Powrót elektryków

Powrót elektryków

Samochód elektryczny (zdj. ilustracyjne)
Samochód elektryczny (zdj. ilustracyjne) / Źródło: Fotolia / Tomasz Zajda
Sto lat temu na świecie było więcej aut elektrycznych, jednak w końcu przegrały one z napędem spalinowym. Dziś elektryki mają szansę na powrót i wygraną.

To mało znany fakt, ale twórcą pierwszego samochodu elektrycznego był Węgier Ányos István Jedlik. Postać nie dość że wybitna, to też bardzo wszechstronna. Mnich benedyktyński, członek Węgierskiej Akademii Nauk, pierwszy, który wykładał fizykę po węgiersku, do tego konstruktor. I choć największe odkrycia epoki elektryczności przypisuje się Tesli, Siemensowi, Faradayowi czy Edisonowi, to właśnie Jedlik w 1828 r. skonstruował pojazd, w którym wykorzystał stworzony przez siebie silnik elektryczny. Niemal 100 lat później, po wielkiej i długiej epoce samochodu spalinowego, po erze wielkich silników benzynowych, kryzysach paliwowych, skandalach związanych z emisjami spalin silników Diesla, świat znowu wraca do idei auta na prąd. Idea odżyła, bo wymusił to postęp technologiczny, głównie w produkcji coraz lepszych, pojemniejszych, szybciej ładowanych i tańszych baterii.

W 2008 r., gdy Tesla Roadster trafiała do pierwszych klientów, koszt baterii wynosił średnio 1 tys. dolarów/kWh. Sześć lat później wartość ta spadła do 268 dolarów/kWh. To obniżyło cenę aut elektrycznych. Dziś są one wciąż znacznie droższe od benzyniaków czy diesli. Ale są też znacznie tańsze w eksploatacji. Autom elektrycznym nie są bowiem potrzebne filtry cząstek stałych, katalizatory, wtryski czy rozruszniki. Płacimy na początku drożej, potem jest taniej.

Im więcej producentów angażuje się w produkcję samochodów elektrycznych, a każdy z nich to właśnie deklaruje, tym ceny będą dalej szły w dół. Szacuje się, że ok. 2022 r. cena zakupu samochodu elektrycznego i spalinowego zrówna się. Wtedy ich sprzedaż jeszcze przyspieszy. Auto elektryczne to dziś trend, od którego nie ma ucieczki. W Europie rynek tych samochodów urósł w ciągu pięciu lat (2011-2016) o 72 proc. Na świecie tylko w 2017 r. skoczył on o jedną czwartą. Liczba sprzedanych egzemplarzy oscylowała wokół 1 mln; rok wcześniej na całym świecie sprzedano 774 tys. pojazdów elektrycznych, przy czym ponad 63 proc. z nich było zasilanych wyłącznie akumulatorami. Kluczowe jest więc, jak się do tej rewolucji przygotujemy.

Zapowiadany przez rząd Morawieckiego milion aut elektrycznych to oczywiście wyzwanie, ale i szansa. Koncernom energetycznym stworzy on możliwość lepszego bilansowania systemu, zagospodarowania doliny nocnej i integracji odnawialnych źródeł energii. W dłuższej perspektywie elektromobilność może przyczynić się do wprowadzenia rozwiązań dziś raczej natury science fiction, takich jak magazynowanie energii. Ale elektromobilność już napędza polskie samorządy. Takie miasta jak Warszawa, Lublin czy Zielona Góra kontraktują elektryczne autobusy. W samej stolicy ma być ich w najbliższym czasie 130. Mamy też uchwaloną niedawno ustawę o elektromobilności i przyjętą kilka dni temu przez rząd nowelizację zakładającą utworzenie Niskoemisyjnego Funduszu Transportowego. Jesteśmy jednym z pierwszych europejskich krajów, który tak kompleksowo myśli o elektromobilności. Czy zatem ta rewolucja ma szansę się w Polsce udać i czy z naśladowcy możemy stać się liderem?

Czemu wygrała ropa

W pierwszej połowie XIX w. wydawało się, że to auta elektryczne będą dominującą technologią. W 1835 r. swój pojazd buduje Christopher Becker, pięć lat później Amerykanin Thomas Davenport tworzy pierwszy silnik prądu stałego. W 1859 r. Gaston Plante wynajduje akumulator ołowiowo-kwasowy, a Zenobe Gramme – komutator. Pierwsze wyścigi samochodowe to były właśnie wyścigi aut elektrycznych, jedne z pierwszych taksówek w Wielkiej Brytanii to tzw. kolibry na wymienne baterie. Elektryki stanowiły większość rynku, jako pierwsze w historii przekroczyły barierę prędkości 100 km/h. Nikt nie sądził, że idea auta elektrycznego szybko trafi na półkę. Problemem była oczywiście bateria. Sprawiała, że pojazdy były bardzo ciężkie, a jej ładowanie było długie i sprawiało trudności. W tym samym czasie silniki spalinowe też się szybko rozwijały. Stawały się coraz lepsze, cichsze oraz miały stosunkowo dużą moc.

Do tego ropa stała się powszechniejsza, zamiast uciążliwego ładowania baterii, wystarczyło ją wlać do baku. A wynaleziona właśnie linia montażowa sprawiła, że znacznie spadły koszty produkcji samochodów. To wszystko zadecydowało o odejściu od napędu elektrycznego na rzecz silników spalinowych. Dziś sytuacja jest odwrotna. Od kilku lat ceny aut elektrycznych szybko spadają, baterie mają coraz większy zasięg, elektryki są cichsze, szybsze, bezpieczniejsze (przez lepszy rozkład masy) oraz oczywiście bardziej ekologiczne. Według prognoz Międzynarodowej Agencji Energii (MAE) pomiędzy 2020 a 2030 r. nastąpi wyrównanie całkowitego kosztu posiadania samochodów z silnikiem spalinowym i aut elektrycznych, biorąc pod uwagę koszt zakupu, serwisu i ich utylizacji.

MAE szacuje, że po uruchomieniu nowych fabryk baterii Tesli (2020 r.) i General Motors (2022 r.) koszt baterii spadnie poniżej 100 dolarów/kWh. Równocześnie wzrośnie ich pojemność, która warunkuje zasięg samochodu elektrycznego. Dziś najlepsze auta na pojedynczym ładowaniu potrafią pokonać ponad 400 km. Na świecie sprzedaż elektryków rośnie. Głównie w USA, zachodniej Europie i Chinach. Polski rynek jest dziś tak skromny, że mówienie o milionie aut elektrycznych (w 2025 r.) wywołuje uśmiech. To zrozumiałe. W kraju mamy na razie 1,6 tys. aut elektrycznych i, jak prognozuje firma doradcza CDE, ich liczba może się podwajać co 18-24 miesiące. Nie przyspieszy tego fakt, że aż 40 proc. polskich kierowców deklaruje gotowość zakupu elektryka, ani nie wiadomo jak niskie ceny samochodów. Potrzebna jest infrastruktura, która będz ie dawała prąd.

Dolina nocna

Według prognoz samego Ministerstwa Energii milion pojazdów wygeneruje zapotrzebowanie na energię elektryczną w wysokości ok. 2,3-4,3 TWh (średnio w Polsce produkuje się ok. 160 TWh). Biorąc pod uwagę, że samochodu średnio używamy przez 10 lat, to taki pobór mocy wygeneruje w tym okresie dodatkowe 20 mld zł przychodów dla branży energetycznej. Najpierw jednak ta branża musi się do tego przygotować. Przede wszystkim tworząc nowe modele biznesowe sprzedaży prądu. Na świecie jest już kilka modeli zakładających np. sprzedaż energii wtedy, gdy jest jej za dużo w systemie. I tak model vehicle- -to-grid to podłączanie pojazdu do sieci i sprzedaż nadwyżek energii wtedy, gdy jest ona droższa, a zakup dodatkowej, gdy jest tańsza; z kolei model vehicle-to-home to wykorzystanie zasobników samochodu jako autonomicznego źródła zasilania domowych urządzeń elektrycznych. Jak mówią prezesi koncernów energetycznych, elektromobilność to dla nich przede wszystkim likwidacja dolin nocnych, czyli mniejszego zapotrzebowania na energię w nocy, kiedy śpimy.

Wtedy energia jest tańsza i może ładować auta. Aby jednak auta naładować, trzeba mieć ładowarki. I to najlepiej takie, które ładują szybko. W ustawie o elektromobilności rząd zakłada budowę 6500 ładowarek, w tym ponad 400 o dużej mocy (w tej chwili wszystkich jest ponad 300). Pod tym względem już się w Polsce coś dzieje. Jeszcze w tym roku firma Green Way rozpisze przetarg na dostawę stacji ładowania o dwukrotnie większej mocy niż najmocniejsza dostępna dziś ładowarka w Polsce. Ładowanie auta elektrycznego będzie trwało tylko kilkanaście minut. Urządzenia staną przy autostradzie A1. Korzystanie z nich będzie płatne – jak podała firma – 1,89 zł za kWh. To kwota poniżej europejskiej średniej, ale wciąż dość wygórowana, a wręcz porównywalna z kosztami eksploatacji auta benzynowego.

Z drugiej strony na tej samej trasie (a także przy A2) swoje ładowarki stawia gdański Lotos we współpracy z Energą. Założenie jest takie, by urządzenia były rozmieszczone nie więcej niż co 150 km, co pozwoliłoby nam dojechać z Warszawy nad morze bez martwienia się, czy wystarczy prądu. Ładowarki Lotosu, przynajmniej na początku, będą bezpłatne. Ustawa o elektromobilności zakłada, że opracowanie konkretnych planów lokalizacji punktów ładowania samochodów elektrycznych leżeć będzie w gestii różnych podmiotów: tzw. operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD), władz gmin czy instytucji rządowych (np. Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad). Ale do wyścigu włączają się, obok firm państwowych, jak wspomniany Lotos, Orlen czy PGE, także firmy prywatne. Na przykład Volkswagen zaangażował się w dwa projekty dotyczące budowy ładowarek. Swoje plany mają też inne koncerny motoryzacyjne.

Inny problem to moc. W Warszawie ma, według planów, powstać do 2020 r. ponad 1300 ładowarek o mocy do 22 kW oraz 63 szybkie ładowarki o większej mocy. Oznacza to, że w samej stolicy potrzeba 36 MW więcej mocy. W skali kraju to wielokrotnie więcej. Dostarczenie takiej mocy wymaga inwestycji, głównie w sieć. I spadnie to głównie na państwo, które ma w ciągu najbliższych 10 lat dołożyć 19 mld zł. Będą to pieniądze z Funduszu Niskoemisyjnego Transportu. Od przyszłego roku od producentów paliw będzie pobierane 8 gr za litr, które trafią właśnie do tej kiesy. Kolejne 40 mld przeznaczą koncerny energetyczne na własne inwestycje.Tanio więc nie będzie, a rachunek będziemy płacili wszyscy.

Samorządy na pierwszej linii

Według ekspertów kluczem do powodzenia tej rewolucji mają być samorządy. Popyt na auta elektryczne będzie bowiem kreowany – przynajmniej na początku – przez zakupy urzędów publicznych oraz transformację komunikacji miejskiej ze spalinowej na ekologiczną. To dlatego zresztą rząd powołał do życia program E-bus, w ramach którego budżet centralny wspierać będzie zakup autobusów elektrycznych przez władze lokalne. Warta 2,5 mld zł rocznie inicjatywa zakłada, że do 2025 r. stworzymy rynek polskich autobusów elektrycznych, liczący tysiąc pojazdów. Na razie jest ich znacznie mniej – pod koniec 2017 r. po polskich miastach jeździło 79 e-autobusów. Ale, jak deklarują samorządy, zamierzają one kupić do 2020 r. 819 autobusów elektrycznych (z czego 321 jest w trakcie zakupu), co oznaczałoby, że w 2020 e-busy będą stanowiły ok. 7 proc. taboru autobusowego ogółem.

Samorządy będą mogły też tworzyć strefy czystego powietrza, czyli miejsca, do których wjazd dla aut spalinowych byłby płatny. Mają też wspierać rozwój systemu ładowania. Miasta liczą też, że zmianę napędzą firmy carsharingowe, czyli oferujące współdzielenie pojazdów. Część z nich, jak np. stołeczny Panek, korzysta z floty aut hybrydowych. Z kolei Innogy w Warszawie postawiło wyłącznie na elektryki, choć to projekt na razie w fazie testów, bo samochodów jest zaledwie trzy. Ale firm oferujących tę usługę jest coraz więcej, szacuje się, że rynek carsharingu rośnie o kilkanaście procent rocznie. Być może wkrótce przyzwyczajenia klientów się zmienią i będą oni traktować auto jako usługę. To zmieniłoby całkowicie rynek samochodowy.

Nie całkiem polskie

Pytanie chyba najważniejsze, bo najbardziej wpływa na wyobraźnię, to: czy uda się stworzyć polski samochód elektryczny. Powołana przez krajowe firmy energetyczne spółka ElectroMobility Poland prowadzi konkurs na prototyp. Na razie wybrano projekty nadwozia, teraz trwają kolejne etapy. Przedstawiciele spółki zapewniają, że będą chcieli, by samochód był w jak największym stopniu polski. Tyle że takiego całkowicie polskiego auta raczej nie uda się zbudować. Już teraz widać, jak trudno jest zapewnić sobie np. łańcuch dostaw baterii, a co dopiero wyprodukować własną. Wszystkie powstające fabryki baterii, także i ta budowana przez LG Chem pod Wrocławiem, mają już portfel zamówień na najbliższe lata, a kolejka klientów wciąż się wydłuża.

Podobnych problemów będzie więcej. W latach 1899-1902 elektryczne samochody były najpopularniejszymi pojazdami sprzedawanymi w Ameryce. Dziesięć lat później wynaleziono baterię litowo-jonową, która dziś masowo jest stosowana we wszelkich urządzeniach. I mimo że technologia była, można powiedzieć, tuż za rogiem, to samochody spalinowe wygrały ten wyścig i na wiele lat zdominowały transport. Tym razem też może być trudno, jednak odwrotu od elektromobiilności raczej już nie ma. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 13/2018
Więcej możesz przeczytać w 13/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2018 (1829)

  • Polski Tydzień, Wielki Tydzień 25 mar 2018, 20:00 Zbliżają się Święta Wielkanocne. Rodzinne. Niedawno nawet uchwalono zakaz handlu, aby więcej ludzi mogło spędzać niedziele z rodziną. Tymczasem Wielki Piątek w Polsce poprzedził czarny piątek. To symboliczne. Niemniej jednak... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 25 mar 2018, 20:00 Z CZEGO SIĘ ŚMIEJĄ POLITYCY PIS? Marek Suski, szef gabinetu Mateusza Morawieckiego, na zorganizowanym przez kancelarię premiera tweetupie tryskał humorem i zebranym dziennikarzom opowiadał żarty. Pierwszy brzmiał tak: Pan Bóg wzywa do... 6
  • Obraz tygodnia 25 mar 2018, 20:00 45-129 tys. ton na tyle szacuje się wagę krążącej po Oceanie Spokojnym tzw. śmieciowej wyspy (składa się głównie z plastikowych odpadów) Wygrany Kamil Stoch wywalczył Kryształową Kulę, nagrodę dla najlepszego skoczka narciarskiego... 10
  • Info Radar 25 mar 2018, 20:00 Posłanka daje zarobić swoim Biuro poselskie wiceprzewodniczącej klubu Kukiz’15 Agnieszki Ścigaj mieści się w lokalu wynajmowanym od szefa krakowskich struktur ugrupowania, a zarazem jej asystenta – ustalił „Wprost”. Posłanka... 12
  • Aborcja jako wyrywanie języka 25 mar 2018, 20:00 ABORCJA TO INTERWENCJA ZEWNĘTRZNA, MAJĄCA NA CELU przedwczesne zakończenie ciąży. Interwencji dokonać może lekarz, ale też można dokonać jej metodą „zrób to sam”. Przez kilkaset lat nasze babki stosowały różne sposoby, by... 16
  • Pisim swędem 25 mar 2018, 20:00 RADYKAŁOWIE NA LEWICY, PRZECIEŻ IRYTU- JĄCY, przynoszą Polsce więcej pożytku niż szkody. Radykalizm ten zakłada łączenie politycznej diagnozy z politycznym rozwiązaniem. Lewicowa diagnoza jest taka: w Polsce mamy do czynienia z... 16
  • Na szerokie wody 25 mar 2018, 20:00 W 2011 r. stało się coś bardzo niezwykłego – po raz pierwszy od 1989 r. partia sprawująca władzę wygrała kolejne wybory. „Wprost” przestrzegał, że nie wolno osiadać na laurach. Bo doświadczenie – czy to w polityce, czy na morzu... 18
  • Kto kręci naszymi wyborami 25 mar 2018, 20:00 Próba obarczenia Facebooka czy firm doradczych winą za wszystkie polityczne niepowodzenia jest grubym nadużyciem. Co nie zmienia tego, że media społecznościowe, jako narzędzie pozbawione publicznego nadzoru, wymknęły się spod kontroli. 20
  • Globalni oligarchowie 25 mar 2018, 20:00 Ostatnie afery uświadomiły nam, że informatyczni giganci zagrażają wolnemu rynkowi, wolności informacji, a także ładowi demokratycznemu. 24
  • Lajki dla Wielkiego Brata 25 mar 2018, 20:00 Ilość informacji, które przekazujemy Facebookowi, sprawia, że wie on o nas praktycznie wszystko 26
  • Mark wszechmogący 25 mar 2018, 20:00 Zuckerberg ma jasny wizerunek: nieostentacyjny styl życia, bez blichtru. 28
  • Pierwsza setka Morawieckiego 25 mar 2018, 20:00 Minęło 100 dni od powołania Mateusza Morawieckiego na stanowisko premiera. W PiS można usłyszeć, że szef rządu został wrzucony na głęboką wodę i utrzymuje się na powierzchni. 30
  • PiS pod presją obrońców życia 25 mar 2018, 20:00 Spór o ustawę aborcyjną wyznacza nowy podział sceny politycznej – za lub przeciw obecnemu kompromisowi w tej sprawie. PiS nie umie nad tym zapanować. 34
  • Kongres Futurologiczny – Polska 2018 25 mar 2018, 20:00 W Polsce ma miejsce wielki eksperyment naukowy, bezkrwawa operacja zbiorowego polskiego mózgu. Stanisław Lem opisał podobną w opowiadaniu „Kongres futurologiczny”. Opowiedział o świecie, w którym rzeczywistość widzialna i odczuwalna... 37
  • Koniec Ministerstwa Cyfryzacji 25 mar 2018, 20:00 Działająca przy kancelarii premiera Agencja ds. Informatyzacji najprawdopodobniej zastąpi resort cyfryzacji – dowiedział się „Wprost”. Zmiana ma być przeprowadzona do maja, a jej celem jest uratowanie krytycznych projektów z obszaru cyfryzacji państwa. 38
  • Tajemnice śmierci Jaroszewicza 25 mar 2018, 20:00 Zbyt pochopnie przyjęto, że zabójstwo Jaroszewiczów miało charakter rabunkowy. Być może był to mord polityczny – mówi prof. Patryk Pleskot, historyk IPN, autor książki „Zabić. Mordy polityczne PRL”. 40
  • Chcę być lwicą. Bez dodatkowych określeń 25 mar 2018, 20:00 Nie mogłam prowadzić samochodu, wychodzić do sklepu. Ale trzeba się otrząsnąć – mówi Aleksandra Jakubowska, była posłanka SLD, dziś dziennikarka prawicowej telewizji wPolsce. 44
  • Metafizyczna wina Polaków 25 mar 2018, 20:00 ZIEMOWIT GOWIN Kowalski bije się w pierś i przeprasza za zbrodnie – za zbrodnie Polaków, swoich pobratymców; za zbrodnie dokonane na Żydach, ale i na Ukraińcach, na niewinnych ludziach różnych narodowości. Przeprasza za Jedwabne, za... 47
  • Nic ich nie powstrzyma 25 mar 2018, 20:00 Grupa harcerzy i rowerowych podróżników połączyła siły, by dostać się na zlot skautów do Stanów Zjednoczonych. Uznali, że najfajniej będzie pojechać na rowerach. I najpierw udać się na wschód. Właśnie jadą pod wiatr przez lód na Bajkale. 48
  • Nowe życie palanta 25 mar 2018, 20:00 Według Normana Daviesa polski palant był pierwowzorem baseballu. Dlatego moim marzeniem jest stworzyć międzynarodową federację podobnych sportów – mówi Łukasz Szymborski, twórca i prezes Polskiego Stowarzyszenia Palantowego. 54
  • W domach za płotem nie ma ludzkiej czułości 25 mar 2018, 20:00 Grodząc na potęgę miejskie osiedla, zamknęliśmy się na potrzeby drugiego człowieka. Tego zza płotu, czyli wroga. 56
  • Ministrowie, aby do pierwszego 25 mar 2018, 20:00 Ojciec prezydenta Dudy zarabia lepiej od syna, a wójt 3-tysięcznego Korycina więcej niż wiceminister energetyki odpowiedzialny za kluczowe spółki. Czy pensje ministrów powinny być wyższe? 60
  • Powrót elektryków 25 mar 2018, 20:00 Sto lat temu na świecie było więcej aut elektrycznych, jednak w końcu przegrały one z napędem spalinowym. Dziś elektryki mają szansę na powrót i wygraną. 64
  • Elektryczne targowisko próżności 25 mar 2018, 20:00 Od supermocnych elektrycznych bestii po małe, miejskie autka. Jest w czym wybierać. 68
  • Polski dzień w Dolinie Krzemowej 25 mar 2018, 20:00 Internet rzeczy, elektromobilność, inteligentne miasta, bezpieczeństwo i kryptowaluty – o tym rozmawiano na Stanfordzie. 70
  • Hossa Bessa 25 mar 2018, 20:00 Zuckerberg w opałach Panika wśród posiadaczy akcji Facebooka. W jeden dzień wartość koncernu spadła na amerykańskiej giełdzie o prawie 40 mld dolarów. To pokłosie afery z udziałem brytyjskiej firmy doradczej Cambridge Analytica. Ta... 72
  • Orły z Wielkopolski nagrodzone 25 mar 2018, 20:00 Wielkopolska należy do najdynamiczniej rozwijających się regionów w kraju, nic zatem dziwnego, że lista laureatów zestawienia „Wprost” była długa. 74
  • PKP łączy siły 25 mar 2018, 20:00 Grupa PKP przekształci się w strukturę holdingową. Ma to podnieść jakość obsługi pasażerów i usprawnić zarządzanie. 76
  • Pozbyć się długów 25 mar 2018, 20:00 Należności trzeba spłacać. Szczególnie jeśli wierzyciel chce się z nami dogadać. 78
  • Spółka na Gibraltarze a brexit 25 mar 2018, 20:00 29 marca 2019 r. Wielka Brytania wyjdzie z Unii Europejskiej. Brexit obejmie również Gibraltar. Czy dla otwieranych tak chętnie spółek na Gibraltarze będzie to miało jakiekolwiek znaczenie? 79
  • Populiści kontratakują 25 mar 2018, 20:00 Antyimigranckie i eurosceptyczne partie w Europie nabrały wiatru w żagle. Wynik wyborów we Włoszech pokazuje, że Unię czeka kolejna, znacznie silniejsza fala. Populizmu. 81
  • Wiosenne odmładzanie 25 mar 2018, 20:00 W czesna wiosna to idealny moment na zabiegi odmładzające – mówi dr Kamila Padlewska z kliniki dermatologii estetycznej i medycyny anti-aging Oricea w Warszawie. 84
  • Sen nieprzerywany katarem 25 mar 2018, 20:00 Sen ma kluczowe znaczenie dla zdrowia. W chorobie, również w przeziębieniu, sen wpływa korzystnie na regenerację organizmu i powrót do zdrowia. 86
  • Wszystko z jajka 25 mar 2018, 20:00 Starożytni Hindusi i także Grecy wierzyli, że Ziemia powstała z kosmicznego jaja. Dla dawnych Słowian jajko było symbolem słońca, dla średniowiecznych architektów – natchnieniem. 88
  • Scena jest jak narkotyk 25 mar 2018, 20:00 Święta zamierza spędzić z rodziną. To jej odpoczynek od nagrań, kręcenia teledysków i trasy koncertowej, w której Cleo jest permanentnie od… 2014 r. 92
  • Niewiara w sztukę 25 mar 2018, 20:00 W Wielkanoc Polacy masowo odwiedzą kościoły. Niestety, poziom zarówno architektury, jak i sztuki sakralnej, jaki zobaczą, nie natchnie ich optymizmem. 96
  • Jestem z branży, nie jestem ze środowiska 25 mar 2018, 20:00 Problemem nie jest 15-20 filmów dobrych, które powstają z inicjatywy PISF, tylko grupa 20 produkcji nie wiadomo dla kogo – mówi szef Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Radosław Śmigulski. 100
  • Wydarzenie 25 mar 2018, 20:00 HIP-HOP Terapia przez wykrzyczenie Poprzedni album Typa to była konstrukcja karkołomna – spowiadał się ze spowiedzi, czyli wizyt u terapeuty. Tym razem droga jest krótsza – to, co rapera boli, słyszymy bezpośrednio: wypowiedziane,... 104
  • Film 25 mar 2018, 20:00 Film SERIAL Zły detektyw PO DWÓCH SEZONACH „BELFRA” CANAL+ ZNÓW PROPONUJE RODZIMY, JAKOŚCIOWY SERIAL. I znów kryminalny. Ale w „Kruku” od sensacyjnej zagadki ważniejsze są psychologia i nastrój. Adam Kruk jest śledczym z Łodzi,... 105
  • Kalejdoskop 25 mar 2018, 20:00 SZTUKA Nienaturalne piękno JAKA JEST SZTUKA MANIERYSTYCZNA? Afektywna, bojąca się pustki, wieloznaczna i… autorzy wystawy wymieniają jeszcze 75 przymiotników, które ją opisują. I wszystkie są prawdziwe! Bliskość Pragi cesarza Rudolfa... 106
  • Książka 25 mar 2018, 20:00 DLA DZIECI Życie to nie bajka W KRAINIE LITERATURY DZIECIĘCEJ POJAWIŁ SIĘ KOLEJNY NIEDŹWIADEK. Ma na imię Kuba, młodszego brata i mamę, która uczy go życia. Rodzina żyje w lesie w harmonii z przyrodą, choć tę harmonię przerywają... 108
  • Muzyka 25 mar 2018, 20:00 ALTERNATYWA Nieznośna chęć poszukiwania Jack White to jeden z tych, którzy po dojściu do mistrzostwa, nie eksplorują w nieskończoność tych samych patentów. Za to spokojnie, krok po kroku, idą dalej. Na „Boarding House Reach”... 109
  • Kulturalna trzynastka 25 mar 2018, 20:00 Tamara Arciuch AKTORKA, AGATA W „MŁODYCH WILKACH 1/2” I PANNA MŁODA W „WESELU”. GRAŁA W WIELU SERIALACH, M.IN. „NIANIA” CZY „M JAK MIŁOŚĆ”. 1. Najbardziej znienawidzona lektura? „Noce i dnie”. Film genialny, ale w... 110
  • Z Dziennika 25 mar 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Spotkanie z czytelnikami w bibliotece w Sosnowcu. Tłumy. Wiele osób dojechało z okolicznych miast. A już zauważyłem, że panie bibliotekarki w małym pokoju na tyłach urządziły afterparty i bardzo się na nie cieszyły z... 111
  • Coś po nim zostało 25 mar 2018, 20:00 16 marca najgorętszym miejscem ośnieżonego Wrocławia było Narodowe Forum Muzyki. Publiczność rozgrzał koncert „A jednak coś po nas zostanie” z piosenkami Przemysława Gintrowskiego. 112
  • Muzułmańskie Emiraty nie chcą muzułmanów 25 mar 2018, 20:00 Na lotnisku w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich Abu Zabi (kiedyś Abu Dhabi) jeszcze przed kontrolą paszportową wita mnie śpiew muezzina. To ustawia przybyszy. Zmierzam do wyjścia z lotniska i czytam slogany – niektóre słuszne –... 114

ZKDP - Nakład kontrolowany