W cieniu swastyki

W cieniu swastyki

Zdjęcie z warszawskiego Marszu Niepodległości (11.11.2017 r.)
Zdjęcie z warszawskiego Marszu Niepodległości (11.11.2017 r.) / Źródło: Facebook / Ośrodek Monitorowania Zachowań Rasistowskich i Ksenofobicznych
Organizacje nazistowskie to w Polsce margines. Większym problemem jest parasol bezpieczeństwa, który władza roztacza nad środowiskami narodowymi sączącymi rasizm oraz agresję wobec obcych.

Przykład z ostatniego tygodnia. „Klepać mordy je..nym lewakom”, „Tych je..nych lewaków trzeba zniszczyć!” – krzyczeli ubrani na czarno mężczyźni, bijąc na gdańskiej ulicy pałkami i pięściami czworo 19-latków. Czwórka ta wyszła z klubu, z imprezy tanecznej, którą opatrzono ostrzeżeniem „seksizm, rasizm, homofobia, transfobia i żaden inny rodzaj przemocy nie będą tolerowane”. Napastników było kilkunastu, część biła, część otoczyła kręgiem ofiary. Sprawę opisał „Dziennik Bałtycki”. Polska żyła akurat urodzinami Adolfa Hitlera, które w lesie na obrzeżach Wodzisławia Śląskiego zorganizowali inni młodzi ludzie poprzebierani w mundury SS oraz Wehrmachtu i zaopatrzeni w tort ozdobiony swastyką z wafelków oraz w drewnianą swastykę, którą podpalili. Organizator imprezy wygłosił mowę na cześć Hitlera, zachwalając go jako stratega i człowieka kulturalnego, który nie przeklinał, cieszył się powodzeniem u kobiet oraz sympatią dzieci. Urodziny nagrali ukrytą kamerą dziennikarze programu „Superwizjer” z TVN. Reportaż pokazał też inną imprezę – Festiwal Orle Gniazdo, na którym występowały kapele związane z ruchami narodowymi i nacjonalistycznymi z Polski i zagranicy.

Publiczność krzyczała „Sieg heil!”, niektórzy mieli wytatuowane swastyki i symbole SS, na scenie wisiał transparent Blood & Honor, czyli brytyjskiej organizacji neonazistowskiej nawiązującej do motta Hitlerjugend. Bohaterami reportażu byli członkowie organizacji Duma i Nowoczesność. Jej lider Mateusz S. to przebrany w mundur SS uczestnik urodzin Hitlera. Inny ważny działacz organizacji, Jacek Lanuszny, zorganizował w Katowicach pikietę, podczas której powieszono na szubienicach portrety parlamentarzystów potępiających rasistowskie hasła na Marszu Niepodległości. Katowicką pikietę przygotował Ruch Narodowy, w którym Lanuszny jest asystentem przewodniczącego, posła Roberta Winnickiego. Lanuszny jest też związany z fundacją Orle Gniazdo. Po emisji reportażu ABW zatrzymała uczestników urodzin Hitlera, a prokuratura w Radomsku wszczęła postępowanie w sprawie propagowania faszyzmu na Festiwalu Orle Gniazdo. Reakcja organów ścigania była więc natychmiastowa. Wydarzenia, po których nastąpiła, były bowiem jednoznaczne, niepodważalne, wprost odnoszące się do zakazanej prawem ideologii nazistowskiej i faszystowskiej. Takie jednoznaczne sytuacje to jednak zjawisko marginalne. O wiele większy zasięg i wpływ na postawy odbiorców mają wydarzenia, które nie propagują jawnie nazizmu ani faszyzmu, ale demonstrują idee oparte na podobnych założeniach. Te imprezy są legalne i cieszą się nieukrywaną sympatią polskich władz. To właśnie na tych imprezach można się dowiedzieć, co należy robić z lewakami, tyle że tym prokuratura już się nie zajmuje.

PARASOL BEZPIECZEŃSTWA

– Tego, co pokazał reportaż „Superwizjera”, nie można zbyć – mówi dr Jacek Kucharczyk, socjolog i prezes Instytutu Spraw Publicznych. – To nie jest materiał o grupie wariatów w lesie, dużo się z niego dowiedzieliśmy o parasolu bezpieczeństwa, jaki prokuratura roztacza nad środowiskami narodowymi, i o personalnych powiązaniach tych środowisk z przedstawicielami władzy.

Chodzi nie tylko o relację posła Winnickiego z Jackiem Lanusznym. Autorzy reportażu przypominają także sprawę Piotra Rybaka, który na wrocławskim rynku palił kukłę Żyda – prokuratura domagała się dla niego niższej kary niż sąd. Po emisji reportażu politycy PO opublikowali film, na którym widać, jak Rybak występuje na konwencji Solidarnej Polski w jednym rzędzie ze Zbigniewem Ziobrą, jego obecnym współpracownikiem wiceministrem Patrykiem Jakim i Beatą Kępą, do niedawna szefową kancelarii premiera, nadal wpływową polityczką partii rządzącej. – Te powiązania nie są marginalne, to są kontakty na wysokim szczeblu – mówi Jacek Kucharczyk.

Organizacja uchodźcy.info na marginesie dyskusji o neonazistach przypomniała, że od dawna pewne decyzje polskich władz można interpretować jako przyzwolenie na rasizm i ksenofobię. Podała przykłady. Premier Beata Szydło zlikwidowała Radę do spraw Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wycofało podręcznik „Przestępstwa z nienawiści”, z którego policjanci uczyli się, jak rozpoznawać symbole komunistyczne, nazistowskie i faszystowskie czy jak reagować na przestępstwa motywowane kolorem skóry lub orientacją seksualną. Do wycofania wystarczyła interpelacja posła Adama Andruszkiewicza, szefa Młodzieży Wszechpolskiej – przypomina organizacja uchodźcy.info. Powodem wycofania podręcznika był znak falangi, który widniał pośród symboli nienawiści. Profesor Rafał Pankowski ze Stowarzyszenia Nigdy Więcej, wykładowca Collegium Civitas, przypomina wyjazd szefa Ruchu Narodowego Roberta Winnickiego do Niemiec, gdzie na mityngu skrajnej prawicy poseł wznosił okrzyk NSDAP: „Niemcy, przebudźcie się!”. Przypomina też zdjęcie w tle, które umieścił na swoim profilu na Facebooku rzecznik ONR Tomasz Kalinowski. Zdjęcie przedstawiało Léona Degrelle, fanatycznego belgijskiego hitlerowca. ONR jest inicjatorem i współorganizatorem przechodzącego co rok przez Warszawę Marszu Niepodległości. Organizuje też w najważniejszych miejscach stolicy własne marsze. – Idea nienawiści rasowej ma się w Polsce świetnie i bez portretu Hitlera – mówi prof. Pankowski. – Może się kryć w falandze, w krzyżu celtyckim. Ale na to władza nie reaguje tak gwałtownie jak na tort ze swastyką.

Nie trzeba hitlera, by siać nienawiść

Z badań socjologa Łukasza Jurczyszyna, zajmującego się skrajnymi ruchami prawicowymi, i Andrzeja Stefańskiego z biura rzecznika praw obywatelskich, które zostały przeprowadzone w ubiegłym roku wśród młodzieży szkolnej, wynika, że młodzież ta w znaczącej większości nie popiera polskiego ruchu nacjonalistycznego. Destruktywnych kiboli i neonazistów, jak piszą autorzy raportu, nazywa pseudopatriotami. Nie popiera też ONR ani Młodzieży Wszechpolskiej. Jednocześnie „w zdecydowanej większości nasi uczniowie są zamknięci na uchodźców, szczególnie muzułmanów, i opowiadają się za nieprzyjmowaniem ich do Polski” – piszą autorzy raportu. Uczniowie są też homofobiczni. „Za tak negatywny obraz uchodźców czy społeczności muzułmanów w sytuacji braku fizycznego kontaktu w Polsce odpowiadają w dużej mierze media. Należy odnotować, że uczniowie powtarzają ugruntowany i ciągle wzmacniany »islamofobiczny pakiet«, który czerpią przede wszystkim z sieci, ale też z TV”. Według badaczy zamknięcie młodzieży na obcych nie wynika z jej rasizmu, lecz z lęków sączonych przez innych. Jest jednak na te lęki podatna. Rok 2015, kampania wyborcza, przemówienie Jarosława Kaczyńskiego. – Są już przecież objawy pojawienia się chorób bardzo niebezpiecznych i dawno niewidzianych w Europie: cholera na wyspach greckich, dyzenteria w Wiedniu, różnego rodzaju pasożyty, pierwotniaki, które nie są groźne w organizmach tych ludzi, mogą tutaj być groźne – mówi prezes PiS w kontekście dyskusji o przyjęciu do Polski uchodźców. Kryzys uchodźczy uruchamia w Polsce gorącą debatę, w którą angażują się, nie przebierając w słowach, politycy i organizacje społeczne, w tym oczywiście narodowe. Na demonstracjach nacjonalistów powiewają hasła wrogie wobec obcych, po demonstracji przeciwników przyjmowania uchodźców jeden z jej uczestników wrzuca gaz łzawiący do lokalu z kebabem w Warszawie. Dziennikarze ujawniają kolejne przypadki pobicia cudzoziemców. Już nikt nie ma wątpliwości, że chuligani znaleźli nowego wroga – obcego. Jeden z drastyczniejszych przykładów to pobicie ciemnoskórej 14-latki w Warszawie, do której napastnik krzyczał: „Polska dla Polaków”. Od jakiegoś czasu nowym wrogiem jest lewak, również chętnie wskazywany przez polityków z PiS i organizacje narodowe. Czworo młodych ludzi odczuło to na własnej skórze w ubiegłym tygodniu w Gdańsku. Teza, że do nienawiści rasowej nie trzeba Hitlera, zdaje się więc znajdować potwierdzenie w praktyce.

Wspólne idee

Socjolodzy komentujący film reporterów „Superwizjera” zwracają uwagę, że skrajne ruchy faszystowskie to w Polsce raczej zjawisko marginalne. Ważne natomiast jest, jakie idee sączą do społeczeństwa ruchy głównego nurtu, które z tymi skrajnymi mają wspólne hasła, na przykład jedności i czystości narodowej. – One już wykraczają poza zwykły nacjonalizm, nie mówiąc o patriotyzmie – mówi dr Jacek Kucharczyk. – Nacjonalizm, którym szczycą się te organizacje, jest pretekstem do przemycania idei rasistowskich, czyli organizacji państwa opartego na wspólnocie narodowej i przemocy, z silnym przywódcą, który decyduje, kto do tej wspólnoty pasuje, a kto nie, oraz kto jest zdrajcą. Kreowaniu takich idei, według Kucharczyka, sprzyja retoryka likwidowania lewaków, mniejszości, obrony białej Europy pod pretekstem zachowania jej chrześcijańskiej tożsamości wobec najazdu muzułmanów. To już są hasła mainstreamowe. I w tym sensie wpływ niszowych organizacji jest niebezpieczny. Prezes ISP przypomina strukturę ruchów totalitarnych opisaną przez Hannah Arendt. Mają budowę warstwową – twarde radykalne jądro i organizacje osłaniające, łagodniejsze, służące do kontaktu z otoczeniem. Warstwy ruchu można porównać do warstw cebuli, od najradykalniejszej do umiarkowanej. – Tych twardych jest garstka, ale tych, którzy nie są radykałami, ale uważają, że coś jest na rzeczy, bo islam, bo lewacy, jest już więcej. A należą do tej samej cebuli – mówi Kucharczyk. Zdecydowana reakcja na akcje i imprezy neonazistów przy jednoczesnej obojętności wobec retoryki antyislamskiej i antymniejszościowej sprawia, że ta retoryka staje się jeszcze bardziej uprawomocniona, niż była do tej pory. Taka reakcja władz jak ta na fakty ujawnione przez reporterów „Superwizjera” nie załatwi więc problemu narastającego rasizmu, agresji społecznej wobec obcych i mniejszości. Jednak materiał reporterów wywołał publiczną debatę nad flirtem obecnej władzy z ugrupowaniami takimi jak Duma i Nowoczesność, ONR czy Młodzież Wszechpolska. A w świetle takiej debaty hasła o czystości narodowej skrywane za postulatem chrześcijańskiej tożsamości stają się dla władzy kłopotliwe. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 5/2018
Więcej możesz przeczytać w 5/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 5/2018 (1821)

  • Dziennikarze do piór, funkcjonariusze do funkcji 28 sty 2018, 20:00 Na moim osiedlu, czyli warszawskim Ursynowie, pasją osób zarządzających jedną z lokalnych telewizji jest tropienie przypadków łamania przepisów drogowych. W efekcie na facebookowym profilu lądują filmiki z kierowcami naruszającymi... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 28 sty 2018, 20:00 W PIS NARASTA NIEPOKÓJ W ZWIĄZKU Z DZIAŁALNOŚCIĄ JAROSŁAWA GOWINA, który intensywnie powiększa swój stan posiadania w parlamencie. Parlamentarzyści Prawa i Sprawiedliwości z przerażeniem patrzą, jak w ich okręgach pojawiają się... 6
  • Info radar 28 sty 2018, 20:00 Generał od reprywatyzacji Jan Śpiewak, lider stowarzyszenia Wolne Miasto Warszawa, złożył zawiadomienie do prokuratury. Chce, by śledczy wyjaśnili, jaką rolę w zwrotach warszawskich kamienic odegrał generał z czasów PRL i III RP.... 12
  • Światowe Forum Nierówności 28 sty 2018, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI NAJBOGATSI I NAJBARDZIEJ WPŁYWOWI LUDZIE ŚWIATA WŁAŚNIE SPOTKALI SIĘ NA ŚWIATOWYM FORUM EKONOMICZNYM W DAVOS. Tylko czy na pewno rozmawiali o tym, co najważniejsze? 82 proc. majątku trafiło do 1 proc. najbogatszych ludzi w... 12
  • Idioci w krzakach 28 sty 2018, 20:00 JOACHIM BRUDZIŃSKI MA RACJĘ, DRWIĄC Z NAZIOLI, TYCH „IDIOTÓW W KRZAKACH” I ZARAZEM PRZYPOMINAJĄC, że w niejednym kraju Europy zupełnie zachodniej problem neofaszyzmu jest obiektywnie większy niż w Polsce. Kiedy antyprawica w kraju i... 14
  • Biało-Polacy 28 sty 2018, 20:00 O nazistowskich szkoleniach młodzieży w lasach pisaliśmy już 15 lat temu. Dziś uczestnicy tych kursów to dorośli ludzie. Dziesięć tysięcy nastolatków wyszkolą tego lata w Polsce neonaziści” – pisali w maju 2003 r. dziennikarze... 17
  • Kulisy odwołania Macierewicza 28 sty 2018, 20:00 Politycy PiS spodziewali się, że ludzie Antoniego Macierewicza zawistują teczkami. Mówiono nawet o domniemanych „kwitach na Morawieckich”. To miało się przyczynić do dymisji szefa MON. „Wprost” poznał kulisy sprawy. 20
  • Odsiadka czy rządzenie? 28 sty 2018, 20:00 Właśnie upadł w Rumunii gabinet premiera Michała Tudosego, po tym, jak władze rządzącej partii socjaldemokratycznej odmówiły mu dalszego poparcia. Tudose został szefem rządu ledwie pół roku temu, w efekcie wotum nieufności, jakie... 25
  • Jak pęka PiS 28 sty 2018, 20:00 Sprawa senatora Koguta pokazuje, że w obozie Zjednoczonej Prawicy królują nieufność, wzajemna niechęć i lęk o własną pozycję. 26
  • Pospolite poruszenie lewicy 28 sty 2018, 20:00 Barbara Nowacka i Robert Biedroń prawdopodobnie staną na czele nowej lewicowej formacji. Czy wyjdzie z tego wino czy ocet? 28
  • Walczący ze smogiem 28 sty 2018, 20:00 Rząd pracuje nad modelem walki zesmogiem. Pod lupę trafią 33 polskie miasta z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem. Na razie na ten cel zaplanowano 180 mln zł. 32
  • Pomazańcy 28 sty 2018, 20:00 Myśliwy w Polsce ma więcej praw i przywilejów niż policjant. I nie ma się co dziwić, ma ważniejsze zadania. Nie tylko chroni polską przyrodę, głównie przed nią samą, ale przede wszystkim chroni polskich obywateli przed przyrodą.... 33
  • Minister uderza w regionalne uczelnie 28 sty 2018, 20:00 Po reformie Gowina regionalne uniwersytety spadną do rangi szkół licencjackich, a rektorzy zostaną panami życia i śmierci naukowców – alarmuje Aleksander Temkin. 34
  • Krajobraz po kolejnej bitwie o samorządy 28 sty 2018, 20:00 Zmiany w ordynacji wyborczej nie są efektem konsultacji PiS, bo ich nie było. Po prostu prezes przestraszył się możliwych skutków. 36
  • Organizujmy Polskę bez doktrynerstwa 28 sty 2018, 20:00 CYRYL EKIERSKI Zarządzanie państwem nie opiera się na jednej sprawdzonej recepturze. Na świecie koegzystują monarchie, dyktatury, republiki i inne formy sprawowania władzy – wbrew rozpowszechnionej tezie, że demokracja jest jedynym... 41
  • Aborcja nie w moim interesie 28 sty 2018, 20:00 ADRIAN FURMAN, osoba z niepełnosprawnością, przedsiębiorca, bloger, człowiek Jako osoba z niepełnosprawnością jestem zdeklarowanym przeciwnikiem aborcji. Powód? Nie jest to w moim interesie. Kropka. Zdaję sobie sprawę ze złożoności... 42
  • W cieniu swastyki 28 sty 2018, 20:00 Organizacje nazistowskie to w Polsce margines. Większym problemem jest parasol bezpieczeństwa, który władza roztacza nad środowiskami narodowymi sączącymi rasizm oraz agresję wobec obcych. 44
  • Babcie są zmęczone 28 sty 2018, 20:00 Chciałyby korzystać z życia, ale kto wychowa wnuki? Za emancypację babcie płacą wyrzutami sumienia. 49
  • Rolnik z aplikacją 28 sty 2018, 20:00 Jak zdjęcia robione z orbity okołoziemskiej pomagają polskim rolnikom. 51
  • Kuchenne rewolucje w szkole 28 sty 2018, 20:00 Dietetyczne posiłki przygotowywane na miejscu i 40-minutowa przerwa obiadowa – taką szkołę widzi minister Anna Zalewska. 52
  • Nowy rok według najbogatszych 28 sty 2018, 20:00 Jeden planuje odwiedzić operę w Omanie, drugi chciałby poprawić się w grze w golfa. Wszyscy chcą ze swoim biznesem silniej rozpychać się na zagranicznych rynkach. O plany na 2018 r. spytaliśmy bohaterów naszej listy 100 najbogatszych. 54
  • Dobry zwyczaj – wypożyczaj! 28 sty 2018, 20:00 Świadomość klientów bardzo się zmieniła. Znacznie wzrosły ich wymagania, a co za tym idzie, standard floty – mówi Agnieszka Drzymała-Feć, dyrektor sprzedaży w firmie Rentis. 60
  • Nasz drogi śnieg 28 sty 2018, 20:00 Każde ocieplenie przyprawia właścicieli narciarskich stoków o szybsze bicie serca. Śnieg zyskuje status białego złota. 62
  • Dłużnicy na gapę 28 sty 2018, 20:00 Rośnie liczba zadłużonych Polaków – w większości to osoby przed 35. rokiem życia. 65
  • Puszka Pandory 28 sty 2018, 20:00 Grecja od lat domaga się od Berlina wojennych reparacji i choć Niemcy konsekwentnie odrzucają te żądania, upór wyszedł jej na dobre. 66
  • Narodziny przywódcy 28 sty 2018, 20:00 Winston Churchill stał się ikoną alianckiego oporu w czasie II wojny światowej. Choć wcześniej nic nie zapowiadało, że to on będzie przywódcą, którego przemówienia porwą naród. 70
  • Po prostu meble 28 sty 2018, 20:00 Nowoczesny, minimalistyczny i skandynawski – to style, które rządzą w domach Polaków. 74
  • Biuro dobrze przemyślane 28 sty 2018, 20:00 Aż trzy czwarte kandydatów przy wyborze nowego pracodawcy bierze pod uwagę atrakcyjność jego biura. 76
  • Nie mam planu B 28 sty 2018, 20:00 Człowiek wiecznie szczęśliwy to jednostka chorobowa – przekonuje Edyta Olszówka i pyta, czy jesteśmy otwarci na drugą osobę. Po wybitnej roli teatralnej w „Elementarzu” aktorka wraca do kina w filmie „Plan B”. 78
  • Co jest (i było) grane 28 sty 2018, 20:00 Rock nigdy nie miał w Polsce łatwo. W PRL narodził się z trudem, potem próbowano go zamknąć w domu poprawczym. Na krótko wyrwał się na wolność, ale szybko utknął w klatce komercji. 82
  • Praca reżysera to nie wyczyn, to harówa 28 sty 2018, 20:00 Jeden z najciekawszych współczesnych reżyserów stworzył portret jednego z największych twórców filmu. Michel Hazanavicius opowiada nam o swoim filmie „Ja, Godard”. Wkrótce w kinach. 86
  • Wydarzenie 28 sty 2018, 20:00 WSPOMNIENIA Bard i pisarz O Stanisławie Grzesiuku było niedawno głośno za sprawą jego biografii napisanej przez Bartosza Janiszewskiego. Nic dziwnego, że teraz wydawca przypomina jego pierwszą książkę. To wspomnienia autora, który jako... 90
  • Film 28 sty 2018, 20:00 TRAGIKOMEDIA Kowbojska mentalność Nagrodzone czterema Złotymi Globami i nominowane do Oscarów w siedmiu kategoriach „Trzy billboardy” to ostatnio jeden z najzabawniejszych filmów. Ale w tej przywodzącej na myśl kino braci Coen... 92
  • Muzyka 28 sty 2018, 20:00 PŁYTA Pop mile widziany W NIEKOŃCZĄCEJ SIĘ DYSKUSJI NA TEMAT TEGO, dlaczego rozgłośnie radiowe nie prezentują nowych polskich twórców, pojawia się często argument, że brak jest przebojowej, dobrze zaaranżowanej i zagranej muzyki pop.... 93
  • Książka 28 sty 2018, 20:00 TEATR Lupa do czytania Łukasz Maciejewski, „Lupa. Koniec świata wartości”, PWSFTViT w Łodzi Podczas egzaminów do łódzkiej Filmówki Krystian Lupa usłyszał, że jest beztalenciem – na szczęście dla polskiego teatru. Dziś ta sama... 94
  • Kalejdoskop 28 sty 2018, 20:00 WYSTAWA Zamiast Mony Lisy Łódź pozazdrościła Warszawie „Kopernika” i w murach dawnej elektrowni stworzyła centrum naukowo-kulturalne EC1. Nikt tak jak da Vinci nie nadaje się na bohatera tutejszej wystawy. Z jednej strony niewątpliwie... 95
  • Kulturalna trzynastka 28 sty 2018, 20:00 Anna Jadowska REŻYSERKA FILMÓW „TERAZ JA” I „Z MIŁOŚCI”. POD KONIEC ZESZŁEGO ROKU PREMIERĘ MIAŁY JEJ „DZIKIE RÓŻE” 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Instrukcje obsługi. 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być... 96
  • Norylsk. Piękno i zło 28 sty 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Kto był już wszędzie i wszystko widział, kto jest turystą zblazowanym, hipsterskim, na kogo już nie działają wizje błękitnych mórz i drinków z wisienką pitych przy jacuzzi, kto już nie kolekcjonuje mil i nie... 97
  • Rząd w RFN? Może już za dwa miesiące... 28 sty 2018, 20:00 Nie chcę się chwalić, ale tuż po ostatnich wyborach w Niemczech w tekście opublikowanym w „Gazecie Polskiej Codziennie”, gdy wszyscy mówili, że powstanie „jamajska koalicja” (CDU/CSU, liberałowie i Zieloni), ja upierałem się, że... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany