Zwierzęta mają swój głos

Zwierzęta mają swój głos

Sir David Frederick Attenborough
Sir David Frederick Attenborough / Źródło: BBC
Słodki maluszek może okazać się czarnym charakterem opowieści – mówią sir David Attenborough i Michael Gunton, twórcy legendarnych programów przyrodniczych.

ROZMAWIAŁ Bartosz Czartoryski

Kiedy kręcą panowie programy przyrodnicze, nie obawiają się ryzyka niepotrzebnego, że tak to nazwę, uczłowieczania przedstawionych na ekranie zwierząt?

DA: Nie, nie wydaje mi się. Bo chodzi panu zapewne o to, że za pomocą narracji przypisujemy zwierzętom nieistniejące emocje albo myśli?

Dokładnie tak.

DA: Jako filmowiec i biolog mogę odpowiedzieć tak: zwierzęta mają swój głos. Często błędnie interpretujemy, na przykład, definicję antropomorfizmu i na tej podstawie skłonni jesteśmy przyznać, że nie posiadają one żadnych bliskich nam reakcji. A przecież posiadają! My bywamy rozzłoszczeni i one bywają rozzłoszczone, bo kiedy pędzi na nas rozjuszone, ryczące zwierzę, możemy założyć, że jest rozgniewane. I to nie jest antropomorfizm, ale celna interpretacja tego, co ono odczuwa. I wydaje mi się, że esencją dobrego programu przyrodniczego jest przypisywanie zwierzętom reakcji, których znaczenia jesteśmy absolutnie pewni. MG: Poza tym za każdym programem stoi sztab ludzi z tytułami naukowymi, którzy dbają o takie rzeczy, to dzięki nim potrafimy odczytać i zinterpretować, co się dzieje. Jak powiedział David, zawsze upewniamy się, czy mamy rację, czy mówimy prawdę.

Nie pojawia się niekiedy pokusa interwencji? Czy zwyczajna empatia nie podpowiada, że powinno się zareagować, zapobiec czemuś albo, odwrotnie, coś zainicjować?

MG: Oczywiście, jesteśmy przecież ludźmi i łatwo jest reagować emocjonalnie, lecz należy pozwolić przyrodzie na swobodne działanie, bo jak w pewnych sytuacjach dokonać wyboru? Są oczywiście wyjątki od tej reguły i podczas zdjęć do „Planety Ziemi II” miała miejsce sytuacja, kiedy małe żółwie wygrzebywały się z ziemi i zamiast, jak powinny, iść od razu ku wodzie, zaczęły się od niej oddalać, zdezorientowane światłami miasta. I cokolwiek by się z nimi nie działo na plaży, nawet jeśli zostałyby przez jakiś inny gatunek zjedzone, nie można interweniować, ale kiedy wychodzą na betonowy chodnik i ma je rozjechać samochód, wtedy zasady się zmieniają.

I co wówczas zrobiliście?

MG: Odłożyliśmy kamery, pozbieraliśmy żółwie do wiaderek i zanieśliśmy z powrotem do morza. DA: Uważam, że ewentualne interwencje przyniosłyby więcej szkody niż pożytku. Natura lną i ludzką reakcją jest chęć przepłoszenia drapieżnika, który zaraz znienacka złapie bezbronną, młodą zwierzynę, ale się tego nie robi. Bo nawet jakby nam się udało, niedoszła ofiara może uciec i pobłądzić, znaleźć się z daleka od stada i umrzeć z samego stresu. Matka go nie znajdzie, czyli i tak jest stracone. Drapieżnik zaś pójdzie zapolować na inne zwierzę. Albo jego młode umrą. Można przyrodzie tylko zaszkodzić. Rzecz jasna, empatia jest rzeczą ludzką, ale trzeba się powstrzymać.

Przy „Planecie Ziemi” oraz szykowanym programie o roboczym tytule „Dynasty”, korzystacie z najnowszych zdobyczy techniki, bez których trudno sobie wyobrazić dzisiejszą telewizję.

MG: O tak, eksperymentujemy chociażby przez cały czas z nowymi technikami fotografii, które pozwalają nam przeniknąć do świata zwierząt, co z kolei pomaga oglądającemu poczuć, że znalazł się w samym środku zdarzeń. Utrzymanie więzi emocjonalnej między widzem a bohaterami jest niezbędne, a odbywa się to za pomocą, na przykład, utrzymania punktu widzenia kamery na poziomie wzroku zwierzęcia. Takie triki budują relację z obrazem.

Kiedy obcuje pan z zaawansowanym, dającym nowe możliwości sprzętem, żałuje pan, że nie może powrócić i nagrać starych programów raz jeszcze?

DA: Nie, myślę, że trafiłem na idealny moment. Pracuję w telewizji od 1952 r., a programy przyrodnicze robię od 1954 r. i nie mogę uwierzyć w swoje szczęście. Za każdym razem, gdy wracałem z jakiejś wyprawy, mówiłem sobie, że gdyby to miała być moja ostatnia, to nie mógłbym życzyć sobie niczego więcej. Bardzo się cieszę, że takich podróży odbyłem dziesiątki.

A kiedy następna?

DA: Chyba nie nastąpi, bo nie mam już zdrowia, aby biegać po osiem godzin dziennie, dzień po dniu. Teraz zajmuję się głównie słowami, jestem narratorem, ale to zawsze ogromny przywilej, bo filmy przyrodnicze przez ostatnich 60 lat były całym moim życiem. Jestem po dziewięćdziesiątce, a nadal mogę uczestniczyć w ich powstawaniu i ogromnie to sobie cenię. MG: Posiadanie Davida jako narratora jest dla programu jak znak jakości. DA: Z tej perspektywy odbieram to tak, że chyba nie ma mojego filmu sprzed 20, 30 lat, który wydaje mi się nieprzegadany. Dziś moje motto brzmi: „Im mniej słów, tym lepiej”. Jeśli możesz coś wyciąć, wycinaj i nie ufaj kwiecistym komentarzom, obraz obroni się sam.

Przy pracy nad programem przyrodniczym nigdy nie ma się pewności, co się wydarzy.

DA: Owszem, nigdy się nie wie, czy trafi się na komedię, czy tragedię. Można sobie zacząć kręcić z określonym pomysłem, ale rozegra się on zupełnie inaczej, niż myśleliśmy. Bo słodki maluszek może okazać się czarnym charakterem snutej przez nas opowieści. Z początku myśleliśmy, że nasz szympans, upadły król, który zostaje przegnany przez stado, już się nie pozbiera, ale powrócił i zawalczył o prymat. MG: Nigdy nie aranżujemy sytuacji, aby udowodnić jakąś tezę.

Porównał pan swój serial „Dynasty” do „Gry o tron”.

MG: Tak po prawdzie, kiedy pracowaliśmy nad szkicem programu, je szcze nie miałem pojęcia, jak rozwinie się „Gra o tron”, ale wydaje mi się, że myślimy podobnie jak scenarzyści tamtego serialu i to zabawna korelacja. Ich scenariusze, tak jak nasze, świetnie oddają rzeczywiste procesy. Poza tym nasz program opowiada o przywódcach, zwierzętach stojących na czele swoich stad.

Zwracacie uwagę na walor edukacyjny? Na ile jest on istotny?

DA: Oglądając program przyrodniczy, jesteśmy uprzywilejowanymi świadkami tego, co dzieje się daleko stąd, obecne jest zaangażowanie emocjonalne, ale niekoniecznie musimy się czegoś nauczyć. Czy można chcieć więcej, niż podpatrzeć jedne z największych tajemnic życia i śmierci? MG: Oglądający zawsze się czegoś nauczy, może nie jakichś uniwersalnych prawd, lecz, na przykład, podstawy funkcjonowania lwiej społeczności. Zawsze mamy nadzieję, że po obejrzeniu naszego programu widz powie po prostu: „Nigdy czegoś takiego nie widziałem”. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 25/2018
Więcej możesz przeczytać w 25/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2018 (1840)

  • Oto moja propozycja referendum 17 cze 2018, 20:00 Wygląda to tak, jakby prezydenckie referendum konsultacyjne na temat konstytucji się zakończyło, zanim jeszcze się rozpoczęło. Osądzam tak na podstawie opinii, jakie pojawiły się po ogłoszeniu w ubiegłym tygodniu 15 pytań, które... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 17 cze 2018, 20:00 PREZYDENT ANDRZEJ DUDA ODBIERA LICZNE SYGNAŁY OD SZEREGOWYCH POSŁÓW PIS, że byliby mu ogromnie wdzięczni, gdyby głowa państwa zawetowała obniżki pensji parlamentarnych uchwalone przez Sejm. Niewykluczone, że w takiej sytuacji puściliby... 6
  • Info radar 17 cze 2018, 20:00 POLITYKA Tusk nie chce wspólnej opozycyjnej listy Donald Tusk nie chce tworzyć wspólnej listy opozycji w wyborach do Parlamentu Europejskiego. O ewentualnej odrębnej liście szefa Rady Europejskiej, obok Platformy Obywatelskiej, media... 12
  • Referendum, którego nikt nie chce 17 cze 2018, 20:00 REFERENDUM KONSULTACYJNE PREZYDENTA ANDRZEJA DUDY JESZCZE NIE ZOSTAŁO ROZPISANE, a już poniosło porażkę. 15 pytań na temat ewentualnych zmian w konstytucji, które zaprezentowała Kancelaria Prezydenta, można podzielić na absurdalne (np.... 13
  • Foka jako obcy 17 cze 2018, 20:00 NA POLSKICH PLAŻACH GINĄ FOKI I RÓŻNE SĄ TEORIE, KTÓRE WYJAŚNIAJĄ TO ZJAWISKO. Foki nie popełniają samobójstw. Może dotknęła je jakaś zaraza? Ale żadna zaraza nie roztrzaskuje głów. Zapewne ktoś je zabija. Rybacy? Jest taka... 14
  • Drukarz na kursie kolizyjnym 17 cze 2018, 20:00 DRUKARZ, KTÓRY PROCESUJE SIĘ O PRAWO DO NIEWYDRUKOWANIA ULOTKI O TREŚCI BUDZĄCEJ W NIM PROTEST, STAŁ SIĘ BOHATEREM SPOREJ CZĘŚCI PRAWICY. Oto Polak indywidualista, na dodatek przeciwnik ruchów LGBT, zmuszany przez sąd (ha!) do wykonania... 14
  • Kukiz się sypie 17 cze 2018, 20:00 Tuż przed wyborami samorządowymi ugrupowanie Kukiz’15 przeżywa trudne chwile, które mogą zmieść tę formację ze sceny politycznej. 16
  • Lewica kontra lewica 17 cze 2018, 20:00 Wypadły z parlamentu, straciły rzesze wyborców, ale ciągle ekscytują się głównie pytaniem, kto kogo ostatecznie pokona. Ugrupowania lewicowe. 20
  • Verheugen jak łyk świeżego powietrza 17 cze 2018, 20:00 Nigdy nie miałem sympatii politycznej dla komisarza Güntera Verheugena. Zbyt dobrze pamiętam, jak niegdyś wywierał presję na polskich polityków, aby bez szemrania akceptowali niekorzystną dla Polski zmianę w systemie głosowań w UE. Albo... 23
  • Zajazd na Litwie 17 cze 2018, 20:00 Fundacja podległa MSZ zawiadomiła prokuraturę o przekrętach w Związku Polaków na Litwie. I sama znalazła się pod ostrzałem polityków związanych z obozem rządzącym. 24
  • Tusk będzie w Radzie Europejskiej do ostatniego dnia kadencji 17 cze 2018, 20:00 Obaj z Januszem Lewandowskim przekonujemy, że Parlament Europejski nie powinien wprowadzać cięć w polityce spójności. Nadal będziemy to robić, choć pewnie na koniec i tak zostaniemy zdrajcami – mówi Jan Olbrycht, europoseł PO. 26
  • Synu, pomówmy o seksie 17 cze 2018, 20:00 Spędzanie czasu z dzieckiem jest konieczne, aby w dorosłym synu odnaleźć partnera – o męskości i ojcostwie opowiadają ojciec Zbigniew Lew-Starowicz i syn Michał. 30
  • Gruppensex nad Wisłą 17 cze 2018, 20:00 Wiecie, co jest najgorsze w seksie grupowym? To, że można zostać pominiętym. Przypomniał mi się ten stary dowcip, gdy przeczytałam w poprzednim numerze „Wprost” artykuł „Między nami swingersami”. Zdaje się, że warszawscy radni,... 35
  • Dla mnie Tomek żyje 17 cze 2018, 20:00 Gdy syn przez narkotyki podciął sobie żyły, powiedziałem: „Za bardzo cię kocham, żeby patrzeć, jak idziesz do grobu. Opuść mój dom” – mówi Witold Mackiewicz, ojciec tragicznie zmarłego himalaisty. 36
  • Wojna o foki 17 cze 2018, 20:00 Dla rybaków są szkodnikami, które wyjadają im ryby. Dla pracowników fokarium to Balbin, Helenka, Celebrytka, a przede wszystkim zwieńczenie lat pracy nad przywróceniem Polsce fok. 42
  • Śmierdzący problem 17 cze 2018, 20:00 Mieszkańcy wsi kontra inwestor rozwijający przemysłowy chów świń – instytucje państwa nie są w stanie rozstrzygnąć sprawy związanej z jakością życia i zdrowiem ludzi. 46
  • Pieniądze z drugiej ręki 17 cze 2018, 20:00 Dawne lumpeksy i second-handy to dziś duże sieciowe salony z używaną odzieżą. Zasada jest taka, że nic się nie marnuje. 49
  • Zarobić na chaosie 17 cze 2018, 20:00 Jak wrócić z wakacji mądrzejszym, zainspirowanym i z większym dystansem do świata? Trzeba przeczytać te książki. 52
  • Hossa Bessa 17 cze 2018, 20:00 Końcówka ubiegłego piątku to kolejna odsłona wojny handlowej, którą wypowiedziała już jakiś czas temu administracja Donalda Trumpa. Znów padło na Chiny. Prezydent USA oficjalnie ogłosił, że nałoży dodatkowe cła na wartą 50 mld... 54
  • Know How 17 cze 2018, 20:00 Monitor dla wszystkich To dowód, że da się tworzyć produkty budżetowe, czyli takie, które nie będą nas kosztowały majątku i jednocześnie nie będą wyglądały, jak byśmy właśnie przywieźli je z Chin. Za niecałe 800 zł możemy... 56
  • Odwaga tworzenia 17 cze 2018, 20:00 O nowej koncepcji budowania mieszkań na wynajem mówi Piotr Hofman, prezes HM Inwest SA – Grupa Inwest. 57
  • Salonowiec Kim 17 cze 2018, 20:00 Donald Trump dopieszczał w Singapurze przywódcę Korei Północnej, jak się dało. Ale już następnego dnia Amerykanie dali jasno do zrozumienia, że jeśli Kim będzie próbował migać się od rozbrojenia, nie uzyska nic poza pamiątkowym zdjęciem z prezydentem USA. 58
  • Kokainowe problemy hiszpańskiej prawicy 17 cze 2018, 20:00 Przez Galicję wlewa się do Europy rzeka kokainy, ale lokalni politycy długo przymykali na to oko. Jeden z nich kandyduje dziś na lidera hiszpańskiej prawicy i może zostać premierem. 62
  • Złapać przemytnika za rękę 17 cze 2018, 20:00 Rozmowa z NACHO CARRETERO, autorem zakazanej w Hiszpanii książki o przemycie kokainy. Czy ktoś potężny obawia się informacji zawartych w pana książce i dlatego zakazano jej sprzedaży? Nie sądzę, żeby w grę wchodziła wielka polityka.... 63
  • To niemożliwe, że nie jesteś szczęśliwa 17 cze 2018, 20:00 Oczekuje się, że będą radosne, a one są smutne i nieszczęśliwe. Depresje związane z macierzyństwem są najmniej społecznie akceptowane. To wciąż temat tabu. 67
  • Mały fiat, wielka polityka 17 cze 2018, 20:00 45 lat temu zaczęto produkować w Polsce auto, które zrewolucjonizowało życie Polaków. 70
  • My wszyscy z niego 17 cze 2018, 20:00 Opisując życie najsłynniejszego polskiego jazzmana Krzysztofa Komedy, Magdalena Grzebałkowska opisuje też środowisko artystyczne lat 60. 72
  • Emerytura jest do kitu 17 cze 2018, 20:00 Ozzy Osbourne znów zawita do Krakowa. Wystąpi z projektem solowym, do którego oprawę stworzył polski artysta. 76
  • Zwierzęta mają swój głos 17 cze 2018, 20:00 Słodki maluszek może okazać się czarnym charakterem opowieści – mówią sir David Attenborough i Michael Gunton, twórcy legendarnych programów przyrodniczych. 78
  • Wydarzenie 17 cze 2018, 20:00 MUZEUM Bar wniebowzięty Jeszcze do 2007 r. wytwarzano tu 250 tys. butelek wódki na dobę. Trudno więc wyobrazić sobie lepsze miejsce na muzeum tego trunku, tym bardziej, że Koneser staje się przestrzenią, gdzie powstają nie tylko... 80
  • Film 17 cze 2018, 20:00 DOKUMENT Ofiara seksu JEGO ANIMACJE FASCYNOWAŁY, FABULARNE „OPOWIEŚCI NIEMORALNE” STAŁY SIĘ WE FRANCJI KASOWYM HITEM, „Dzieje grzechu” miały premierę w Cannes. Był częścią kulturowej rewolucji seksualnej i nie bał się... 82
  • Muzyka 17 cze 2018, 20:00 HIP-HOP Cholernie zdolny bufon Nie znać Kanye Westa można tylko wtedy, kiedy całkowicie odetniemy się od świata popkultury. By obiektywnie ocenić jego muzykę, przydałoby się odciąć od wszystkiego, co o nim i jego słynnej rodzinie... 84
  • „Dwie pary do pary” – wakacyjna premiera teatru Capitol! 17 cze 2018, 20:00 Kazadi, Romanowska, Wierzbicka, Żurek i Cieszyński w sztuce w reżyserii Olafa Lubaszenki! Gdy noc poślubna zmienia się w koszmar… to publiczność śmieje się do łez! 85
  • Książka 17 cze 2018, 20:00 POWIEŚĆ Historyczny Bond Arturo Péreza-Reverte nie ma powodu przedstawiać. Jego najnowsza powieść dzieje się w czasie hiszpańskiej wojny domowej, a jej tytułowy bohater jest bardzo tajnym agentem służb specjalnych gen. Franco. To wręcz... 86
  • Kalejdoskop 17 cze 2018, 20:00 FESTIWAL Stronice i granice Goście niemal z całej Europy, ale również z Izraela i USA. Nie tylko pisarze, ale również dziennikarze, biolog ewolucyjny, psycholog, reżyser teatralny czy kompozytorka i wokalista – Big Book Festival nie od... 87
  • Sportowcy z żelaza 17 cze 2018, 20:00 Trzecia edycja Enea IRONMAN 5150 Warsaw zapisze się na kartach warszawskiego triatlonu jako rekordowa pod względem frekwencji i temperatury. 88
  • Kulturalna trzynastka 17 cze 2018, 20:00 Andrzej Krzywy WOKALISTA ZESPOŁU DE MONO 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Lubiłem czytać, więc nie miałem jakichś koszmarów związanych z książkami. Najgorzej czytało mi się „Chłopów”. 2. Którym bohaterem z literatury... 90
  • Kultura wtórnego obiegu 17 cze 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Kiedy do niedawna mieszkałem jeszcze na Chmielnej, codziennie zderzany byłem z fenomenem TKMaxxa. Wystarczyło wyjść z domu i zejść na podwórko, dlatego patrolowałem go dzielnie. Przedziwne połączenie adrenaliny... 91
  • Uwielbiam uczyć się od innych 17 cze 2018, 20:00 Nigdy nie chciałam mieć jednego wzorca do naśladowania. Inspiracji szukam w każdym napotkanym na swojej drodze człowieku. 92
  • Skuteczne oszczędzanie pieniędzy 17 cze 2018, 20:00 Zbliżają się wakacje, a my znowu nie mamy odłożonych pieniędzy? Tłumaczymy się niskimi pensjami lub wysokimi kosztami życia. Szczerze? To wszystko wymówki. Skutecznie oszczędzać może każdy. 94
  • Jak podróżować z dziećmi 17 cze 2018, 20:00 Radzi Anna Olej-Kobus, podróżniczka, autorka książek, m.in. „Podróżuj z dzieckiem” i cyklu „Podróżownik”. 96
  • Frans jedzie do Moskwy, a siatkarki Moskwę leją... 17 cze 2018, 20:00 Działo się w zeszłym tygodniu! Na niwie europejskiej i sportowej. W Strasburgu osiwiały – z powodu Polski zapewne – towarzysz Timmermans Frans (nie, nie jest „towarzyszem sztuki drukarskiej” ani też „towarzyszem broni pancernej”,... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany