Niewiara w sztukę

Niewiara w sztukę

W Wielkanoc Polacy masowo odwiedzą kościoły. Niestety, poziom zarówno architektury, jak i sztuki sakralnej, jaki zobaczą, nie natchnie ich optymizmem.

Stach Szabłowski

Dawno, dawno temu Kościół był najważniejszą instytucją artystyczną. Trudno dziś w to uwierzyć, patrząc na współczesną sztukę sakralną w Polsce. Religia, temat niegdyś inspirujący artystów, stała się domeną wtórnej, przeciętnej, często po prostu kiepskiej sztuki. Skąd ta artystyczna niemoc wiary?

Makabryczna bryła

Świątynia Opatrzności w Warszawie była prawdopodobnie ostatnią szansą Kościoła na dokonanie czegoś artystycznie znaczącego we współczesnej Polsce. Ta szansa została zaprzepaszczona, mimo że do wzniesienia świątyni szykowano się ponad… 200 lat. Zamysł jej budowania zadeklarował jeszcze Sejm Czteroletni w 1791 r. W roku 2000, w zupełnie innym świecie, odbył się konkurs na projekt narodowego sanktuarium. Zwyciężył Marek Budzyński, twórca gmachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, ale również jednej z najciekawszych polskich świątyń lat 80., kościoła Wniebowstąpienia Bożego na warszawskim Ursynowie. W ostatniej dekadzie PRL innowacyjne interpretacje architektury sakralnej przemawiały jeszcze do wyobraźni hierarchów, ale na początku XXI w. już nie. Śmiałą propozycję Budzyńskiego, który chciał połączyć tradycję z architekturą ekologiczną i land artem, uznano za zbyt śmiałą. Konkurs powtórzono i tym razem wynik był już odpowiedni; wygrał ciężki, zmodernizowany, posępny klasycyzm, zaproponowany przez zespół Lecha i Wojciecha Szymborskich.

Wyszło z tego gmaszydło, którego anachroniczny monumentalizm budzi więcej smutku niż podziwu. W 2016 r. świątynia otrzymała od architektonicznego portalu Bryła.pl tytuł „Makabryły” – doroczną nagrodę dla najbrzydszego budynku w Polsce. Wilanowski kościół, flagowa inwestycja wiary po 1989 r., znalazła się w jednym szeregu z nieudanymi centrami handlowymi i gigantycznym posągiem Chrystusa ze Świebodzina. W 2000 r. diecezjalny konserwator zabytków, ks. prof. Andrzej Luft, uzasadniał odstąpienie od realizacji projektu Budzyńskiego tym, że zbytnio kojarzy się z pogańskim „słowiańskim kurhanem”. Co w takim razie jest właściwą artystyczną reprezentacją ducha wiary? Odpowiedzi, niestety, należy szukać w Licheniu. Tamtejsze sanktuarium jest ważnym centrum dewocji w jej popularnej, ludowej postaci. W kategoriach artystycznych pozostaje jednak ciekawostką, kuriozum, festiwalem już nie tylko tradycjonalizmu, ale i kiczu. Sanktuarium w Licheniu, wznoszone od początku lat 90., przesadą, ozdobnością i imponującymi gabarytami wyraża zdziecinnienie współczesnej sztuki sakralnej w Polsce. Naiwna wspaniałość świątyni maskuje estetyczną nieporadność i zagubienie kościoła, który nie potrafi znaleźć dziś dla siebie odpowiedniej artystycznej formy.

Muzea jak świątynie

Znaczną część historii europejskiej sztuki można opowiedzieć jako historię sztuki sakralnej. Ważne artystycznie zdarzenia miały oczywiście miejsce również poza Kościołem, nawet w średniowieczu. Jednak, ograniczając się tylko do sztuki religijnej, nie stracilibyśmy z oczu żadnego artystycznego przełomu. Kiedy na początku XVI w. papież Juliusz II zlecał Michałowi Aniołowi wykonanie fresków do Kaplicy Sykstyńskiej, krył się za tym zamysł, który dziś nazwalibyśmy awangardowym. Artysta i jego mecenas wyprzedzali sztukę swojego czasu; świeccy mogli tylko starać się nadążyć za artystycznymi nowościami powstającymi na łonie Kościoła. Kiedy religia przestała wyznaczać artystyczne trendy? Ostatnią wielką epoką sztuki sakralnej był barok. I polska sztuka sakralna zatrzymała się na myśleniu barokowym.

Problem w tym, że od tamtych czasów wiele się zdarzyło. Koncept państwa narodowego, powszechna skolaryzacja, rewolucja przemysłowa, postęp nauk przyrodniczych, których odkrycia wypierały w zbiorowej świadomości światopogląd religijny – te wszystkie inwencje nowoczesności prowadziły do nieuchronnej sekularyzacji europejskich społeczeństw, a w konsekwencji również tworzonej przez te społeczeństwa sztuki. Punkt ciężkości w produkcji artystycznej przesunął się na twórczość świecką. Wielkim ciosem dla sztuki religijnej był wynalazek muzeum, który od przełomu XVIII i XIX w. zaczął robić oszałamiającą karierę. Artyści nie potrzebowali już instytucji Kościoła jako partnera dla swoich przedsięwzięć.

Problemy Kościoła ze znalezieniem odpowiedniej formy artystycznej są funkcją głębszego kłopotu instytucji religijnej z nowoczesnością. Próby dostosowania wiary do zmieniającego się świata zawsze mniej lub bardziej przypominają robienie dobrej miny do złej gry, co nie znaczy, że nie były podejmowane. Kościół, od dawna nie wyznaczając już estetycznych trendów, zbierał się wielokrotnie na wysiłek, by przynajmniej za nimi nadążyć. Wśród najważniejszych dokonań modernizmu II Rzeczypospolitej nie zabrakło kościołów, takich jak brawurowa, futurystyczna świątynia pod wezwaniem św. Rocha, zaprojektowana przez Oskara Sosnowskiego dla Białegostoku. Nawet taki skrajny racjonalista i modernizator jak Le Corbusier skusił się na zaprojektowanie obiektu sakralnego – kaplica, którą w latach 50. XX w. zbudował w Ronchamp, ma swoje nieusuwalne miejsce w historii nowoczesnej architektury. Udane przypadki dialogu między aktualną sztuką a duchem wiary są jednak raczej wyjątkami potwierdzającymi regułę, zgodnie z którą zinstytucjonalizowana religia z coraz większym trudem znajduje odpowiednią reprezentację artystyczną.

Prl oazą

Kościół znajduje się w artystycznym odwrocie w całej Europie co najmniej od wybuchu rewolucji francuskiej. W Polsce z niespodziewaną odsieczą przyszedł mu PRL. W odróżnieniu od wielu innych demoludów instytucjonalne życie religijne nie zostało w naszym kraju zduszone. Komunistyczny reżym wypracował z religią i Kościołem zasady nieprzyjaznej wprawdzie, ale stabilnej koegzystencji. W rezultacie religia stała się interesującą przestrzenią społeczną nie tylko w sensie duchowym, lecz również politycznym (jako największa niezależna od państwa instytucja mogąca dać oparcie demokratycznej opozycji) i wreszcie artystycznym. Podczas gdy na Zachodzie religia kojarzyła się przede wszystkim z tradycją, tak często kwestionowaną przez artystów, w PRL jawiła się jako obszar względnej wolności, również twórczej.

Przed 1989 r. w kręgu Kościoła działało w Polsce wielu artystów z ówczesnej czołówki, by wymienić tworzącego nowoczesną sztukę sakralną Jerzego Nowosielskiego czy Jerzego Jarnuszkiewicza – rzeźbiarza, który przeszedł długą drogę od socrealizmu do tematów religijnych. Kulminacja zacieśniania sojuszu sztuki z ołtarzem nastąpiła w latach 80. Wprowadzenie stanu wojennego ostatecznie skompromitowało komunistyczne państwo i jego instytucje. Artyści masowo przyłączali się do bojkotu publicznych galerii. Kościół, tak jak przed wiekami, stał się instytucją potrzebną sztuce. Rozwijający się w latach 80. ruch wystaw sztuki współczesnej w kościołach to fenomen, który nie ma analogii w najnowszej historii artystycznej Europy.

Dla hierarchów otwierających bramy świątyń przed artystami te wystawy miały oczywiście przede wszystkim wymiar politycznej manifestacji i aktów oporu wobec władzy. Efektem ubocznym spełnienia tych zamierzeń było jednak wypełnienie kościołów instalacjami, obiektami i innymi awangardowymi formami, których w świątyniach nie widziano od dawna, a także obecność najbardziej progresywnych artystów, takich jak Grzegorz Klaman czy Włodzimierz Borowski – twórców, których zarówno przedtem, jak i potem trudno było sobie wyobrazić w kontekście sztuki sakralnej. Jak miało się wkrótce okazać, przymierze sztuki i religii z lat 80. nie było głębokim porozumieniem, lecz jedynie taktycznym sojuszem, który nie przetrwał zniknięcia z horyzontu wspólnego wroga. Wraz z rozpoczęciem transformacji najgłośniejsi artyści zniknęli z kościołów, ale i Kościół pokazał inną twarz – konserwatywną i nieufną wobec współczesnej kultury.

Meteor zmian

Obrazem symbolicznym dla artystycznej przemiany, jaką przeszedł Kościół od lat 80. do dziś, jest pomnik Jana Pawła II i kardynała Stefana Wyszyńskiego, który stoi na dziedzińcu KUL w Lublinie. Tę wybitną rzeźbę ukończył w 1983 r. Jerzy Jarnuszkiewicz. Ponad 20 lat później artysta Peter Fuss skatalogował pomniki Jana Pawła II, które jak grzyby po deszczu zaczęły wyrastać w całym kraju po śmierci papieża. Kiedy ogląda się ten zbiór, nie wiadomo, czy śmiać się, czy płakać. Wśród autorów pomników i figurek papieża zabrakło artystów klasy Jarnuszkiewicza. Wiele z tych przedstawień ociera się w swej w nieudolności o kategorie komicznej karykatury, ale za tą niezamierzoną śmiesznością kryje się smutna bezradność artystyczna – nawet wobec tak fundamentalnego wyzwania, jakim jest obrazowanie najważniejszej postaci w dziejach polskiego Kościoła. Postmoderna, postmoderna! – to jeden z okrzyków, jakie w 2013 r. skandowali manifestanci zwołani przez Radio Maryja pod Centrum Sztuki Współczesnej przeciw wystawianej w tej instytucji wideoinstalacji Jacka Markiewicza „Adoracja”.

Po 1989 r. bardziej otwarta na współczesność „katolewica” została w polskim kościele zmarginalizowana. Pozycję dominującą uzyskał nurt konserwatywny, dla którego aktualna kultura to jedna wielka relatywistyczna „postmoderna” i „cywilizacja śmierci”. Obecna sztuka jest zaś wyrazem tej „antykultury”; nic też dziwnego, że Kościół nie szuka w niej swojej reprezentacji. W jakimś sensie ma rację. W obliczu konserwatywnego zwrotu w Kościele sztuka sakralna stała się przede wszystkim źródłem chałtur wykonywanych przez twórców, których nazwisk próżno szukać na wystawach w instytucjach artystycznych. Efekty ich pracy można oglądać w nowo budowanych kościołach – i rzadko jest to inspirujący widok. Paradoksalnie tematyka religijna znalazła po 1989 r. najżywszy wyraz w pracach artystów zajmujących wobec Kościoła stanowisko krytyczne. Niezależnie od artystycznej oceny „Pasja” Doroty Nieznalskiej i proces o obrazę uczuć religijnych, który jej wytoczono, już przeszły do historii polskiej sztuki najnowszej. „Dziewiąta godzina” Maurizia Cattelana, figura Jana Pawła II przygniecionego meteorytem, wywołała straszny skandal, kiedy Anda Rottenberg wystawiała ją w 2000 r. w Zachęcie. Nie zmienia to faktu, że obrazoburcza praca Włocha pozostaje najciekawszym artystycznie wizerunkiem papieża Polaka, jaki mieliśmy okazję obejrzeć w naszym kraju w ostatnim ćwierćwieczu. Można odnieść wrażenie, że Kościół jest bardziej zainteresowany prowadzeniem sporów ze współczesną sztuką niż szukaniem w niej swojego aktualnego obrazu.

Czy to znaczy, że religia nie potrzebuje reprezentacji? Przeciwnie, wydaje się jednak, że dziś szuka jest gdzie indziej. Po 1989 r. Kościół w Polsce mógł stracić kontakt z aktualną sztuką, ale odkrył za to popkulturę i mass media. Radio Maryja i Telewizja Trwam to „dzieła” o nieporównanie większym zasięgu i mocy oddziaływania niż jakiekolwiek dzieło sztuki, które można by zamówić do jednego z tysięcy polskich kościołów. Nic zatem dziwnego, że ojciec Tadeusz Rydzyk nie otworzył w Toruniu szkoły malarstwa sakralnego, tylko akademię kształcącą ludzi mediów. Kościół mógł się bowiem wyrzec ambicji artystycznych, z których słynął przed wiekami, ale aspiracji do odgrywania ważnej roli w życiu społecznym nie porzucił. Tyle że do realizacji tych zamierzeń sztuka jest zbyt subtelnym, a nawet zbyt… sakralnym narzędziem. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 13/2018
Więcej możesz przeczytać w 13/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2018 (1829)

  • Polski Tydzień, Wielki Tydzień 25 mar 2018, 20:00 Zbliżają się Święta Wielkanocne. Rodzinne. Niedawno nawet uchwalono zakaz handlu, aby więcej ludzi mogło spędzać niedziele z rodziną. Tymczasem Wielki Piątek w Polsce poprzedził czarny piątek. To symboliczne. Niemniej jednak... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 25 mar 2018, 20:00 Z CZEGO SIĘ ŚMIEJĄ POLITYCY PIS? Marek Suski, szef gabinetu Mateusza Morawieckiego, na zorganizowanym przez kancelarię premiera tweetupie tryskał humorem i zebranym dziennikarzom opowiadał żarty. Pierwszy brzmiał tak: Pan Bóg wzywa do... 6
  • Obraz tygodnia 25 mar 2018, 20:00 45-129 tys. ton na tyle szacuje się wagę krążącej po Oceanie Spokojnym tzw. śmieciowej wyspy (składa się głównie z plastikowych odpadów) Wygrany Kamil Stoch wywalczył Kryształową Kulę, nagrodę dla najlepszego skoczka narciarskiego... 10
  • Info Radar 25 mar 2018, 20:00 Posłanka daje zarobić swoim Biuro poselskie wiceprzewodniczącej klubu Kukiz’15 Agnieszki Ścigaj mieści się w lokalu wynajmowanym od szefa krakowskich struktur ugrupowania, a zarazem jej asystenta – ustalił „Wprost”. Posłanka... 12
  • Aborcja jako wyrywanie języka 25 mar 2018, 20:00 ABORCJA TO INTERWENCJA ZEWNĘTRZNA, MAJĄCA NA CELU przedwczesne zakończenie ciąży. Interwencji dokonać może lekarz, ale też można dokonać jej metodą „zrób to sam”. Przez kilkaset lat nasze babki stosowały różne sposoby, by... 16
  • Pisim swędem 25 mar 2018, 20:00 RADYKAŁOWIE NA LEWICY, PRZECIEŻ IRYTU- JĄCY, przynoszą Polsce więcej pożytku niż szkody. Radykalizm ten zakłada łączenie politycznej diagnozy z politycznym rozwiązaniem. Lewicowa diagnoza jest taka: w Polsce mamy do czynienia z... 16
  • Na szerokie wody 25 mar 2018, 20:00 W 2011 r. stało się coś bardzo niezwykłego – po raz pierwszy od 1989 r. partia sprawująca władzę wygrała kolejne wybory. „Wprost” przestrzegał, że nie wolno osiadać na laurach. Bo doświadczenie – czy to w polityce, czy na morzu... 18
  • Kto kręci naszymi wyborami 25 mar 2018, 20:00 Próba obarczenia Facebooka czy firm doradczych winą za wszystkie polityczne niepowodzenia jest grubym nadużyciem. Co nie zmienia tego, że media społecznościowe, jako narzędzie pozbawione publicznego nadzoru, wymknęły się spod kontroli. 20
  • Globalni oligarchowie 25 mar 2018, 20:00 Ostatnie afery uświadomiły nam, że informatyczni giganci zagrażają wolnemu rynkowi, wolności informacji, a także ładowi demokratycznemu. 24
  • Lajki dla Wielkiego Brata 25 mar 2018, 20:00 Ilość informacji, które przekazujemy Facebookowi, sprawia, że wie on o nas praktycznie wszystko 26
  • Mark wszechmogący 25 mar 2018, 20:00 Zuckerberg ma jasny wizerunek: nieostentacyjny styl życia, bez blichtru. 28
  • Pierwsza setka Morawieckiego 25 mar 2018, 20:00 Minęło 100 dni od powołania Mateusza Morawieckiego na stanowisko premiera. W PiS można usłyszeć, że szef rządu został wrzucony na głęboką wodę i utrzymuje się na powierzchni. 30
  • PiS pod presją obrońców życia 25 mar 2018, 20:00 Spór o ustawę aborcyjną wyznacza nowy podział sceny politycznej – za lub przeciw obecnemu kompromisowi w tej sprawie. PiS nie umie nad tym zapanować. 34
  • Kongres Futurologiczny – Polska 2018 25 mar 2018, 20:00 W Polsce ma miejsce wielki eksperyment naukowy, bezkrwawa operacja zbiorowego polskiego mózgu. Stanisław Lem opisał podobną w opowiadaniu „Kongres futurologiczny”. Opowiedział o świecie, w którym rzeczywistość widzialna i odczuwalna... 37
  • Koniec Ministerstwa Cyfryzacji 25 mar 2018, 20:00 Działająca przy kancelarii premiera Agencja ds. Informatyzacji najprawdopodobniej zastąpi resort cyfryzacji – dowiedział się „Wprost”. Zmiana ma być przeprowadzona do maja, a jej celem jest uratowanie krytycznych projektów z obszaru cyfryzacji państwa. 38
  • Tajemnice śmierci Jaroszewicza 25 mar 2018, 20:00 Zbyt pochopnie przyjęto, że zabójstwo Jaroszewiczów miało charakter rabunkowy. Być może był to mord polityczny – mówi prof. Patryk Pleskot, historyk IPN, autor książki „Zabić. Mordy polityczne PRL”. 40
  • Chcę być lwicą. Bez dodatkowych określeń 25 mar 2018, 20:00 Nie mogłam prowadzić samochodu, wychodzić do sklepu. Ale trzeba się otrząsnąć – mówi Aleksandra Jakubowska, była posłanka SLD, dziś dziennikarka prawicowej telewizji wPolsce. 44
  • Metafizyczna wina Polaków 25 mar 2018, 20:00 ZIEMOWIT GOWIN Kowalski bije się w pierś i przeprasza za zbrodnie – za zbrodnie Polaków, swoich pobratymców; za zbrodnie dokonane na Żydach, ale i na Ukraińcach, na niewinnych ludziach różnych narodowości. Przeprasza za Jedwabne, za... 47
  • Nic ich nie powstrzyma 25 mar 2018, 20:00 Grupa harcerzy i rowerowych podróżników połączyła siły, by dostać się na zlot skautów do Stanów Zjednoczonych. Uznali, że najfajniej będzie pojechać na rowerach. I najpierw udać się na wschód. Właśnie jadą pod wiatr przez lód na Bajkale. 48
  • Nowe życie palanta 25 mar 2018, 20:00 Według Normana Daviesa polski palant był pierwowzorem baseballu. Dlatego moim marzeniem jest stworzyć międzynarodową federację podobnych sportów – mówi Łukasz Szymborski, twórca i prezes Polskiego Stowarzyszenia Palantowego. 54
  • W domach za płotem nie ma ludzkiej czułości 25 mar 2018, 20:00 Grodząc na potęgę miejskie osiedla, zamknęliśmy się na potrzeby drugiego człowieka. Tego zza płotu, czyli wroga. 56
  • Ministrowie, aby do pierwszego 25 mar 2018, 20:00 Ojciec prezydenta Dudy zarabia lepiej od syna, a wójt 3-tysięcznego Korycina więcej niż wiceminister energetyki odpowiedzialny za kluczowe spółki. Czy pensje ministrów powinny być wyższe? 60
  • Powrót elektryków 25 mar 2018, 20:00 Sto lat temu na świecie było więcej aut elektrycznych, jednak w końcu przegrały one z napędem spalinowym. Dziś elektryki mają szansę na powrót i wygraną. 64
  • Elektryczne targowisko próżności 25 mar 2018, 20:00 Od supermocnych elektrycznych bestii po małe, miejskie autka. Jest w czym wybierać. 68
  • Polski dzień w Dolinie Krzemowej 25 mar 2018, 20:00 Internet rzeczy, elektromobilność, inteligentne miasta, bezpieczeństwo i kryptowaluty – o tym rozmawiano na Stanfordzie. 70
  • Hossa Bessa 25 mar 2018, 20:00 Zuckerberg w opałach Panika wśród posiadaczy akcji Facebooka. W jeden dzień wartość koncernu spadła na amerykańskiej giełdzie o prawie 40 mld dolarów. To pokłosie afery z udziałem brytyjskiej firmy doradczej Cambridge Analytica. Ta... 72
  • Orły z Wielkopolski nagrodzone 25 mar 2018, 20:00 Wielkopolska należy do najdynamiczniej rozwijających się regionów w kraju, nic zatem dziwnego, że lista laureatów zestawienia „Wprost” była długa. 74
  • PKP łączy siły 25 mar 2018, 20:00 Grupa PKP przekształci się w strukturę holdingową. Ma to podnieść jakość obsługi pasażerów i usprawnić zarządzanie. 76
  • Pozbyć się długów 25 mar 2018, 20:00 Należności trzeba spłacać. Szczególnie jeśli wierzyciel chce się z nami dogadać. 78
  • Spółka na Gibraltarze a brexit 25 mar 2018, 20:00 29 marca 2019 r. Wielka Brytania wyjdzie z Unii Europejskiej. Brexit obejmie również Gibraltar. Czy dla otwieranych tak chętnie spółek na Gibraltarze będzie to miało jakiekolwiek znaczenie? 79
  • Populiści kontratakują 25 mar 2018, 20:00 Antyimigranckie i eurosceptyczne partie w Europie nabrały wiatru w żagle. Wynik wyborów we Włoszech pokazuje, że Unię czeka kolejna, znacznie silniejsza fala. Populizmu. 81
  • Wiosenne odmładzanie 25 mar 2018, 20:00 W czesna wiosna to idealny moment na zabiegi odmładzające – mówi dr Kamila Padlewska z kliniki dermatologii estetycznej i medycyny anti-aging Oricea w Warszawie. 84
  • Sen nieprzerywany katarem 25 mar 2018, 20:00 Sen ma kluczowe znaczenie dla zdrowia. W chorobie, również w przeziębieniu, sen wpływa korzystnie na regenerację organizmu i powrót do zdrowia. 86
  • Wszystko z jajka 25 mar 2018, 20:00 Starożytni Hindusi i także Grecy wierzyli, że Ziemia powstała z kosmicznego jaja. Dla dawnych Słowian jajko było symbolem słońca, dla średniowiecznych architektów – natchnieniem. 88
  • Scena jest jak narkotyk 25 mar 2018, 20:00 Święta zamierza spędzić z rodziną. To jej odpoczynek od nagrań, kręcenia teledysków i trasy koncertowej, w której Cleo jest permanentnie od… 2014 r. 92
  • Niewiara w sztukę 25 mar 2018, 20:00 W Wielkanoc Polacy masowo odwiedzą kościoły. Niestety, poziom zarówno architektury, jak i sztuki sakralnej, jaki zobaczą, nie natchnie ich optymizmem. 96
  • Jestem z branży, nie jestem ze środowiska 25 mar 2018, 20:00 Problemem nie jest 15-20 filmów dobrych, które powstają z inicjatywy PISF, tylko grupa 20 produkcji nie wiadomo dla kogo – mówi szef Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Radosław Śmigulski. 100
  • Wydarzenie 25 mar 2018, 20:00 HIP-HOP Terapia przez wykrzyczenie Poprzedni album Typa to była konstrukcja karkołomna – spowiadał się ze spowiedzi, czyli wizyt u terapeuty. Tym razem droga jest krótsza – to, co rapera boli, słyszymy bezpośrednio: wypowiedziane,... 104
  • Film 25 mar 2018, 20:00 Film SERIAL Zły detektyw PO DWÓCH SEZONACH „BELFRA” CANAL+ ZNÓW PROPONUJE RODZIMY, JAKOŚCIOWY SERIAL. I znów kryminalny. Ale w „Kruku” od sensacyjnej zagadki ważniejsze są psychologia i nastrój. Adam Kruk jest śledczym z Łodzi,... 105
  • Kalejdoskop 25 mar 2018, 20:00 SZTUKA Nienaturalne piękno JAKA JEST SZTUKA MANIERYSTYCZNA? Afektywna, bojąca się pustki, wieloznaczna i… autorzy wystawy wymieniają jeszcze 75 przymiotników, które ją opisują. I wszystkie są prawdziwe! Bliskość Pragi cesarza Rudolfa... 106
  • Książka 25 mar 2018, 20:00 DLA DZIECI Życie to nie bajka W KRAINIE LITERATURY DZIECIĘCEJ POJAWIŁ SIĘ KOLEJNY NIEDŹWIADEK. Ma na imię Kuba, młodszego brata i mamę, która uczy go życia. Rodzina żyje w lesie w harmonii z przyrodą, choć tę harmonię przerywają... 108
  • Muzyka 25 mar 2018, 20:00 ALTERNATYWA Nieznośna chęć poszukiwania Jack White to jeden z tych, którzy po dojściu do mistrzostwa, nie eksplorują w nieskończoność tych samych patentów. Za to spokojnie, krok po kroku, idą dalej. Na „Boarding House Reach”... 109
  • Kulturalna trzynastka 25 mar 2018, 20:00 Tamara Arciuch AKTORKA, AGATA W „MŁODYCH WILKACH 1/2” I PANNA MŁODA W „WESELU”. GRAŁA W WIELU SERIALACH, M.IN. „NIANIA” CZY „M JAK MIŁOŚĆ”. 1. Najbardziej znienawidzona lektura? „Noce i dnie”. Film genialny, ale w... 110
  • Z Dziennika 25 mar 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Spotkanie z czytelnikami w bibliotece w Sosnowcu. Tłumy. Wiele osób dojechało z okolicznych miast. A już zauważyłem, że panie bibliotekarki w małym pokoju na tyłach urządziły afterparty i bardzo się na nie cieszyły z... 111
  • Coś po nim zostało 25 mar 2018, 20:00 16 marca najgorętszym miejscem ośnieżonego Wrocławia było Narodowe Forum Muzyki. Publiczność rozgrzał koncert „A jednak coś po nas zostanie” z piosenkami Przemysława Gintrowskiego. 112
  • Muzułmańskie Emiraty nie chcą muzułmanów 25 mar 2018, 20:00 Na lotnisku w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich Abu Zabi (kiedyś Abu Dhabi) jeszcze przed kontrolą paszportową wita mnie śpiew muezzina. To ustawia przybyszy. Zmierzam do wyjścia z lotniska i czytam slogany – niektóre słuszne –... 114

ZKDP - Nakład kontrolowany