Opowieści o zwyczajnym nazizmie

Opowieści o zwyczajnym nazizmie

Dalibor nie pobije Romów, ale toruje drogę dla groźnych organizacji – mówi Vít Klusák, autor filmu „Biały świat według Daliborka”.

Ten dokument stał się wydarzeniem ostatniego festiwalu w Karlowych Warach. VÍt Klusák stworzył przenikliwy portret faszysty. Nie skierował jednak kamery na bandytów i liderów ruchu, lecz na mieszkańca niewielkiego miasta, który tapetuje ściany swastykami i w mediach społecznościowych składa hołd Hitlerowi. Film szturmem wszedł do czeskich kin, wywołując dyskusję o ruchu neonazistowskim podobną do tej, którą niedawno w Polsce rozpoczął materiał „Superwizjera” TVN.

Żyjemy w czasach Daliborów?

Nie. On jest wyjątkowym okazem. Choć znamiennym. 36-letni domorosły neonazista, który grozi Afroamerykanom i Romom śmiercią, ale boi się zapalić papierosa na balkonie, żeby matka go nie nakryła. Dla zabawy przebiera się za staruszkę, a w swoim pokoju ścisza faszystowskie piosenki, bo wspólnota mieszkaniowa skarży się na hałas. Naprawdę jednak przeraziło mnie jego otoczenie. Zwyczajni Czesi z 50-tysięcznego Prościejowa na Morawach, którzy słuchając pełnych nienawiści mów Dalibora, po cichu kiwają głową. Nie zgadzają się może z jego negacją Holokaustu, ale odbierają go jako współczesnego dysydenta, który nie boi się powiedzieć otwartym tekstem: „Rozstrzelałbym uchodźców”. Boję się, że taki człowiek staje się katalizatorem nastrojów dzisiejszego czeskiego społeczeństwa.

Dlaczego sportretował pan właśnie takiego neonazistę – nieporadnego, w swoim śnie o potędze śmiesznego?

Nie planowałem badać środowisk skrajnej prawicy. Trafiłem na nagrania Dalibora w internecie przypadkiem i zaciekawił mnie. Faszystowskie poglądy wyrażał w amatorskiej, infantylnej formie. W tandetnych filmikach, w których pozował z bronią albo inscenizował morderstwo, polewając matkę keczupem. Pisał piosenki, prowadził swój sennik. Zdałem sobie sprawę, że to jest właśnie niebezpieczeństwo naszych czasów. Dalibor pewnie nigdy nie sięgnie po kij bejsbolowy i nie zacznie bić Romów. Ale toruje drogę naprawdę groźnym ugrupowaniom.

Dlaczego taki człowiek daje się uwieść ekstremizmowi?

Jest na wszystkich płaszczyznach wykluczony. Dusi się w toksycznej relacji z matką, z którą wciąż mieszka, pracuje za minimalne wynagrodzenie jako lakiernik w fabryce. Nie umie budować relacji z innymi. W faszyzmie znajduje potwierdzenie męskości, która dzisiaj jest w kryzysie. To ideologiczny skafander ratujący jego poczucie własnej wartości. Bo przecież neonaziści są mocni, silni i męscy, walczą o lepszy świat i dobrze wyglądają w mundurach.

Rozumie, co naprawdę znaczą głoszone przez niego hasła?

Też się nad tym zastanawiałem. On sam wiele razy podkreślał, że jest dobrym człowiekiem. Już po zdjęciach wysłał mi list, w którym raz jeszcze to zadeklarował. Brzydzi się przemocą, boi się jej. Miałem wrażenie, że usiłuje sobie stworzyć różową wersję neonazizmu. Bez przemysłu Zagłady, obozów, krematoriów. Także dlatego neguje Holokaust. A że powtarza, że nie życzy sobie w Prościejowie ludzi o innym kolorze skóry? Czarnoskórą osobę spotkał raz, w dzieciństwie, kiedy w okolicy odbywały się zawody lekkoatletyczne. Nigdy nie wyjechał poza swoją miejscowość.

Ale pracuje z Romem.

I go lubi. Tworzy więc dziwny apendyks do swojej ideologii. Uzasadnia, że nie wolno Czechom uprawiać z Romami seksu, ale już można robić z nimi interesy. A kiedy wspomina tę czarnoskórą lekkoatletkę, tłumaczy, że nie przeszkadza mu, że obcy odwiedzają jego kraj. Byle nie zostawali.

Może po prostu gubi się w nacjonalistycznych hasłach, bo nie jest w stanie zbudować sobie bardziej złożonej wizji świata?

Jestem przekonany, że nie jest głupi. Nie robiłbym filmu o wioskowym kretynie. Dalibor chłonie informacje jak gąbka, myśli abstrakcyjnie, ma bogate słownictwo. Spacerując po polu, układa improwizowaną poezję o „użyźnianiu matki natury”. Tyle że buduje swój światopogląd na kłamstwach i fake newsach ze skrajnie prawicowych portali. Uważa, że mediami głównego nurtu rządzą inteligenci z pieniędzmi, bankierzy, politycy. Ludzie, którzy się nie interesują jego losem i dla których jest nikim. Twierdzi, że tylko się bogacą jego kosztem. Filmów też oczywiście nie ogląda, bo wiadomo: robią je Spielberg i jego hollywoodzcy koledzy. Czyli Żydzi. Więc co mu zostaje? Powtarzanie haseł, którymi zyska akceptację na forach faszystowskich.

Szuka wspólnoty?

Na pewno. Chce poczuć się częścią czegoś większego, przynajmniej przez social media. A jednocześnie ma w sobie strach. W pewnym momencie usunął 200 nazistowskich znajomych z obawy, że zainteresuje się nim policja. Większość swoich filmów na YouTubie utajnił, bo zrozumiał, że widzowie drwią z niego. Chciałby chodzić na demonstracje, aby poznawać innych faszystów, ale boi się, że po drodze spotka anarchistów i dojdzie do konfrontacji. Więc woli pozostać w swoim świecie.

Jednak pojechał na faszystowski zlot. A pan z nim. Bał się pan?

Tak. To była niebezpieczna sytuacja. Członkowie skrajnych organizacji nie kochają filmowców spoza swojego kręgu. Nieustannie nas atakowano, zaczepiano. Jakiś Słowak złapał mnie za gardło i groził uduszeniem, jeśli nie oddam kamery. Organizatorzy dali nam dwóch skinheadów jako ochronę. Bronili nas, ale powiedzieli, że mamy wyjść dwie piosenki przed końcem, bo później nie byliby w stanie opanować rozjuszonego tłumu. A Dalibor się od nas odciął. Powiedział, że to nasz problem i wiedzieliśmy, na co się piszemy.

Dlaczego w ogóle zgodził się na film? Musiał zdawać sobie sprawę, że reprezentuje pan wszystko, czego on nienawidzi.

Owszem, ale był nas ciekawy. Próbował też przekonywać ekipę do swojej wizji świata. Ja zwykle znosiłem to spokojnie, ale producentka każdą taką rozmowę odreagowywała napadami wściekłości. My zresztą próbowaliśmy opowiadać Daliborowi o prawdziwej historii. Czytałem mu przesłuchanie komendanta Auschwitz, ale uznał, że to kolejny fałsz głoszony przez liberalną propagandę. Pojechaliśmy z nim do Auschwitz, gdzie obok krematoriów ostentacyjnie czyścił sobie buty. Drwił z kobiety ocalonej z Holokaustu. Ale też ten wyjazd miał nieoczywiste postscriptum. Dowiedział się od matki, że ma żydowskie korzenie. Zignorował to. Chociaż ostatnio napisał do mnie, że zamiast swastyk ma teraz w pokoju flagi Tybetu i został buddystą. Podejrzewam jednak, że to tylko próba stworzenia dowodu metamorfozy na wypadek, gdyby po filmie zainteresowała się nim policja.

Służby ścigania naprawdę kontrolują te środowiska?

Kiedy dostarczyłem czeskiej telewizji nagrania koncertu nazistowskiej grupy, gdzie publiczność heilowała w stronę sceny, wybuchł skandal. Zostałem dwukrotnie przesłuchany przez policję. Za pierwszym razem pytano nas o uczestników imprezy. Ale później organizatorzy napisali na Facebooku, że płaciliśmy 1000 koron (ok. 160 zł) każdemu, kto wykona nazistowski gest. Za drugim razem już tylko to interesowało funkcjonariuszy. Takie są ich działania. Swoją drogą, zważywszy, ile było tam ludzi, przeceniają budżety filmów dokumentalnych.

Rasizm jest dzisiaj tolerowany w czeskiej przestrzeni publicznej?

Bardzo przesunęła się granica tego, co można powiedzieć głośno. 1 maja ubiegłego roku przez Pragę przeszedł chroniony przez policję faszystowski marsz. A co gorsze, zwyczajni ludzie, internauci nie wstydzą się wygłaszać skrajnych sądów, które kilka lat temu jeszcze byłyby nie do przyjęcia.

Tak jak Vladimir. Partner matki Dalibora, facet w średnim wieku. Nie ma nic wspólnego z neonazizmem, ale jego wypowiedzi pełne są ksenofobii i szowinizmu.

Właśnie tacy rasiści w białych rękawiczkach zatrważają mnie najbardziej. Vladimir w latach 90., z tymi swoimi ksenofobicznymi poglądami, wyjechał pracować do Włoch. Tam spotkał ludzi z całego świata, kolegował się i pracował z muzułmanami i Afroamerykanami, po czym wrócił jako taki sam ksenofob jak wcześniej. Gdy ogląda telewizję z Daliborem, krzyczy o żydowskich majątkach, ale widząc kamerę w Auschwitz, płacze po sąsiadach, którzy zniknęli. I to jest ta zakłamana nietolerancja, która ostatnio objawiła się z całą siłą. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 6/2018
Więcej możesz przeczytać w 6/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 6/2018 (1822)

  • Naród wybrany 4 lut 2018, 20:00 Czy kogoś oburzyła ostatnio ustawa uchwalona w Belgii? We Włoszech? A może rozgrzał kogoś do białości pomysł ministra rządu Norwegii? Też nie? To dziwne… Tymczasem reforma wymiaru sprawiedliwości, wycinka drzew w Puszczy... 4
  • Niedyskrecje parlamentarne 4 lut 2018, 20:00 PIS ŻYŁ W UBIEGŁYM TYGODNIU SPRAWĄ NOWELIZACJI USTAWY O IPN. Od naszych rozmówców z tej partii dowiedziałyśmy się m.in., że ta nowelizacja w ogóle nie była omawiana na klubie. A szkoda, bo może przy okazji dyskusji pojawiłaby się... 6
  • Obraz tygodnia 4 lut 2018, 20:00 30 mln dol. Żąda Chuck Norris od stacji CBS za zyski z serialu „Strażnik Teksasu”. Aktor twierdzi, że stacja złamała kontrakt i nie zapłaciła mu umówionej kwoty, a także nie dbała o jego interesy, sprzedając prawa do serialu po... 9
  • Info radar 4 lut 2018, 20:00 Samobójstwo syna Fidela Fidelito był najlepiej wykształcony ze wszystkich dzieci Castro i najbardziej fizycznie podobny do ojca Pierworodny syn kubańskiego dyktatora zabił się na Kubie. Fidel Castro Diaz-Balart miał 68 lat i był specem od... 10
  • Tramwaj do zaorania? 4 lut 2018, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI „NIE WIERZĘ... LINIA 45 I 46 Z ŁODZI PRZEZ ZGIERZ DO OZORKOWA ZOSTAJE ZAMKNIĘTA???? Po 100 latach jazdy?? Pani Prezydent @HannaZdanowska czemu ja pytam!? Jak tu teraz żyć???”. To wpis, który pojawił się 1 lutego na... 11
  • Fruwamy! 4 lut 2018, 20:00 KIEDY POLSKA WSTĘPOWAŁA DO UNII, ZBYSZEK BUJAK ZAPYTANY PRZEZ JAKIEGOŚ DZIENNIKARZA, co takiego nasz naród wniesie do Wspólnoty, zastanowił się chwilę i powiedział: „Odrobinę szaleństwa”. Dziś wiemy, że nie jest to odrobina, ale... 12
  • King Kong uruchamia maszynę 4 lut 2018, 20:00 W OSTATNICH LATACH TYLKO DWIE RZECZY WPRAWIŁY MNIE W OSŁUPIENIE: wojna partii Razem z PiS oraz wojna PiS z Izraelem. Opowiadająca się za równością partia Razem atakuje zaciekle partię Kaczyńskiego, zamiast być PiS-em bez szmergla.... 12
  • Żadnych problemów 4 lut 2018, 20:00 W 2004 r. weszliśmy do Unii Europejskiej, wnosząc do niej sporo amerykańskiego ducha. Niektórym politykom puszczały nerwy, inni zasłaniali się dziećmi. Wszyscy starali się jednak pokazać, że jest OK, a będzie jeszcze lepiej. 14
  • Europa kontra Ameryka 4 lut 2018, 20:00 Wejście Polski do Unii Europejskiej nie spowodowało – wbrew opiniom polityków – społecznego szoku. Być może dlatego, że tak naprawdę chcieliśmy być jednym ze stanów USA. 15
  • Utracona cześć Narodu 4 lut 2018, 20:00 Nawet prezydent i premier byli zaskoczeni, że Sejm przyjął ustawę o IPN, która wywołała największy kryzys dyplomatyczny od upadku PRL. Goszczący w Warszawie sekretarz stanu USA dowiedział się o niej w nocy, po spotkaniach z Andrzejem Dudą i Jarosławem Kaczyńskim. 19
  • Dość kłamstw o polskiej historii 4 lut 2018, 20:00 Polska i Izrael mają wspólne interesy geopolityczne. Kluczem są Stany Zjednoczone – mówi prof. Jan Żaryn, senator PiS. 22
  • To jest tsunami 4 lut 2018, 20:00 To najgroźniejszy kryzys międzynarodowy, w jaki wpadło państwo polskie od czasu odzyskania niepodległości. I to na dodatek taki kryzys, którego gwałtowny wybuch był jak uderzenie pioruna w środku słonecznego dnia. PiS słynął... 25
  • Knebel Pamięci Narodowej 4 lut 2018, 20:00 Największym problemem nowej ustawy o IPN nie jest wcale to, że psuje ona nasze relacje z Izraelem. Przede wszystkim szkodzi polskiej pamięci i knebluje naszą debatę historyczną. 26
  • Polska – USA. Nowe otwarcie 4 lut 2018, 20:00 Wyrastamy na jednego z najważniejszych sojuszników USA i głównego partnera w Europie Środkowo-Wschodniej. Tym relacjom na razie nie zaszkodzi nawet kryzys na linii Polska – Izrael. 30
  • Szczyt przyjaźni 4 lut 2018, 20:00 Mimo zgrzytów stosunki Polska – USA układają się coraz lepiej. Teraz czas na nową dynamikę w relacjach gospodarczych. W Miami odbędzie się szczyt, który ma być ważnym impulsem w tej dziedzinie. 34
  • Ameryka potrzebuje Polski 4 lut 2018, 20:00 Obraz naszych rodaków w Stanach Zjednoczonych jest dziś inny niż przed laty – zapewnia Anna Maria Anders. 36
  • Moja żona musi być Polką 4 lut 2018, 20:00 Chcę dzielić życie między USA a Polskę. Jestem Polakiem i jestem z tego dumny – mówi Marcin Gortat, koszykarz, najbardziej znany Polak mieszkający w USA. 39
  • Do Stanów bez wiz 4 lut 2018, 20:00 W kwestii zniesienia wiz do USA bierzemy sprawy w swoje ręce. Nowa kampania ma pomóc Polsce wejść do programu Visa Waiver. 44
  • Czas na mocny sojusz 4 lut 2018, 20:00 Stosunki polsko-amerykańskie są dzisiaj najlepsze w dziejach. A warto przypomnieć, że dzieje te liczą więcej niż dwieście kilkadziesiąt lat wzajemnych relacji. 46
  • Misja wśród globalnych graczy 4 lut 2018, 20:00 Polska powinna się wpisać w strategię USA, bo jest ona dla nas korzystna. Dodatkowe szanse otwiera przed nami członkostwo w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. 48
  • Zjednoczenia lewicy nie będzie 4 lut 2018, 20:00 Naszym wrogiem jest PiS. Tymczasem my, na lewicy, patrzymy na siebie i każdy widzi w sobie wroga. Dlatego nie wierzę już we wspólne listy wyborcze – deklaruje Krzysztof Gawkowski, wiceszef SLD. 50
  • Konstytucja uwolni uczelnie 4 lut 2018, 20:00 Chcemy skończyć z feudalizmem, zmienić model kariery akademickiej i dać uczelniom większą autonomię – mówi wiceminister Piotr Müller. 52
  • Powrót lodowych wojowników 4 lut 2018, 20:00 Dzięki polskiej akcji ratunkowej na Nanga Parbat świat przypomniał sobie o fenomenie polskiego himalaizmu. 54
  • Skokomaniacy 4 lut 2018, 20:00 Stochomania zasadniczo różni się od małyszomanii. Tym razem kibicujemy drużynie, a nie tylko liderowi. Wolimy sukces zbiorowy, bo Polacy poczuli ducha wspólnoty. 61
  • Kamil Stoch: Stochomania jest niebezpieczna 4 lut 2018, 20:00 W Adamie Małyszu imponuje mi, że nawet z najtrudniejszych sytuacji umie wyjść zwycięsko – mówi Kamil Stoch. 63
  • Adam Małysz: Kamil nie jest sam! 4 lut 2018, 20:00 Kamil Stoch w tym momencie zdobył o wiele więcej niż ja. Po to jestem w kadrze, żeby mu pomagać – mówi Adam Małysz. 64
  • Co z tym piątkiem 4 lut 2018, 20:00 Zadowolony, wypoczęty i kreatywny pracownik – przekonują zwolennicy skrócenia tygodnia pracy do czterech dni. Pracodawcy kręcą głową. To będzie kosztowało. 66
  • Hossa Bessa 4 lut 2018, 20:00 Smród z Wolfsburga Volkswagen to chyba najbardziej pechowa firma ostatnich lat. Po tym jak w 2015 r. wyszło na jaw, że niemiecki koncern instalował w samochodach oprogramowanie manipulujące odczytami emisji spalin, kilka dni temu dziennik... 69
  • Know How 4 lut 2018, 20:00 Procesor dla górników Coś, co może ucieszyć górników od kryptowalut, czyli osób, które przez komputery zajmują się generowaniem monet. Samsung stworzył procesor, który im w tym pomoże. Dotychczas na popularności bitcoinów oraz... 70
  • Pięć kółek i dwie Koree 4 lut 2018, 20:00 To mają być igrzyska, jakich jeszcze nie było. Wyczekane, wymarzone i zorganizowane z azjatycką precyzją. 72
  • Karabinek i wózek 4 lut 2018, 20:00 Kobiety częściej decydują się na przerwy macierzyńskie, a potem wracają – mówi Weronika Nowakowska, biatlonistka. 75
  • Strażak na lodzie 4 lut 2018, 20:00 Zbigniew Bródka wie, jak ważna jest chwila. W Soczi zdobył złoto, pokonując rywala o 0,003 s. To mniej niż trwa mrugnięcie. 76
  • Łyżwiarze z tytanu 4 lut 2018, 20:00 Polscy panczeniści jadą do Pjongczangu z marzeniami o medalach. 77
  • Ostatnie igrzyska biegaczki 4 lut 2018, 20:00 Pjongczang to olimpijska meta Justyny Kowalczyk. 78
  • ORLEN sponsoruje olimpijczyków 4 lut 2018, 20:00 Sponsorem strategicznym polskiej reprezentacji na Igrzyska Olimpijskie w Pjongczangu jest PKN ORLEN. 80
  • Prezydenci marzeń 4 lut 2018, 20:00 W Polsce lokatorzy Białego Domu zawsze traktowani byli ze szczególną atencją. Niektórzy na wyrost. Ale było kilku takich, którym Polska zawdzięcza właściwie wszystko. 83
  • Chore zęby niszczą całe ciało 4 lut 2018, 20:00 98 proc. Polaków cierpi na próchnicę i choroby przyzębia, które zwiększają ryzyko utraty zębów, a także zawału i udaru. 86
  • Plomby bionaśladowcze 4 lut 2018, 20:00 Wypełnienia, które odtwarzają zniszczone struktury zęba w sposób najbardziej podobny do żywej tkanki, z której jest zbudowany, są już dostępne w Polsce. 87
  • Smutny komediant 4 lut 2018, 20:00 Gdy osiągnął w kinie wszystko, zniknął. Jim Carrey powrócił dopiero w dokumencie o kręceniu filmu „Człowiek z księżyca”. Nie tyle, by opowiedzieć o komiku Andym Kaufmanie, ile o sobie. 88
  • Fantastyka lepszego sortu 4 lut 2018, 20:00 Mistrzyni SF? Tak, choć sama wolała, by nie przypisywać jej do konkretnego gatunku. W kręgu zainteresowań Ursuli Le Guin, zmarłej niedawno amerykańskiej pisarki, były feminizm, seksualność czy anarchizm. 92
  • Opowieści o zwyczajnym nazizmie 4 lut 2018, 20:00 Dalibor nie pobije Romów, ale toruje drogę dla groźnych organizacji – mówi Vít Klusák, autor filmu „Biały świat według Daliborka”. 94
  • Wydarzenie 4 lut 2018, 20:00 FILM Siła prasy Hollywoodzki panteon: Steven Spielberg, Meryl Streep, Tom Hanks. Operator Janusz Kamiński i kompozytor John Williams. Trudno się dziwić, że to film tradycyjny, ale jednocześnie porywający, świetnie zrealizowany i istotny.... 96
  • Film 4 lut 2018, 20:00 SERIAL Gdzieś jest, lecz nie wiadomo gdzie W MALOWNICZYM SUMMIT ZNIKA OLIVIA LAKE. To zniknięcie jest tym dziwniejsze, że trudno wyobrazić sobie wrogów autorki książek dla dzieci. Twórcy serialu „Mozaika” wykorzystują schemat, znany... 97
  • Muzyka 4 lut 2018, 20:00 KONCERT Pośpieszna muzyka TEGO ZESPOŁU NIE TRZEBA NIKOMU PRZEDSTAWIAĆ – to chyba jedyna grupa, której nazwa dała określenie fanom oraz noszonym przez nich fryzurom. Przez prawie 40 lat Depeche Mode nagrali 14 płyt studyjnych i niezliczone... 98
  • Książka 4 lut 2018, 20:00 DLA DZIECI Na tropie orzechów SCENERIA JAK Z „KUBUSIA PUCHATKA”: LAS, ZWIERZĄTKA, PRZYJAŹNIE, ŁAKOMSTWO, LENISTWO… Ale mimo tego, że wszystko tu jest jak w normalnej, klasycznej książce tego typu, to jednak jest to powieść…... 100
  • Kalejdoskop 4 lut 2018, 20:00 Świetlana postać Nie ma lepszego miejsca na wystawienie tekstu o Skłodowskiej niż ta scena. Teatr WARSawy znajduje się przecież jakieś 100 m od domu, w którym przyszła noblistka przyszła na świat. Ci, którzy spodziewają się zobaczyć... 101
  • Kulturalna trzynastka 4 lut 2018, 20:00 Marek Krajewski AUTOR KRYMINAŁÓW, TWÓRCA SERII O EBERHARDZIE MOCKU ORAZ CYKLU O KOMISARZU EDWARDZIE POPIELSKIM. PIEWCA DAWNEGO WROCŁAWIA 1. Największy filmowy koszmar? Włoski film „Afera Concorde” z 1979 r. Nigdy więcej! 2. Którym... 104
  • Każdy ma swoje Nanga Parbat 4 lut 2018, 20:00 A czy na tym Nanga Parbat są modne kluby i fajne sklepy? Tak jak dziobiąca w piasku podwórka kura nigdy nie zrozumie sunącego dostojnie niebem orła, tak ludziom mojego pokroju ciężko zrozumieć uniesienia himalaistów, takich jak Tomek... 105
  • Himalaje 4 lut 2018, 20:00 Historia z Nanga Parbat trafiła w sam środek polskiej duszy. Wciąż niedowartościowana domaga się uwagi i podziwu od świata, tęskni za heroicznymi czynami, jak kania dżdżu łaknie bohaterów. Im bardziej nas inni krytykują, tym bardziej... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany