Piasek, ropa i iperyt

Piasek, ropa i iperyt

Morze Bałtyckie, zdjęcie ilustracyjne
Morze Bałtyckie, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Fotolia / jeandavis194
Bałtyk, niestety, nie jest ciepły i niebieski jak Adriatyk – jest żółty, zimny, a na jego dnie leżą bomby, beczki z gazami bojowymi i wraki okrętów wojennych.

Zimny dzień w styczniu 1997 r., rybacy z kutra cumującego w porcie we Władysławowie wyrzucają do śmietnika na nabrzeżu kawał gliny. Martwi ich zepsuty agregat, więc nie zajmują sobie głowy bryłą wyłowioną w sieciach z dorszami. Glina rozsypuje się na kawałki, rybacy zbierają je z pokładu gołymi rękami. Następnego dnia przychodzą do portu z bąblami na dłoniach. I już wiadomo – to nie była glina, tylko skrystalizowany iperyt, gaz musztardowy, silnie toksyczny. Tylko dzięki temu, że było zimno, skończyło się na oparzeniach dłoni. W dodatniej temperaturze iperyt zacząłby parować i poparzyłby drogi oddechowe, mógłby przeniknąć do organizmu, uszkodzić organy wewnętrzne. W tym miesiącu sanepid zamknął plaże w okolicach Ustki, bo morze wyrzucało na brzeg białe poszarpane bryły. Prawdopodobnie to niegroźna parafina, którą zrzucił nielegalnie jakiś statek, jednak na dnie Bałtyku leży tyle trujących substancji, że do czasu wyjaśnienia sprawy lepiej trzymać turystów z daleka. Również w tym miesiącu Fundacja Mare wspólnie z Instytutem Morskim w Gdańsku alarmują: do wód Zatoki Gdańskiej może wyciec paliwo z zatopionego w czasie II wojny światowej tankowca. Zgromadzona we wraku ropa po wycieku zanieczyści wodę i plaże w całej zatoce. Na dnie Bałtyku zalegają wraki, bomby, miny, beczki z bojowymi substancjami trującymi. Z korodujących wraków już wycieka albo wkrótce może zacząć wyciekać paliwo. Dochodzą do tego zanieczyszczenie wywołane ściekami, niedotlenienie i słabe zasolenie. Aż strach wchodzić na plażę. – Nie jest tak źle, woda w Bałtyku jest czysta z wyjątkiem zanieczyszczeń okresowych i lokalnych, czyli w okolicach zatopionych chemikaliów – uspokaja prof. Jacek Bełdowski z Instytutu Oceanologii PAN. Jednak to, co w tej wodzie leży, trzeba mieć pod stałą kontrolą. Bałtyk wymaga nieustannej uwagi.

Bomby i gazy bojowe

Jak podaje międzynarodowy zespół badawczy Daimon, w którego skład wchodzi prof. Bełdowski, na dnie Bałtyku zalega prawie 100 tys. ton zatopionych chemicznych środków bojowych i ponad 200 tys. ton amunicji konwencjonalnej pochodzącej z I i II wojny światowej. Chemia bojowa poszła na dno w wyniku międzynarodowych uzgodnień. Na mocy deklaracji poczdamskiej państwa alianckie przejęły niemiecki arsenał wojenny. Część zachowały, część zniszczyły. Broń chemiczną mogły tylko zniszczyć, więc ją zatopiły. Amerykanie w Atlantyku, ale także w cieśninach duńskich, Brytyjczycy w cieśninach Skagerrak i Mały Bełt między morzem Północnym a Bałtykiem, a Rosjanie w Bałtyku, w Głębi Bornholmskiej. Na dno poszły kontenery i okręty z amunicją chemiczną, środki trujące, materiały wybuchowe. Sarin, adamsyt, clark I i II, iperyt, kwas pruski i inne substancje, które nawet w mikroskopijnych dawkach mogą uśmiercić człowieka. Najwięcej jest iperytu, czyli gazu musztardowego. Na dno szła nie tylko chemia. Pod wodą leżą bomby lotnicze, ciężka amunicja, miny podwodne, pociski artyleryjskie. I wraki okrętów wojennych, a w nich, oprócz broni i amunicji, paliwo, które je napędzało. Niektórzy mawiają, że Bałtyk to jedna wielka tykająca bomba ekologiczna.

Paliwo z Frankena

Właśnie znowu zrobiło się o niej głośno za sprawą paliwa z Frankena. Badacze z Instytutu Morskiego w Gdańsku i Fundacja Mare, która zajmuje się proekologicznymi działaniami na rzecz mórz, opublikowali raport na temat stanu zatopionego niemieckiego tankowca, który zaopatrywał w paliwo okręty wojenne na Bałtyku. Franken to największy wrak na dnie Zatoki Gdańskiej. Naukowcy obserwują go od dawna, teraz wspólnie z Fundacją Mare, która zdobyła na to pieniądze, zorganizowali ekspedycję, by zbadać stan pojemników z paliwem oraz blach wraku. „Wrak jest w zaawansowanym stadium rozpadu” – ostrzega w reportażu opublikowanym na stronie Fundacji Mare badacz Bałtyku dr Benedykt Hac, kierownik Zakładu Oceanografii Operacyjnej Instytutu Morskiego w Gdańsku. To niebezpieczne, dlatego że może załamać się pod własnym ciężarem, a wtedy pojemniki z ropą się rozpadną i na powierzchni wody rozleje się nawet do 1,5 mln litrów paliwa. Tankowiec został zatopiony podczas bombardowania przez radzieckich lotników. Wiadomo, że miał w zbiornikach dużo zapasów. Tych zbiorników jest 13, z czego pięć zamkniętych. Wyglądają na szczelne. Z pomiarów, zdjęć i filmów wykonanych na wraku wynika, że mogłoby się w nich zmieścić ok. 4,5 tys. ton paliw. Nie wiadomo dokładnie jakich.

Jak pisze w raporcie z ekspedycji Benedykt Hac, może to być paliwo lotnicze, oleje napędowe lekkie, średnie i ciężkie, najcięższe oleje opałowe używane do opalania kotłów zasilających turbiny. Szczelne zbiorniki mają pojemność od ponad 0,5 tys. do 1,2 tys. ton. Rozszczelnienie choćby jednego z nich spowoduje, według autorów raportu, skażenie wody i plaż Zatoki Gdańskiej. Zbiorniki zawierające paliwo ciężkie mogłyby spowodować jedynie lokalne skażenie dna. Autorzy raportu piszą, że rocznie z powodu korozji na Frankenie ubywa ok. 0,1 mm stali. W ciągu 70 lat ubyło więc ok. 7 mm stali. Potwierdzają to zdjęcia, na których widać poważne ubytki w konstrukcji statku. „W nieodległym czasie spowoduje to gwałtowne zawalenie się wraku, co z kolei spowoduje niekontrolowane uwolnienie paliw, oleju i innych substancji skażających środowisko” – czytamy w raporcie. Naukowcy przewidują, że intensywnie skażony może zostać cały obszar Zatoki Gdańskiej, łącznie z plażami, od Piasków do portu Hel, czyli 80 km polskiego wybrzeża. Jeśli prądy ułożą się niekorzystnie, zniosą paliwo na Mierzeję Wiślaną, w tym obszar chroniony przy ujściu Wisły i na rosyjską część Zatoki Gdańskiej. Zagrożone są obszary Natura 2000, rezerwaty przyrody i kolonie fok. Spustoszenie, jakie mogłaby wywołać leżąca na dnie broń chemiczna i konwencjonalna, nie zostało jeszcze oszacowane.

BIAŁY FOSFOR

Rybacy z Władysławowa, którzy przed laty wyłowili iperyt, mówili: – Dużo więcej wypadków mamy z zatopioną amunicją.

Jeden z nich opowiadał, jak podczas połowu znalazł minę głębinową. Z liczby oficjalnych zgłoszeń wynika, że do kontaktu rybaka z bronią wyłowioną z dna morza dochodzi od jednego do kilku razy rocznie. Iperyt to jeden z najniebezpieczniejszych środków chemicznych, które mogą wyciągnąć w sieci rybacy. Leży na tyle głęboko, że nie ma raczej zagrożenia, aby fale wyrzuciły go na brzeg. Zagrożenie takie dotyczy natomiast białego fosforu, składnika bomb zapalających, który, kiedy grudka wyschnie, ulega samozapłonowi. Temperatura płomienia to 1300 °C, zdarzało się, że zapalała się komuś w ręce albo w kieszeni. – To zagrożenie dotyczy wyspy Uznam, gdzie zbombardowano fabrykę pocisków V1 i V2 i okolicach Zatoki Ryskiej, tam biały fosfor pochodzi z dawnych ćwiczeń wojskowych i bombardowań – mówi prof. Bełdowski. – Dlatego na plażach są tam informacje, że należy uważać na grudki podobne do bursztynu. W okolicach Gdańska nie ma potrzeby umieszczania takich ostrzeżeń.

Należy natomiast szkolić załogi kutrów. Wypadek z iperytem pokazał, że 20 lat temu rybacy nie mieli o nim pojęcia. W książeczkach BHP, które wozili na pokładzie, były instrukcje postępowania z wyłowioną amunicją, materiałami wybuchowymi, opisano tam zasady poruszania się w okolicach wraków, ale nie było nic o iperycie. Teraz rybacy wiedzą, co może im zrobić bryła podobna do gliny. – Akademia Marynarki Wojennej organizuje szkolenia, które cieszą się dużym zainteresowaniem – mówi Bełdowski. – Podobne szkolenia mają rybacy z Litwy i ze Szwecji.

ZOSTAWIĆ CZY WYŁOWIĆ

O tym, że fosfor może wypłynąć na brzeg albo że paliwo może wyciec ze skorodowanych wraków do wody, że bomba może zostać zgarnięta przez rybackie sieci, wiadomo było od dawna. W kolejnych dekadach zmieniała się jednak wiedza, co leży na dnie morza, w jakich ilościach i gdzie dokładnie.

Do lat 90. państwa nadbałtyckie nie współpracowały z sobą w tej kwestii, każde badało własne terytoria. W Polsce w ogóle się o tym nie mówiło. W 1993 r. Komisja Helsińska powołała Grupę Roboczą ds. Zatopionej Amunicji Chemicznej. Ustalono wtedy, że zalegające środki bojowe nie stwarzają poważnego zagrożenia dla środowiska, nie powinno się ich wydobywać i niszczyć na lądzie. Ustalenia grupy odbiegały jednak od tego, co obserwowały u siebie państwa bałtyckie. Na przykład bryła iperytu, którą wyłowili rybacy z Władysławowa, zawierała związki chemiczne, których zgodnie z raportem nie powinno tam być. – Nie ujmując ogromowi pracy, jaką grupa włożyła w stworzenie ostatecznego raportu, wnioski w nim zawarte opierały się głównie na danych archiwalnych, teoretycznych badaniach zachowania się trucizn w środowisku morskim w oparciu o technologie badawcze, wydobywcze i utylizacyjne stosowane w latach 80.

– pisze w raporcie „Bałtyk dla wszystkich” z 2016 r. kmdr por. dr Jacek Fabisiak, kierownik Zakładu Ochrony Środowiska w Akademii Marynarki Wojennej. W 2013 r. powołano kolejną grupę roboczą i debata, czy wydobywać chemiczne śmieci z morza, wróciła. „Dotychczasowy pogląd, iż amunicję chemiczną należy pozostawić na dnie, nie jest już taki jednoznaczny” – pisze dr Fabisiak. – „Obecnie wielu sceptyków wciąż twierdzi, że wydobycie zatopionej broni chemicznej stwarza znacznie większe zagrożenie dla środowiska aniżeli pozostawienie jej na dnie. Może i taki pogląd był uzasadniony 20 lat temu, jednak rozwój nauki i techniki spowodował, że stosowane obecnie technologie wydobycia i niszczenia broni chemicznej są bezpieczne dla środowiska i ludzi”. Ta debata nie jest jeszcze rozstrzygnięta. Wydobywanie broni chemicznej, a także konwencjonalnej jest kosztowne, wciąż też nie wiadomo, co konkretnie i gdzie należałoby wydobywać.

Wyjaśnianiu tych wątpliwości służy np. międzynarodowy projekt, w którym bierze udział prof. Bełdowski. Naukowcy chcą stworzyć aplikację, z której będą mogły korzystać instytucje czy firmy działające na Bałtyku. Aplikacja pokaże, czy w interesującym je rejonie morza znajdują się złogi chemiczne, czy warto je wydobyć, czy trzeba po prostu ominąć. Będą mogli skorzystać z niej np. inwestorzy farm wiatrowych. – Wrzucamy do oprogramowania ocenę ryzyka, która pozwoli przewidzieć zagrożenie, jeśli firma natrafi np. na bombę – mówi Bełdowski. – To pozwoli ocenić, czy tę bombę warto wydobywać. Projekt ma się zakończyć w przyszłym roku. Fundacja Mare na podstawie raportu z ekspedycji do wraku Frankena rozpoczyna właśnie kampanię na rzecz wydobycia paliwa z jego zbiorników. – Chodzi o ogromne kwoty – mówi Olga Sarna z Fundacji Mare. – Według wstępnych wyliczeń może to kosztować 8 mln euro, ale bardziej prawdopodobne, że będzie to nawet 30 mln – mówi. – Koszty operacji podnosi to, że w okolicach Frankena jest bardzo dużo niewypałów. Prace na Frankenie można będzie potraktować jako pilotaż. – W ramach projektu powstanie także ogólna metodologia oczyszczania innych wraków na Bałtyku – mówi Olga Sarna.

KĄPIEL DOZWOLONA

Zanim powstaną aplikacje i pilotaże, na bałtyckich plażach opalają się i kąpią tłumy turystów. Mogą się zastanawiać, czy bezpiecznie jest dotykać piasku, czy trzeba uważać na każdą podniesioną muszelkę, czy można jeść ryby z Bałtyku. O tym, że środki chemiczne incydentalnie wypływają na polskie plaże, już wiemy. A jeśli chodzi o ryby: – Nie było kiedyś udowodnione, że środki chemiczne mogą się akumulować w rybach – mówi Jacek Bełdowski. – To przeszłość, teraz wiemy, że mogą. Jednak wiemy też, że stężenia tych zanieczyszczeń są za małe, by miały wpływ na zdrowie ludzi. Mają natomiast wpływ na ekosystem morza. Ale to oczywiście jest mniej atrakcyjny temat niż wizja skażonych plaż czy wymarłych wód. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 29/2018
Więcej możesz przeczytać w 29/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Spis treści tygodnika Wprost nr 29/2018 (1844)

  • Drużyna marzeń do geopolitycznej gry 15 lip 2018, 20:00 Szczyt NATO w Brukseli był kolejnym dowodem na to, że żyjemy w niestabilnych czasach. Dlatego trzeba dbać o sojusze i o polską rację stanu, jeśli sami tego nie zrobimy, nikt nas w tym nie zastąpi. Mundial się skończył, geopolityczna... 3
  • Obraz tygodnia 15 lip 2018, 20:00 500 tys. zł kaucji wpłacił poseł i były sekretarz generalny PO Stanisław Gawłowski, by opuścić areszt Wygrany Ks. Wojciech Lemański – kapłan niepokorny. Abp Henryk Hoser ukarał go w 2014 r. s uspensą. Dzisiaj Hoser na emeryturze, a... 9
  • Info Radar 15 lip 2018, 20:00 Chętnie wystąpimy z Metallicą Zachwyciły Dawida Podsiadłę, wydały właśnie debiutancką płytę, a na ostatnim Festiwalu w Opolu zdobyły aż trzy nagrody. Jeszcze pół roku temu praktycznie nikt o nich nie słyszał, a teraz podbijają... 10
  • Smutek Zgromadzenia Narodowego 15 lip 2018, 20:00 PO POSIEDZENIU ZGROMADZENIA NARODOWEGO ZWOŁANEGO Z OKAZJI 550-LECIA PARLAMENTARY- ZMU, który zbojkotowała opozycja, pozostało rozczarowanie, że politycy zaprzepaścili taką dobrą rocznicę. Od początku było wiadomo, że tę 550. rocznicę... 11
  • Trener wujek 15 lip 2018, 20:00 Z MUNDIALU Z ROSJI WRÓCILIŚMY NA TARCZY, A ADAM NAWAŁKA ZACHOWAŁ SIĘ HONOROWO. W kontekście nowego szkoleniowca wymieniało się nazwiska znanych trenerów z zagranicy (w tym Gianniego De Biasi), a tymczasem selekcjonerem reprezentacji... 12
  • Kto trenuje… matematyków? 15 lip 2018, 20:00 Polska pomału odżywa po tragedii na Mundialu. Było ciężko, nasi złoci chłopcy z reklam garniturów i telefonów po prostu nie dali rady. Pan od parówek, zwany trenerem narodowej kadry, również. I jest problem: co teraz zrobić z... 13
  • Kampania wrześniowa 15 lip 2018, 20:00 Na jesień opozycja szykuje się do wielkiej politycznej ofensywy. Ale kampanię samorządową mogą niespodziewanie zdominować protesty związków zawodowych. Działacze grożą, że stanie cała budżetówka. 15
  • Jesienią zacznie się batalia o Polskę 15 lip 2018, 20:00 Patryk Jaki to ślizgacz polityczny. Warszawiacy nie wybaczą mu osobistej hipokryzji – mówi Rafał Trzaskowski, kandydat PO na prezydenta Warszawy. 18
  • Zawiodłem się na Petru 15 lip 2018, 20:00 Ryszard Petru okazał się niedojrzały politycznie, egocentryzm jest u niego tak silny, że blokuje rozum. W efekcie szkodzi sobie, a przy okazji projektowi, który współtworzył – mówi prof. Leszek Balcerowicz, były wicepremier i minister finansów. 23
  • Kaczyński to mędrzec nad mędrcami 15 lip 2018, 20:00 Morawiecki ze swoją umiejętnością poruszania się po salonach jest niezwykle skuteczny w tłumaczeniu liderom europejskim, co tak naprawdę w Polsce się dzieje – mówi Joanna Lichocka, posłanka PiS. 26
  • Trump wychodzi z NATO 15 lip 2018, 20:00 Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg zwykł z dużą aprobatą odnosić się do polityki Donalda Trumpa. Tuż przed brukselskim szczytem Sojuszu Stoltenberg dał na ten temat wywiad popularnej niemieckiej gazecie „Bild am Sonntag”, w... 29
  • Szydło na aucie 15 lip 2018, 20:00 Wicepremier została zmarginalizowana nie tylko w krajowej polityce. Oddala się też perspektywa objęcia przez nią prestiżowego stanowiska unijnego komisarza. 30
  • Faryzeusze 15 lip 2018, 20:00 Premier Morawiecki postanowił wziąć udział w konkursie „Sto dowcipów na 100-lecie niepodległości Polski” i wykonał happening, podpisując w Częstochowie akt zawierzenia Polski postaci z obrazu – Czarnej Madonnie. Z premierem o... 32
  • Prawica urosła na traumie Jedwabnego 15 lip 2018, 20:00 Mój dawny kolega firmuje działania CBA wobec mnie i kieruje czymś, co można nazwać policją polityczną PiS. To taka opowieść o bojownikach o wolność, którzy potem budują dyktaturę – mówi prof. Paweł Machcewicz. 34
  • Byłam zakapiorem 15 lip 2018, 20:00 Koledzy po fachu patrzyli na mnie z politowaniem, testowali mnie, próbowali wyszydzić, wytykali najmniejszy błąd i czekali na potknięcie. To było jak fala w wojsku – wspomina Martyna Wojciechowska. 39
  • Piasek, ropa i iperyt 15 lip 2018, 20:00 Bałtyk, niestety, nie jest ciepły i niebieski jak Adriatyk – jest żółty, zimny, a na jego dnie leżą bomby, beczki z gazami bojowymi i wraki okrętów wojennych. 44
  • Dokumentacja podatnika – papierowa czy elektroniczna? 16 lip 2018, 12:21 Przywiązanie organów podatkowych do dokumentów w wersji papierowej to tylko jeden z argumentów na rzecz tego, że fiskus mentalnie nadal tkwi w poprzednim stuleciu. 48
  • Mapa polskiego bogactwa 15 lip 2018, 20:00 Po trzech tygodniach powracamy do Listy 100 najbogatszych Polaków. Tym razem sprawdziliśmy, w którym regionie Polski mieszkają bohaterowie naszego zestawienia. Patrzyliśmy na to, w jakim mieście mają zarejestrowaną swoją działalność. Często nie było to łatwe, bo wielu z nich... 50
  • Hamulce dla firm 15 lip 2018, 20:00 W Polsce z powodu wielu barier rozwojowych liczba małych i średnich firm w przeliczeniu na mieszkańca jest najniższa w Unii Europejskiej. 58
  • Hossa Bessa 15 lip 2018, 20:00 Ronaldo kręci parkietem 112 mln euro, czyli prawie pół miliarda złotych wyda Juventus Turyn na zakup Cristiano Ronaldo z Realu Madryt. Na punkcie tego transferu oszaleli nie tylko kibice, ale też włoska giełda, gdzie notowane są akcje... 60
  • Piętrzą się bryły z dominantą 15 lip 2018, 20:00 Polacy kupują zamki i pałace. Ale to trudny rynek, ceny są zmienne, a remont trzeba robić pod okiem konserwatora. Czasem łatwiej wybudować zamek od nowa. 62
  • Know How 15 lip 2018, 20:00 Netflix sam pobierze film Netflix wprowadza funkcję, która może się przydać na wakacjach. Do tej pory użytkownicy, którzy ściągali sobie filmy i seriale na aplikację mobilną, musieli ręcznie zarządzać, co i kiedy zostanie pobrane.... 65
  • Rozmowa za jeden uśmiech 15 lip 2018, 20:00 Pocieszają, żartują, edukują, ale też słuchają obelg – praca doradców telefonicznych nie jest łatwa i stanowi dowód na słuszność teorii, że co cię nie zabije, to cię wzmocni. 66
  • Gra Trumpa, gra Putina 15 lip 2018, 20:00 Umówione na 16 lipca spotkanie prezydentów USA i Rosji w Helsinkach to nie nowa Jałta – ma jedynie wzmocnić ich pozycje na własnych podwórkach. 69
  • Uwaga, jesteś w ukrytej kamerze 15 lip 2018, 20:00 Największe w historii Korei Południowej protesty kobiet wywołała plaga nagrywania ich za pomocą kamer ukrywanych w toaletach i przebieralniach. 71
  • Niebezpieczne przyjemności 15 lip 2018, 20:00 Upalne lato to między innymi czas wygrzewania się na słońcu i chłodzenia wlewaną do organizmu wodą. I jedno, i drugie – choć przyjemne – w nadmiarze szkodzi, o czym po raz kolejny przekonuje medycyna. 75
  • Zaraza czystych rąk 15 lip 2018, 20:00 Polio zaczęło doskwierać ludziom, gdy cywilizacja osiągnęła wystarczający poziom higieny. Dziś ta choroba wraca, bo odmawianie szczepień staje się coraz powszechniejsze. 78
  • Łyk narracji podczas wakacji 15 lip 2018, 20:00 Do plecaka czy walizki warto zapakować przed wyjazdem jakąś książkę, może nawet niejedną. Proponujemy kilka tomów opowiadań z najwyższej literackiej półki, którym warto poświęcić nieco czasu w trakcie wypoczynku. 81
  • Architektura jest rodzaju żeńskiego 15 lip 2018, 20:00 Przypadający w lipcu Światowy Dzień Architektury to wciąż święto mężczyzn. Niesłusznie, co udowodniła choćby niedawna wizyta w Polsce Odile Decq. 84
  • Siostro, kamera! 15 lip 2018, 20:00 Sięganie tam, gdzie wzrok nie sięga – o tym są filmy Darrena Aronofsky’ego. A jego serial „Przedziwna planeta Ziemia” na National Geographic nawet nas tam zabiera. 87
  • Wydarzenie 15 lip 2018, 20:00 Wyciszenie Florencji Florence and The Machine, „High as Hope”, Universal Music Każdy wielki zespół musi mieć albumy przejściowe. Kiedy jedna formuła się wyczerpuje, a druga jeszcze się nie wykrystalizowała, najlepiej byłoby dłuższy... 90
  • Film 15 lip 2018, 20:00 DOKUMENT Depresja komika „Robin Williams: Come Inside My Mind”, reż. Marina Zenovich, HBO/HBO GO Richard Pryor, Roman Polański, teraz Robin Williams. Marina Zenovich opowiada o świecie oczami artystów. W ich życiorysach znajduje znaki... 91
  • Muzyka 15 lip 2018, 20:00 Konfekcja w dobrym gatunku Nie ma przypadku. Ten album trafia do sprzedaży w wakacje, bo przynosi muzykę lekką, melodyjną, momentami nawet plażową. Ale po pierwszym uśmiechu (nawet z pobłażaniem) przychodzi refleksja, że to płyta, do... 92
  • Książka 15 lip 2018, 20:00 POWIEŚĆ Cień i blask TO POWIEŚĆ O WSPÓŁCZESNYCH MECHANIZMACH WŁADZY, A DOKŁADNIEJ O TYM SZCZEGÓLNYM OKRESIE JEJ FUNKCJONOWANIA, gdy charyzmatyczny wódz znika z politycznej sceny, a osierocony przez niego układ zmierza do... 93
  • Kalejdoskop 15 lip 2018, 20:00 WYSTAWA Z lotu wrony „Miasto z góry. Warszawa w przeddzień niepodległości”, Dom Spotkań z Historią, bezpłatna wystawa plenerowa przy ul. Karowej, do 30.07 Wsierpniu 1915 r. okupujący Warszawę Niemcy postanowili wykonać z samolotów... 94
  • Marzenie teściowej 15 lip 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Nie od dziś wiadomo piarowcom i zwykłym ciotkom przeczepionym do mediów, że aby gwiazdor dostał intratną reklamę telewizyjną, ale taką megadrogą i puszczaną w prajtajmie, musi się najpierw zmienić. Nie może być... 95
  • Śniłem amerykański sen 15 lip 2018, 20:00 Duży wpływ mieli na mnie ludzie, których spotkałem w czasie swoich studiów aktorskich Inspiruje nspiruje mnie Mick Jagger. Zawsze, kiedy już chciałbym powiedzieć, jaki jestem stary i że nic mi się nie chce, myślę sobie o Jaggerze.... 96
  • Kiedy i jak odejść z pracy 15 lip 2018, 20:00 Radzi Grzegorz Miecznikowski, specjalista od rozwoju biznesu Zastanawiasz się nad zmianą pracy? Najpierw policz, ile czasu jesteś w tej samej firmie, na tym samym stanowisku. Niech zgadnę: 24-30 miesięcy? Większość ludzi czuje wypalenie... 97
  • Jankesi i Helmuty 15 lip 2018, 20:00 Kiedy będą państwo czytali te słowa, będzie tuż po szczycie NATO w Brukseli, który może stać się terenem – niekoniecznie medialnej – konfrontacji między USA a Niemcami. Stany Zjednoczone to główny „sponsor” Paktu... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany