Mały fiat, wielka polityka

Mały fiat, wielka polityka

Stare auta, nowa miłość
Stare auta, nowa miłość / Źródło: PAP
45 lat temu zaczęto produkować w Polsce auto, które zrewolucjonizowało życie Polaków.

Maluch, kaszlak, parch, pchła, Polaquito albo po prostu polsky – ilość przydomków nadawanych fiatowi 126p to jedyna chyba dyscyplina, w której pojazd ten może konkurować z mercedesem. Prosty samochodzik dla przeciętnego zjadacza chleba, ze słabym, głośnym silnikiem i pudełkowatą karoserią niedającą szans na wygodną jazdę to prawdziwy kamień milowy w rozwoju cywilizacji technicznej w Polsce. Między czerwcem 1973 r. a wrześniem roku 2000 wyprodukowano tych maluchów ponad 3 mln. Nie ma dziś w Polsce rodziny, która nie miałaby z nim jakichś wspomnień. Do legend przeszły wakacyjne wyprawy maluchem zaprzęgniętym do dwa razy większych przyczep kempingowych, które Polacy wlekli nad Adriatyk czy Morze Czarne. Prymitywna konstrukcja bywała zawodna, ale zdeterminowany kierowca zawsze był w stanie jakoś ją uruchomić i ruszyć w drogę, nie bacząc na rdzę czy kaprysy układu elektrycznego. Samochód na początku produkcji kosztował równowartość 20 średnich pensji, ale ponieważ wtedy wszystko było reglamentowane, posiadanie pieniędzy wcale nie było gwarancją zakupu. Trzeba było mieć przydział albo przepłacać na giełdzie, bo giełdowe ceny maluchów były kiedyś średnio dwa razy większe od ceny zakupu nowego samochodu.

Volkswagen PRL

Gdyby nie towarzysz Edward Gierek, być może dziś lokowalibyśmy sentymenty w zupełnie innej konstrukcji. Pod koniec lat 60. Polska Rzeczpospolita Ludowa była bowiem motoryzacyjną pustynią zaludnianą przez warszawy partyjnych kacyków, wołgi ubeków i toporne syreny, które nie sprawdzały się w roli auta dla mas. Szczególnie, że ówczesny wódz narodu Władysław Gomułka w ogóle nie widział potrzeby zacieśniania więzi ludu pracującego miast i wsi z motoryzacją. Gdy w 1967 r. w Polsce zaczęto licencyjną produkcję fiata 125, był to drogi pojazd dla elit, co samo w sobie nie podobało się pierwszemu sekretarzowi. Jednak Gierek, wówczas szef PZPR w Katowicach, miał swoje własne plany stworzenia peerelowskiej wersji volkswagena garbusa. W swoich modernizacyjnych zapędach Gierek posunął się nawet do tego, że bez wiedzy Gomułki wysłał do Włoch Tadeusza Wrzaszczyka, szefa Zjednoczenia Przemysłu Motoryzacyjnego, który już wcześniej negocjował z Włochami umowę na produkcję fiata 125.

Spotkał się on z prezesem Fiata Giovannim Agnelli, próbując wysondować, czy koncern przekaże Polsce licencję na tani samochód dla ludu i czy da się zapłacić za licencję nie w twardej walucie, tylko w naturze, dostarczając do Turynu silniki, skrzynie biegów i gotowe samochody. Agnelli nie miał nic przeciwko temu. Kilka miesięcy później Gierek przejął władzę w Polsce, mianując Wrzaszczyka ministrem przemysłu. Ten zaś zrobił swojego byłego zastępcę w Zjednoczeniu Andrzeja Góreckiego szefem firmy Pol-Mot i obaj panowie zabrali się do negocjacji z Włochami. Górecki był bardzo pomocny, bo w czasie wojny służył w armii Andersa we Włoszech, a potem skończył politechnikę w Bolonii. Górecki miał apetyt na auto o wiele bardziej eleganckie niż fiat 126. Chodziło o model 127, który miał jednak tę wadę, że był za drogi w produkcji jak na auto dla mas w biednym kraju zza żelaznej kurtyny. Model ten ostatecznie trafił do bogatej Jugosławii i jako zastava do końca PRL był obiektem westchnień polskich kierowców. Im zaś został poczciwy maluch.

Przysługa za przysługę

Włosi sporo ryzykowali, zgadzając się na przekazanie licencji na malucha w zamian za dostawy ponad 800 tys. silników i skrzyń biegów oraz 50 tys. gotowych aut z kraju komunistycznego o znacznie niższej kulturze technicznej. Jak się okazało, była to bardzo opłacalna inwestycja, nie tylko pod względem biznesowym, ale także politycznym. Fiat, kierowany przez słynną rodzinę Agnelli, miał na początku lat 70. coraz większe problemy z komunistami. Firmie we znaki dawali się terroryści z Czerwonych Brygad, którzy zamordowali kilku menedżerów koncernu. Prezes Gianni Agnelli przebywał pod stałą ochroną, ale Czerwonym Brygadom udało się porwać teściową jego córki.

Do tego kontrolowane przez komunistów związki zawodowe dosłownie paraliżowały strajkami produkcję. Agnelli próbował rozmów z liderami włoskiej partii komunistycznej, ale na nich, podobnie jak na niego, wywierali presję radykałowie, grożąc śmiercią każdemu, kto będzie próbował paktować z kapitalistą Agnellim. I tu w sukurs przyszli Fiatowi towarzysze polscy, którzy mieli dług wdzięczności wobec Agnelliego. Nie chodziło wyłącznie o uruchomienie produkcji malucha w Polsce, ale też o pomoc koncernu w zorganizowaniu spotkania Edwarda Gierka z wiecznym premierem Włoch Giulio Andreottim, który swobodnie lawirował między Watykanem, mafią i masonami. Ludzie z otoczenia Agnelliego uprzedzili premiera, że ich dobry biznesowy partner Edward Gierek zabiega o audiencję u papieża Pawła VI. Do spotkania w Watykanie dzięki wstawiennictwu Andreottiego rzeczywiście doszło.

Gierek zrewanżował się więc Agnelliemu, zapraszając na Mazury Giancarlo Pajettę, członka biura politycznego Włoskiej Partii Komunistycznej mającej duży wpływ na strajki w zakładach Fiata. Na Mazury zawitał wtedy także Gianni Agnelli. Spotkanie musiało być owocne, bo wkrótce potem włoscy komuniści zaczęli uspokajać strajkujących związkowców. Agnelli nie miał problemu ze zorganizowaniem marszu 40 tys. łamistrajków, którzy wtargnęli na teren okupowanych zakładów Fiata w Turynie, przywracając produkcję samochodów.

Gratka dla kolekcjonera

Rok później, w 1980 r., Włosi przestali produkować u siebie malucha, ale w zakładach w Bielsku Białej i Tychach praca szła pełną parą. Maluch stał się obiektem licznych modyfikacji pochłaniających wiele wysiłku. Do 2000 r. fiat 126p doczekał się wielu udoskonalonych technicznie wersji, a także eksperymentów z samym wyglądem auta. Powstały prototypy wersji kombi, krótka seria bardzo poszukiwanych dziś kabrioletów, a nawet kilkanaście sztuk maluchów terenowych z napędem na cztery koła, testowanych przez wojsko. Konstruktorzy kombinowali też z napędem na przednią oś, żeby zwiększyć przestrzeń dla pasażerów i bagaży, ale przeprojektowany w krakowskiej ASP prototyp o wszystko mówiącej nazwie Ryjek nie był pięknym samochodem.

Cała Polska, ale także świat, bo malucha wysyłano m.in. na Kubę, do Chin i Egiptu, gdzie mimo mikrych rozmiarów służył za taksówki, wolała klasyczną pudełkowatą wersję. Ostatni model ze stycznia 1999 r. nosił oznaczenia elx i oferował katalizator paliwa i zagłówki dla pasażerów z tyłu. Było to już auto przedpotopowe, z silnikiem zasilanym gaźnikiem, które od ponad dekady zostały w świecie motoryzacji wyparte przez wtrysk paliwa. Maluchy w następnym roku przestały być produkowane, pozostając we wdzięcznej pamięci pokoleń polskich kierowców, którzy właśnie za kierownicą 126p uczyli się jeździć. Dziś ten sentyment ma także swoją wymierną wartość, bo choć malucha ciągle można kupić za kilka tysięcy złotych, kolekcjonerskie egzemplarze z przebiegiem kilku tysięcy kilometrów potrafią kosztować od 40 do 100 tys. zł. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 25/2018
Więcej możesz przeczytać w 25/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2018 (1840)

  • Oto moja propozycja referendum 17 cze 2018, 20:00 Wygląda to tak, jakby prezydenckie referendum konsultacyjne na temat konstytucji się zakończyło, zanim jeszcze się rozpoczęło. Osądzam tak na podstawie opinii, jakie pojawiły się po ogłoszeniu w ubiegłym tygodniu 15 pytań, które... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 17 cze 2018, 20:00 PREZYDENT ANDRZEJ DUDA ODBIERA LICZNE SYGNAŁY OD SZEREGOWYCH POSŁÓW PIS, że byliby mu ogromnie wdzięczni, gdyby głowa państwa zawetowała obniżki pensji parlamentarnych uchwalone przez Sejm. Niewykluczone, że w takiej sytuacji puściliby... 6
  • Info radar 17 cze 2018, 20:00 POLITYKA Tusk nie chce wspólnej opozycyjnej listy Donald Tusk nie chce tworzyć wspólnej listy opozycji w wyborach do Parlamentu Europejskiego. O ewentualnej odrębnej liście szefa Rady Europejskiej, obok Platformy Obywatelskiej, media... 12
  • Referendum, którego nikt nie chce 17 cze 2018, 20:00 REFERENDUM KONSULTACYJNE PREZYDENTA ANDRZEJA DUDY JESZCZE NIE ZOSTAŁO ROZPISANE, a już poniosło porażkę. 15 pytań na temat ewentualnych zmian w konstytucji, które zaprezentowała Kancelaria Prezydenta, można podzielić na absurdalne (np.... 13
  • Foka jako obcy 17 cze 2018, 20:00 NA POLSKICH PLAŻACH GINĄ FOKI I RÓŻNE SĄ TEORIE, KTÓRE WYJAŚNIAJĄ TO ZJAWISKO. Foki nie popełniają samobójstw. Może dotknęła je jakaś zaraza? Ale żadna zaraza nie roztrzaskuje głów. Zapewne ktoś je zabija. Rybacy? Jest taka... 14
  • Drukarz na kursie kolizyjnym 17 cze 2018, 20:00 DRUKARZ, KTÓRY PROCESUJE SIĘ O PRAWO DO NIEWYDRUKOWANIA ULOTKI O TREŚCI BUDZĄCEJ W NIM PROTEST, STAŁ SIĘ BOHATEREM SPOREJ CZĘŚCI PRAWICY. Oto Polak indywidualista, na dodatek przeciwnik ruchów LGBT, zmuszany przez sąd (ha!) do wykonania... 14
  • Kukiz się sypie 17 cze 2018, 20:00 Tuż przed wyborami samorządowymi ugrupowanie Kukiz’15 przeżywa trudne chwile, które mogą zmieść tę formację ze sceny politycznej. 16
  • Lewica kontra lewica 17 cze 2018, 20:00 Wypadły z parlamentu, straciły rzesze wyborców, ale ciągle ekscytują się głównie pytaniem, kto kogo ostatecznie pokona. Ugrupowania lewicowe. 20
  • Verheugen jak łyk świeżego powietrza 17 cze 2018, 20:00 Nigdy nie miałem sympatii politycznej dla komisarza Güntera Verheugena. Zbyt dobrze pamiętam, jak niegdyś wywierał presję na polskich polityków, aby bez szemrania akceptowali niekorzystną dla Polski zmianę w systemie głosowań w UE. Albo... 23
  • Zajazd na Litwie 17 cze 2018, 20:00 Fundacja podległa MSZ zawiadomiła prokuraturę o przekrętach w Związku Polaków na Litwie. I sama znalazła się pod ostrzałem polityków związanych z obozem rządzącym. 24
  • Tusk będzie w Radzie Europejskiej do ostatniego dnia kadencji 17 cze 2018, 20:00 Obaj z Januszem Lewandowskim przekonujemy, że Parlament Europejski nie powinien wprowadzać cięć w polityce spójności. Nadal będziemy to robić, choć pewnie na koniec i tak zostaniemy zdrajcami – mówi Jan Olbrycht, europoseł PO. 26
  • Synu, pomówmy o seksie 17 cze 2018, 20:00 Spędzanie czasu z dzieckiem jest konieczne, aby w dorosłym synu odnaleźć partnera – o męskości i ojcostwie opowiadają ojciec Zbigniew Lew-Starowicz i syn Michał. 30
  • Gruppensex nad Wisłą 17 cze 2018, 20:00 Wiecie, co jest najgorsze w seksie grupowym? To, że można zostać pominiętym. Przypomniał mi się ten stary dowcip, gdy przeczytałam w poprzednim numerze „Wprost” artykuł „Między nami swingersami”. Zdaje się, że warszawscy radni,... 35
  • Dla mnie Tomek żyje 17 cze 2018, 20:00 Gdy syn przez narkotyki podciął sobie żyły, powiedziałem: „Za bardzo cię kocham, żeby patrzeć, jak idziesz do grobu. Opuść mój dom” – mówi Witold Mackiewicz, ojciec tragicznie zmarłego himalaisty. 36
  • Wojna o foki 17 cze 2018, 20:00 Dla rybaków są szkodnikami, które wyjadają im ryby. Dla pracowników fokarium to Balbin, Helenka, Celebrytka, a przede wszystkim zwieńczenie lat pracy nad przywróceniem Polsce fok. 42
  • Śmierdzący problem 17 cze 2018, 20:00 Mieszkańcy wsi kontra inwestor rozwijający przemysłowy chów świń – instytucje państwa nie są w stanie rozstrzygnąć sprawy związanej z jakością życia i zdrowiem ludzi. 46
  • Pieniądze z drugiej ręki 17 cze 2018, 20:00 Dawne lumpeksy i second-handy to dziś duże sieciowe salony z używaną odzieżą. Zasada jest taka, że nic się nie marnuje. 49
  • Zarobić na chaosie 17 cze 2018, 20:00 Jak wrócić z wakacji mądrzejszym, zainspirowanym i z większym dystansem do świata? Trzeba przeczytać te książki. 52
  • Hossa Bessa 17 cze 2018, 20:00 Końcówka ubiegłego piątku to kolejna odsłona wojny handlowej, którą wypowiedziała już jakiś czas temu administracja Donalda Trumpa. Znów padło na Chiny. Prezydent USA oficjalnie ogłosił, że nałoży dodatkowe cła na wartą 50 mld... 54
  • Know How 17 cze 2018, 20:00 Monitor dla wszystkich To dowód, że da się tworzyć produkty budżetowe, czyli takie, które nie będą nas kosztowały majątku i jednocześnie nie będą wyglądały, jak byśmy właśnie przywieźli je z Chin. Za niecałe 800 zł możemy... 56
  • Odwaga tworzenia 17 cze 2018, 20:00 O nowej koncepcji budowania mieszkań na wynajem mówi Piotr Hofman, prezes HM Inwest SA – Grupa Inwest. 57
  • Salonowiec Kim 17 cze 2018, 20:00 Donald Trump dopieszczał w Singapurze przywódcę Korei Północnej, jak się dało. Ale już następnego dnia Amerykanie dali jasno do zrozumienia, że jeśli Kim będzie próbował migać się od rozbrojenia, nie uzyska nic poza pamiątkowym zdjęciem z prezydentem USA. 58
  • Kokainowe problemy hiszpańskiej prawicy 17 cze 2018, 20:00 Przez Galicję wlewa się do Europy rzeka kokainy, ale lokalni politycy długo przymykali na to oko. Jeden z nich kandyduje dziś na lidera hiszpańskiej prawicy i może zostać premierem. 62
  • Złapać przemytnika za rękę 17 cze 2018, 20:00 Rozmowa z NACHO CARRETERO, autorem zakazanej w Hiszpanii książki o przemycie kokainy. Czy ktoś potężny obawia się informacji zawartych w pana książce i dlatego zakazano jej sprzedaży? Nie sądzę, żeby w grę wchodziła wielka polityka.... 63
  • To niemożliwe, że nie jesteś szczęśliwa 17 cze 2018, 20:00 Oczekuje się, że będą radosne, a one są smutne i nieszczęśliwe. Depresje związane z macierzyństwem są najmniej społecznie akceptowane. To wciąż temat tabu. 67
  • Mały fiat, wielka polityka 17 cze 2018, 20:00 45 lat temu zaczęto produkować w Polsce auto, które zrewolucjonizowało życie Polaków. 70
  • My wszyscy z niego 17 cze 2018, 20:00 Opisując życie najsłynniejszego polskiego jazzmana Krzysztofa Komedy, Magdalena Grzebałkowska opisuje też środowisko artystyczne lat 60. 72
  • Emerytura jest do kitu 17 cze 2018, 20:00 Ozzy Osbourne znów zawita do Krakowa. Wystąpi z projektem solowym, do którego oprawę stworzył polski artysta. 76
  • Zwierzęta mają swój głos 17 cze 2018, 20:00 Słodki maluszek może okazać się czarnym charakterem opowieści – mówią sir David Attenborough i Michael Gunton, twórcy legendarnych programów przyrodniczych. 78
  • Wydarzenie 17 cze 2018, 20:00 MUZEUM Bar wniebowzięty Jeszcze do 2007 r. wytwarzano tu 250 tys. butelek wódki na dobę. Trudno więc wyobrazić sobie lepsze miejsce na muzeum tego trunku, tym bardziej, że Koneser staje się przestrzenią, gdzie powstają nie tylko... 80
  • Film 17 cze 2018, 20:00 DOKUMENT Ofiara seksu JEGO ANIMACJE FASCYNOWAŁY, FABULARNE „OPOWIEŚCI NIEMORALNE” STAŁY SIĘ WE FRANCJI KASOWYM HITEM, „Dzieje grzechu” miały premierę w Cannes. Był częścią kulturowej rewolucji seksualnej i nie bał się... 82
  • Muzyka 17 cze 2018, 20:00 HIP-HOP Cholernie zdolny bufon Nie znać Kanye Westa można tylko wtedy, kiedy całkowicie odetniemy się od świata popkultury. By obiektywnie ocenić jego muzykę, przydałoby się odciąć od wszystkiego, co o nim i jego słynnej rodzinie... 84
  • „Dwie pary do pary” – wakacyjna premiera teatru Capitol! 17 cze 2018, 20:00 Kazadi, Romanowska, Wierzbicka, Żurek i Cieszyński w sztuce w reżyserii Olafa Lubaszenki! Gdy noc poślubna zmienia się w koszmar… to publiczność śmieje się do łez! 85
  • Książka 17 cze 2018, 20:00 POWIEŚĆ Historyczny Bond Arturo Péreza-Reverte nie ma powodu przedstawiać. Jego najnowsza powieść dzieje się w czasie hiszpańskiej wojny domowej, a jej tytułowy bohater jest bardzo tajnym agentem służb specjalnych gen. Franco. To wręcz... 86
  • Kalejdoskop 17 cze 2018, 20:00 FESTIWAL Stronice i granice Goście niemal z całej Europy, ale również z Izraela i USA. Nie tylko pisarze, ale również dziennikarze, biolog ewolucyjny, psycholog, reżyser teatralny czy kompozytorka i wokalista – Big Book Festival nie od... 87
  • Sportowcy z żelaza 17 cze 2018, 20:00 Trzecia edycja Enea IRONMAN 5150 Warsaw zapisze się na kartach warszawskiego triatlonu jako rekordowa pod względem frekwencji i temperatury. 88
  • Kulturalna trzynastka 17 cze 2018, 20:00 Andrzej Krzywy WOKALISTA ZESPOŁU DE MONO 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Lubiłem czytać, więc nie miałem jakichś koszmarów związanych z książkami. Najgorzej czytało mi się „Chłopów”. 2. Którym bohaterem z literatury... 90
  • Kultura wtórnego obiegu 17 cze 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Kiedy do niedawna mieszkałem jeszcze na Chmielnej, codziennie zderzany byłem z fenomenem TKMaxxa. Wystarczyło wyjść z domu i zejść na podwórko, dlatego patrolowałem go dzielnie. Przedziwne połączenie adrenaliny... 91
  • Uwielbiam uczyć się od innych 17 cze 2018, 20:00 Nigdy nie chciałam mieć jednego wzorca do naśladowania. Inspiracji szukam w każdym napotkanym na swojej drodze człowieku. 92
  • Skuteczne oszczędzanie pieniędzy 17 cze 2018, 20:00 Zbliżają się wakacje, a my znowu nie mamy odłożonych pieniędzy? Tłumaczymy się niskimi pensjami lub wysokimi kosztami życia. Szczerze? To wszystko wymówki. Skutecznie oszczędzać może każdy. 94
  • Jak podróżować z dziećmi 17 cze 2018, 20:00 Radzi Anna Olej-Kobus, podróżniczka, autorka książek, m.in. „Podróżuj z dzieckiem” i cyklu „Podróżownik”. 96
  • Frans jedzie do Moskwy, a siatkarki Moskwę leją... 17 cze 2018, 20:00 Działo się w zeszłym tygodniu! Na niwie europejskiej i sportowej. W Strasburgu osiwiały – z powodu Polski zapewne – towarzysz Timmermans Frans (nie, nie jest „towarzyszem sztuki drukarskiej” ani też „towarzyszem broni pancernej”,... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany