znajomy częstował nas anegdotką. Nieciekawą. Gatunek: „Kiedy w liceum jechałem na wycieczkę z kumplami i nawet... 19
  • Wprost do Unii 17 gru 2017, 20:00 W 1998 r. zaczęliśmy na serio negocjacje z Unią Europejską, do kraju przyjechał płk Ryszard Kukliński i można już było (na czarnym rynku) kupić tabletkę na potencję. 20
  • Wycinka w Białowieży, pierwsze podejście 17 gru 2017, 20:00 Wielki sukces „Wprost”! Po naszych artykułach dyrektor Lasów Państwowych wstrzymał wycinkę Puszczy Białowieskiej. Niestety, było to 19 lat temu. 21
  • Druga zmiana dobrej zmiany 17 gru 2017, 20:00 Premier Mateusz Morawiecki chce zmienić styl działania Zjednoczonej Prawicy. Nie tylko rząd ma być ładniejszy, bardziej europejski i ugodowy. Obóz rządzący też. 22
  • Szarża nosorożca 17 gru 2017, 20:00 Dokonana przez PiS zmiana ordynacji wyborczej nie była poparta sensowną diagnozą – mówi dr hab. Jarosław Flis. 26
  • Rodzina Morawieckich 17 gru 2017, 20:00 Jednoczesna kariera polityczna ojca i syna, tak jak to jest w przypadku Kornela i Mateusza Morawieckich – to rzadkość. Tym bardziej że latami ich ścieżki wcale nie biegły równolegle. 28
  • Karygodnie i nieudolnie 17 gru 2017, 20:00 Pomysł członków KRRiT, aby ukarać TVN za polityczną stronniczość, staje właśnie samym pomysłodawcom kością w gardle. W Brukseli odciął się od niego premier Mateusz Morawiecki, kilkakrotnie powtarzając, że „nawet stronnicze... 31
  • Polska – czarna dziura 17 gru 2017, 20:00 Ze wstydem muszę się państwu przyznać, że czytając i słuchając wypowiedzi kolejnych, chwilowo prominentnych, Polek i Polaków – a to tekst „nowego” premiera na temat rechrystianizacji Europy, a to uzasadnienia pani od Rydzyka na... 32
  • Modernizacja sił zbrojnych po… polsku 17 gru 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Modernizacja sił zbrojnych to kompleks przedsięwzięć, które mają podnieść czy poprawić ich zdolność do użycia w wojnie w obronie Polski. Dokonuje się przez rozwój organizacyjny wojsk, np.... 34
  • O czym marzymy 17 gru 2017, 20:00 Pojednanie Polaków, odpoczynek, budowa szpitala w Tanzanii, publikacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Znani Polacy mają tak różne marzenia, jak różna jest Polska. 37
  • Warto spełniać marzenia. Swoje i bliskich 17 gru 2017, 20:00 Nikt z dnia na dzień nie staje się szczupły ani bogaty. Spełnianie marzeń to proces. Ważniejsza jest droga niż cel – mówi psycholożka Joanna Gutral. 46
  • Nie śpij, kochanie 17 gru 2017, 20:00 Rehabilitant opiekujący się pacjentem w śpiączce nie powinien okazywać uczuć, to nieprofesjonalne. Zdarza się jednak, że uczucie potrafi wyrwać chorego ze snu. 51
  • Jestem królem disco polo 17 gru 2017, 20:00 Mainstream zawsze będzie nas miał za nierozgarniętych facetów, którzy nie potrafią dobrać skarpetek do butów – mówi Marcin Miller. 54
  • Lotteria Świąteczna LOTTO – bo szczęście chodzi parami! 17 gru 2017, 20:00 24 listopada 2017 r. wystartowała nowa, świąteczna loteria promocyjna organizowana przez Totalizator Sportowy – Lotteria Świąteczna. 57
  • Kamperem przez życie 17 gru 2017, 20:00 Teresa i Andrzej Walczakowie na emeryturze ruszyli w świat. Da się. Dopóki zdrowie pozwala. 58
  • Kup pan pałac 17 gru 2017, 20:00 Kiedyś w modzie były zamki. Dzisiaj raczej dworki i pałace. Zabytkowych nieruchomości nie kupują już tylko najbogatsi Polacy, chcący się poczuć arystokratami XXI w. 63
  • Pomożemy wszystkim 17 gru 2017, 20:00 Chcemy pomóc wszystkim uczniom, a jest ich na świecie miliard. I będziemy pierwszą firmą, której się to uda – mówi Michał Borkowski, CEO Brainly. 66
  • Hossa Bessa 17 gru 2017, 20:00 Prezent według Polaka 39 proc. Polaków na świąteczny prezent przeznacza średnio kwotę od 100 do 200 zł. Najbardziej cieszymy się z podarunków, które pozwalają doświadczyć czegoś nowego. Co czwarty z nas cieszy się z własnoręcznie... 69
  • Finansowa poduszka na emeryturę 17 gru 2017, 20:00 Ministerstwo Finansów przedstawiło główne założenia systemu pracowniczych planów kapitałowych, jednej ze sztandarowych reform Mateusza Morawieckiego, dzięki której nasze oszczędności i przyszłe emerytury mają wzrosnąć. 70
  • Drogie święta 17 gru 2017, 20:00 Święta sprawią, że nasze rachunki będą o 22 proc. wyższe, w styczniu zapłacimy za media aż o 100 zł więcej – pokazało najnowsze badanie platformy MAM „Świąteczne rachunki Polaków”. 72
  • Chmury się kłębią nad Ziemią Świętą 17 gru 2017, 20:00 Miejsce urodzenia Jezusa pogrążone jest w wojnie, która wydaje się nie mieć końca. Mieszkańcy regionu stali się zakładnikami tego chaosu, bo stan permanentnej wojny wszystkich ze wszystkimi jest… politycznie i finansowo bardzo opłacalny. 76
  • Arabski syjonista 17 gru 2017, 20:00 Jestem Arabem i jednocześnie izraelskim patriotą. Uważam, że to państwo gwarantuje pokój i bezpieczeństwo mniejszościom religijnym – mówi Ayoub Kara. 78
  • Broń za zabytki 17 gru 2017, 20:00 Handel zagrabionymi w Syrii i w Iraku dziełami sztuki nie ustanie wraz z klęską Państwa Islamskiego. Reliefy z Nimrud czy mozaiki z Apamei mogą się pojawić na rynku nawet za kilkadziesiąt lat. 80
  • Homar z szampanem 17 gru 2017, 20:00 Podobno kiedy we śnie pojawia się homar, czekają nas dobre wieści i szczęście rodzinne, a także pomyślność w sprawach uczuciowych. Może więc wystarczy zjeść go na kolację, aby nam się przyśnił? 83
  • Azymut na przetrwanie 17 gru 2017, 20:00 Fotografik Michał Iwanowski przeszedł śladem swojego dziadka – który uciekł z sowieckiego obozu – ponad 2 tys. km. Swoją wyprawę uwiecznił na zdjęciach. 85
  • Słuchaj bez uprzedzeń 17 gru 2017, 20:00 Rok temu zmarł George Michael – przykład, i to niejedyny, że istnieje życie po boysbandzie. A także niejedyny przykład, że nawet po (i na) śmierci można zarobić. 88
  • Rocznica śmierci George'a Michaela. „O swą wolność walczył do ostatnich dni” 26 gru 2017, 15:58 Rok temu zmarł George Michael – przykład, i to niejedyny, że istnieje życie po boysbandzie. A także niejedyny przykład, że nawet po (i na) śmierci można zarobić. 88
  • Polacy, ludzie wolni 17 gru 2017, 20:00 Przemysław Gintrowski nie walczył z komuną. Walczył, abyśmy byli wolni, w pełnym tego słowa znaczeniu. 92
  • Podaj cegłę 17 gru 2017, 20:00 Książka to idealny prezent pod choinkę. Tyle że coraz… cięższy, bo powieści stają się coraz dłuższe. Ale czy też coraz lepsze? 94
  • Wydarzenie 17 gru 2017, 20:00 FILM Moc jest z nami Premiera nowej części „Gwiezdnych wojen” przed gwiazdką stała się już tradycją na miarę „Kevina” w Wigilię. Mimo to Disney nie schodzi z jakości. „Ostatni Jedi” to rozrywka, która może przyciągnąć... 96
  • Film 17 gru 2017, 20:00 DOKUMENT Uczciwa rozmowa AUTORZY SIĘGAJĄ PO TEMAT POGROMU KIELECKIEGO. O zdarzeniach z 1946 r. mówią tu historycy, ale i świadkowie oraz osoby uratowane z masakry. Ci, którzy zaczynali kolejny zwykły dzień, gdy dziewięcioletni chłopiec... 97
  • Muzyka 17 gru 2017, 20:00 TELEDYSKI Obrazy nut WBREW MALKONTENTOM TELEDYSK NIE TYLKO ŻYJE, ale też ma się całkiem nieźle. Dowodem Yach Film Festiwal, na której to imprezie już od ćwierć wieku przyznawane są nagrody za najlepsze obrazy ilustrujące dzieła muzyki... 98
  • Książki 17 gru 2017, 20:00 POWIEŚĆ Szwedzkie miłości Szwecja jest o wiele spokojniejszym krajem, niż pokazują to powieści kryminalne. A szwedzka literatura to nie tylko opowieści o zbrodniach, lecz także wiele atrakcyjnych utworów np. o miłości. Pokazuje to... 100
  • Kalejdoskop 17 gru 2017, 20:00 TEATR Ala ma kłopot Może obecne spory w Polsce nie wynikają jedynie z odmiennych poglądów, ale również z powodu posługiwania się odmiennymi językami, nawet jeśli te wciąż opierają się na składni języka polskiego? A jeśli tak, to... 101
  • Kulturalna trzynastka 17 gru 2017, 20:00 Kasia Klich WOKALISTKA, KOMPOZYTORKA, AUTORKA TEKSTÓW Mary POPPINS 1. Na jaką książkę pod choinką czekasz? to wymarzona Na czytnik e-booków. Wodoodporny. mama Kasi Klich 2. Ulubiona kolęda? „Mizerna cicha”. 3. W czyim wykonaniu... 104
  • „Któżpobieży”, czyli ile rozumieją z kolęd nasze dzieci 17 gru 2017, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Skąd w słowiańskiej szopce (ze śniegiem!) wziął się Murzynek i dlaczego, jak się do niego wrzuci monetę, to pokiwa głową? Czemu dzieciątko w samym środku zimy jest nagie? A jak już je okryją, to jakimś bliżej... 105
  • Europarlament, Polacy w Kazachstanie i strach chrześcijan 17 gru 2017, 20:00 Święta Bożego Narodzenia za pasem, ale Parlament Europejski pracuje w legislacyjnym pocie czoła. Na ostatniej w tym roku sesji, w alzackim Strasburgu, pochyliliśmy się z troską nad rolnictwem i rozwojem obszarów wiejskich, flotami... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany