Zaraza czystych rąk

Zaraza czystych rąk

Wirus polio (fot. F.P. Williams, U.S. EPA)
Polio zaczęło doskwierać ludziom, gdy cywilizacja osiągnęła wystarczający poziom higieny. Dziś ta choroba wraca, bo odmawianie szczepień staje się coraz powszechniejsze.

Gdy byliśmy brudni i zaniedbani, dręczyły nas zupełnie inne zarazy. Tyfus, dżuma, ospa i wiele innych epidemii dziesiątkowało całe pokolenia. Ale wirus polio, choć towarzyszył nam od zarania dziejów, traktował nas początkowo łagodnie. Owszem, ludzie zapadali na tę chorobę atakującą układ nerwowy, głównie kończyn dolnych, ale w czasach wysokiej śmiertelności nikt się specjalnie nie przejmował drobnymi w sumie deformacjami, które nie wykluczały z normalnego życia. Starożytni Egipcjanie uwieczniali na płaskorzeźbach ludzi z charakterystycznymi zniekształceniami nóg. Samo to, że uznano ich za godnych sportretowania, wskazuje, że stali na wyższych szczeblach drabiny społecznej. Polio nie przeszkadzało też wspinać się na sam szczyt, o czym przekonał się kulejący z powodu działania wirusa rzymski cesarz Klaudiusz. Na polio cierpiał też sir Walter Scott, który został zarażony wirusem w roku 1773 w następstwie czegoś, co określono jako gorączka związana z ząbkowaniem. Sir Walter, prawnik i autor poczytnych powieści historycznych, był pierwszym szczegółowo udokumentowanym przypadkiem choroby, którą dr Michael Underwood opisał jako debilizm kończyn dolnych. Przypadłość ta była naukową ciekawostką do czasu, gdy pod koniec XIX w. zaczęły wybuchać epidemie. Budziły one szczególną grozę, bo dotyczyły głównie dzieci i niemowląt.

Bezbronne pokolenia

W 1916 r. w Nowym Jorku wybuchła prawdziwa panika. Stateczni mieszczanie uciekali całymi rodzinami nad morze albo w Appalachy, a ci, których nie było stać na ewakuację, starali trzymać się z dala od fontann, basenów i parków rozrywki. Władze miejskie nakazały zamknąć kina i teatry, a prasa publikowała listy nazwisk i adresy ludzi zarażonych, których domy poddano kwarantannie. Tylko na Brooklynie z powodu polio zmarło 2 tys. dzieci, a liczbę wszystkich chorych szacowano przynajmniej na 27 tys. Nie była to pierwsza epidemia polio w cywilizowanym świecie. Od połowy XIX w. ogniska choroby pojawiały się regularnie w rozwiniętych krajach Zachodu. Jednym z pierwszych, który wyszedł poza XVIII-wieczne spekulacje o „debilizmie kończyn dolnych” był niemiecki ortopeda Jakob Heine. Niezależnie od niego, i nieco później, badania nad polio prowadził Szwed Karl Oskar Medin, dlatego w Polsce problem, o którym piszemy, jest znany powszechnie pod nazwą choroby Heinego-Medina. Ci dwaj lekarze precyzyjnie opisali, jak wirus atakuje i niszczy układ nerwowy narządów ruchu. Ciągle nie było jednak wiadomo, skąd biorą się epidemie choroby znanej przecież od tysiącleci. Jej nawrotów i powszechności nie dało się wytłumaczyć wyłącznie brakiem precyzyjnej diagnozy we wcześniejszych stuleciach.

Dopiero amerykański lekarz Jonas Salk powiązał bujny rozwój wirusa z rosnącym dobrobytem społeczeństw i kroczącą za nim poprawą warunków sanitarnych. Salk opisał mechanizm, który dziś jest jednym z argumentów używanych przez przeciwników powszechnych szczepień, upierających się, że ludzkość powinna wrócić do wytwarzania naturalnej odporności na choroby mutujące pod wpływem szczepionek w trudne do opanowania odmiany. Salk odkrył, że przez tysiąclecia ludzie byli po prostu odporni na polio. Najcięższe przypadki dotyczyły słabszych organizmów, jednak zdrowe dzieci przechodziły chorobę bez poważnych następstw, bo dysponowały przeciwciałami, dostarczanymi przez matki w okresie ciąży i karmienia. Wraz z poprawą stanu higieny dzieci zarażały się polio coraz rzadziej, przez co nie nabierały odporności, którą mogłyby przekazać kolejnym pokoleniom. Przeciwciała, powszechnie krążące z pokolenia na pokolenie jeszcze w niezbyt higienicznych czasach młodego sir Scotta, zostały sto lat temu dosłownie zmyte przez mydło i bieżącą wodę, dostępną już niemal dla każdego. A wirus przenosił się jak zwykle, rozwijając się latem w basenach i jeziorach, a potem rozprzestrzeniając w wodzie i jedzeniu, przenoszony także przez kaszel i kichanie. Sprzyjało mu też to, że rozwijał się aż 35 dni od zarażenia, co oznaczało, że nosiciel przez ponad miesiąc mógł roznosić polio, nie zdając sobie nawet z tego sprawy.

Żelazne płuca

Kto wie, jak potoczyłyby się losy świata, gdyby w 1921 r. na chorobę Heinego-Medina nie zachorował członek zamożnego amerykańskiego klanu Rooseveltów o imieniu Franklin. Przyszły prezydent USA miał wtedy 39 lat i stanowił rzadki, choć spotykany przypadek ataku wirusa na dorosły organizm. Choroba sparaliżowała go od pasa w dół, ale nie złamała jego woli walki. Zainwestował nawet pieniądze w zakup kurortu w Warm Springs, który zamienił w centrum rehabilitacji ofiar polio. Gdy Franklin Delano Roosevelt został prezydentem USA, zadbał też o fundusze federalne na prace nad szczepionką na wirusa, który poza kończynami dolnymi zaczął atakować także unerwienie układu oddechowego. Taka odmiana wirusa oznaczała pewny wyrok śmierci. W latach 20. pojawiła się jednak szansa dla dotkniętych tym rodzajem polio chorych. Była to maszyna wyglądająca jak połączenie średniowiecznego narzędzia tortur ze scenografią z filmów science fiction. Była to łączona grubymi nitami metalowa kapsuła, którą nazwano żelaznymi płucami. Ten prototyp respiratora skonstruowali uczeni z Harvardu, wykorzystując dwa elektryczne odkurzacze. Wytwarzały one podciśnienie, dzięki któremu umieszczony w kapsule chory mógł swobodnie oddychać. Ta maszyna do oddychania kosztowała tyle co dom. Do czasu wynalezienia szczepionki była jednym ze skuteczniejszych broni przeciwko polio, pod warunkiem że chory nigdy jej nie opuszczał. Żelazne płuca produkowano z modyfikacjami aż do lat 70., ratując życie tysiącom ludzi.

Równie skuteczna co żelazne płuca była australijska pielęgniarka Elizabeth Kenny. Gdyby Kenny urodziła się w innych czasach, pewnie zostałaby lekarzem. Za wypracowane przez siebie metody rehabilitacji sparaliżowanych po polio ludzi dostałaby pewnie Nagrodę Nobla. Jednak w Australii na przełomie XIX i XX w. dziewczyna pochłaniająca podręczniki anatomii i studiująca modele ludzkich szkieletów mogła zostać co najwyżej pielęgniarką. Kenny nie przeszła zresztą nawet kursu pielęgniarskiego. Była genialnym samoukiem. Dzięki praktyce i stałemu obcowaniu z chorymi na polio opracowała skuteczne metody masaży i ćwiczeń rehabilitujących i jeździła po całym świecie, by je propagować. Medycyna uczyła się neutralizować przyczyny groźnej choroby, ale na szczepionkę, która zlikwidowałaby problem, trzeba było jeszcze poczekać.

Powrót epidemii

Franklin Delano Roosevelt nie doczekał wynalezienia szczepionki na polio, choć uczeni dość szybko odkryli, że wirusa, przenoszonego wyłącznie przez ludzi, da się pokonać. W 1954 r. dr Salk zaprezentował pierwszą szczepionkę zawierającą martwego wirusa podawanego dożylnie. To był najwyższy czas, bo w latach 40. i 50. choroba Heinego-Medina co roku atakowała i zabijała pół miliona ludzi na całym świecie. Wynaleziona przez Salka szczepionka miała taką moc, że uchyliła nawet żelazną kurtynę. Rosja zmagała się z tak potężną epidemią, że Kreml w samym szczycie zimnej wojny nie zawahał się poprosić USA o dostawy nowego antidotum. W 1962 r. dr Albert Sabin opracował znacznie łatwiejszą w aplikacji szczepionkę doustną, zawierającą żywego wirusa o osłabionym działaniu. Obie te metody są z powodzeniem stosowane do dziś. Jednak całkowite wykorzenienie tej choroby nie jest ani łatwe, ani tanie. Epidemie wybuchają regularnie w Indiach, Afganistanie, Pakistanie i Nigerii. Za sprawą antyszczepionkowców, odmawiających zabezpieczania się przed tą groźbą chorobą, przypadki polio pojawiły się już też na Zachodzie. Czy ktoś z nich poczuje się do odpowiedzialności, gdy zagrożenie zapomnianą chorobą, być może w nowej zmutowanej wersji, powróci? g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 29/2018
Więcej możesz przeczytać w 29/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 29/2018 (1844)

  • Drużyna marzeń do geopolitycznej gry 15 lip 2018, 20:00 Szczyt NATO w Brukseli był kolejnym dowodem na to, że żyjemy w niestabilnych czasach. Dlatego trzeba dbać o sojusze i o polską rację stanu, jeśli sami tego nie zrobimy, nikt nas w tym nie zastąpi. Mundial się skończył, geopolityczna... 3
  • Obraz tygodnia 15 lip 2018, 20:00 500 tys. zł kaucji wpłacił poseł i były sekretarz generalny PO Stanisław Gawłowski, by opuścić areszt Wygrany Ks. Wojciech Lemański – kapłan niepokorny. Abp Henryk Hoser ukarał go w 2014 r. s uspensą. Dzisiaj Hoser na emeryturze, a... 9
  • Info Radar 15 lip 2018, 20:00 Chętnie wystąpimy z Metallicą Zachwyciły Dawida Podsiadłę, wydały właśnie debiutancką płytę, a na ostatnim Festiwalu w Opolu zdobyły aż trzy nagrody. Jeszcze pół roku temu praktycznie nikt o nich nie słyszał, a teraz podbijają... 10
  • Smutek Zgromadzenia Narodowego 15 lip 2018, 20:00 PO POSIEDZENIU ZGROMADZENIA NARODOWEGO ZWOŁANEGO Z OKAZJI 550-LECIA PARLAMENTARY- ZMU, który zbojkotowała opozycja, pozostało rozczarowanie, że politycy zaprzepaścili taką dobrą rocznicę. Od początku było wiadomo, że tę 550. rocznicę... 11
  • Trener wujek 15 lip 2018, 20:00 Z MUNDIALU Z ROSJI WRÓCILIŚMY NA TARCZY, A ADAM NAWAŁKA ZACHOWAŁ SIĘ HONOROWO. W kontekście nowego szkoleniowca wymieniało się nazwiska znanych trenerów z zagranicy (w tym Gianniego De Biasi), a tymczasem selekcjonerem reprezentacji... 12
  • Kto trenuje… matematyków? 15 lip 2018, 20:00 Polska pomału odżywa po tragedii na Mundialu. Było ciężko, nasi złoci chłopcy z reklam garniturów i telefonów po prostu nie dali rady. Pan od parówek, zwany trenerem narodowej kadry, również. I jest problem: co teraz zrobić z... 13
  • Kampania wrześniowa 15 lip 2018, 20:00 Na jesień opozycja szykuje się do wielkiej politycznej ofensywy. Ale kampanię samorządową mogą niespodziewanie zdominować protesty związków zawodowych. Działacze grożą, że stanie cała budżetówka. 15
  • Jesienią zacznie się batalia o Polskę 15 lip 2018, 20:00 Patryk Jaki to ślizgacz polityczny. Warszawiacy nie wybaczą mu osobistej hipokryzji – mówi Rafał Trzaskowski, kandydat PO na prezydenta Warszawy. 18
  • Zawiodłem się na Petru 15 lip 2018, 20:00 Ryszard Petru okazał się niedojrzały politycznie, egocentryzm jest u niego tak silny, że blokuje rozum. W efekcie szkodzi sobie, a przy okazji projektowi, który współtworzył – mówi prof. Leszek Balcerowicz, były wicepremier i minister finansów. 23
  • Kaczyński to mędrzec nad mędrcami 15 lip 2018, 20:00 Morawiecki ze swoją umiejętnością poruszania się po salonach jest niezwykle skuteczny w tłumaczeniu liderom europejskim, co tak naprawdę w Polsce się dzieje – mówi Joanna Lichocka, posłanka PiS. 26
  • Trump wychodzi z NATO 15 lip 2018, 20:00 Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg zwykł z dużą aprobatą odnosić się do polityki Donalda Trumpa. Tuż przed brukselskim szczytem Sojuszu Stoltenberg dał na ten temat wywiad popularnej niemieckiej gazecie „Bild am Sonntag”, w... 29
  • Szydło na aucie 15 lip 2018, 20:00 Wicepremier została zmarginalizowana nie tylko w krajowej polityce. Oddala się też perspektywa objęcia przez nią prestiżowego stanowiska unijnego komisarza. 30
  • Faryzeusze 15 lip 2018, 20:00 Premier Morawiecki postanowił wziąć udział w konkursie „Sto dowcipów na 100-lecie niepodległości Polski” i wykonał happening, podpisując w Częstochowie akt zawierzenia Polski postaci z obrazu – Czarnej Madonnie. Z premierem o... 32
  • Prawica urosła na traumie Jedwabnego 15 lip 2018, 20:00 Mój dawny kolega firmuje działania CBA wobec mnie i kieruje czymś, co można nazwać policją polityczną PiS. To taka opowieść o bojownikach o wolność, którzy potem budują dyktaturę – mówi prof. Paweł Machcewicz. 34
  • Byłam zakapiorem 15 lip 2018, 20:00 Koledzy po fachu patrzyli na mnie z politowaniem, testowali mnie, próbowali wyszydzić, wytykali najmniejszy błąd i czekali na potknięcie. To było jak fala w wojsku – wspomina Martyna Wojciechowska. 39
  • Piasek, ropa i iperyt 15 lip 2018, 20:00 Bałtyk, niestety, nie jest ciepły i niebieski jak Adriatyk – jest żółty, zimny, a na jego dnie leżą bomby, beczki z gazami bojowymi i wraki okrętów wojennych. 44
  • Dokumentacja podatnika – papierowa czy elektroniczna? 16 lip 2018, 12:21 Przywiązanie organów podatkowych do dokumentów w wersji papierowej to tylko jeden z argumentów na rzecz tego, że fiskus mentalnie nadal tkwi w poprzednim stuleciu. 48
  • Mapa polskiego bogactwa 15 lip 2018, 20:00 Po trzech tygodniach powracamy do Listy 100 najbogatszych Polaków. Tym razem sprawdziliśmy, w którym regionie Polski mieszkają bohaterowie naszego zestawienia. Patrzyliśmy na to, w jakim mieście mają zarejestrowaną swoją działalność. Często nie było to łatwe, bo wielu z nich... 50
  • Hamulce dla firm 15 lip 2018, 20:00 W Polsce z powodu wielu barier rozwojowych liczba małych i średnich firm w przeliczeniu na mieszkańca jest najniższa w Unii Europejskiej. 58
  • Hossa Bessa 15 lip 2018, 20:00 Ronaldo kręci parkietem 112 mln euro, czyli prawie pół miliarda złotych wyda Juventus Turyn na zakup Cristiano Ronaldo z Realu Madryt. Na punkcie tego transferu oszaleli nie tylko kibice, ale też włoska giełda, gdzie notowane są akcje... 60
  • Piętrzą się bryły z dominantą 15 lip 2018, 20:00 Polacy kupują zamki i pałace. Ale to trudny rynek, ceny są zmienne, a remont trzeba robić pod okiem konserwatora. Czasem łatwiej wybudować zamek od nowa. 62
  • Know How 15 lip 2018, 20:00 Netflix sam pobierze film Netflix wprowadza funkcję, która może się przydać na wakacjach. Do tej pory użytkownicy, którzy ściągali sobie filmy i seriale na aplikację mobilną, musieli ręcznie zarządzać, co i kiedy zostanie pobrane.... 65
  • Rozmowa za jeden uśmiech 15 lip 2018, 20:00 Pocieszają, żartują, edukują, ale też słuchają obelg – praca doradców telefonicznych nie jest łatwa i stanowi dowód na słuszność teorii, że co cię nie zabije, to cię wzmocni. 66
  • Gra Trumpa, gra Putina 15 lip 2018, 20:00 Umówione na 16 lipca spotkanie prezydentów USA i Rosji w Helsinkach to nie nowa Jałta – ma jedynie wzmocnić ich pozycje na własnych podwórkach. 69
  • Uwaga, jesteś w ukrytej kamerze 15 lip 2018, 20:00 Największe w historii Korei Południowej protesty kobiet wywołała plaga nagrywania ich za pomocą kamer ukrywanych w toaletach i przebieralniach. 71
  • Niebezpieczne przyjemności 15 lip 2018, 20:00 Upalne lato to między innymi czas wygrzewania się na słońcu i chłodzenia wlewaną do organizmu wodą. I jedno, i drugie – choć przyjemne – w nadmiarze szkodzi, o czym po raz kolejny przekonuje medycyna. 75
  • Zaraza czystych rąk 15 lip 2018, 20:00 Polio zaczęło doskwierać ludziom, gdy cywilizacja osiągnęła wystarczający poziom higieny. Dziś ta choroba wraca, bo odmawianie szczepień staje się coraz powszechniejsze. 78
  • Łyk narracji podczas wakacji 15 lip 2018, 20:00 Do plecaka czy walizki warto zapakować przed wyjazdem jakąś książkę, może nawet niejedną. Proponujemy kilka tomów opowiadań z najwyższej literackiej półki, którym warto poświęcić nieco czasu w trakcie wypoczynku. 81
  • Architektura jest rodzaju żeńskiego 15 lip 2018, 20:00 Przypadający w lipcu Światowy Dzień Architektury to wciąż święto mężczyzn. Niesłusznie, co udowodniła choćby niedawna wizyta w Polsce Odile Decq. 84
  • Siostro, kamera! 15 lip 2018, 20:00 Sięganie tam, gdzie wzrok nie sięga – o tym są filmy Darrena Aronofsky’ego. A jego serial „Przedziwna planeta Ziemia” na National Geographic nawet nas tam zabiera. 87
  • Wydarzenie 15 lip 2018, 20:00 Wyciszenie Florencji Florence and The Machine, „High as Hope”, Universal Music Każdy wielki zespół musi mieć albumy przejściowe. Kiedy jedna formuła się wyczerpuje, a druga jeszcze się nie wykrystalizowała, najlepiej byłoby dłuższy... 90
  • Film 15 lip 2018, 20:00 DOKUMENT Depresja komika „Robin Williams: Come Inside My Mind”, reż. Marina Zenovich, HBO/HBO GO Richard Pryor, Roman Polański, teraz Robin Williams. Marina Zenovich opowiada o świecie oczami artystów. W ich życiorysach znajduje znaki... 91
  • Muzyka 15 lip 2018, 20:00 Konfekcja w dobrym gatunku Nie ma przypadku. Ten album trafia do sprzedaży w wakacje, bo przynosi muzykę lekką, melodyjną, momentami nawet plażową. Ale po pierwszym uśmiechu (nawet z pobłażaniem) przychodzi refleksja, że to płyta, do... 92
  • Książka 15 lip 2018, 20:00 POWIEŚĆ Cień i blask TO POWIEŚĆ O WSPÓŁCZESNYCH MECHANIZMACH WŁADZY, A DOKŁADNIEJ O TYM SZCZEGÓLNYM OKRESIE JEJ FUNKCJONOWANIA, gdy charyzmatyczny wódz znika z politycznej sceny, a osierocony przez niego układ zmierza do... 93
  • Kalejdoskop 15 lip 2018, 20:00 WYSTAWA Z lotu wrony „Miasto z góry. Warszawa w przeddzień niepodległości”, Dom Spotkań z Historią, bezpłatna wystawa plenerowa przy ul. Karowej, do 30.07 Wsierpniu 1915 r. okupujący Warszawę Niemcy postanowili wykonać z samolotów... 94
  • Marzenie teściowej 15 lip 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Nie od dziś wiadomo piarowcom i zwykłym ciotkom przeczepionym do mediów, że aby gwiazdor dostał intratną reklamę telewizyjną, ale taką megadrogą i puszczaną w prajtajmie, musi się najpierw zmienić. Nie może być... 95
  • Śniłem amerykański sen 15 lip 2018, 20:00 Duży wpływ mieli na mnie ludzie, których spotkałem w czasie swoich studiów aktorskich Inspiruje nspiruje mnie Mick Jagger. Zawsze, kiedy już chciałbym powiedzieć, jaki jestem stary i że nic mi się nie chce, myślę sobie o Jaggerze.... 96
  • Kiedy i jak odejść z pracy 15 lip 2018, 20:00 Radzi Grzegorz Miecznikowski, specjalista od rozwoju biznesu Zastanawiasz się nad zmianą pracy? Najpierw policz, ile czasu jesteś w tej samej firmie, na tym samym stanowisku. Niech zgadnę: 24-30 miesięcy? Większość ludzi czuje wypalenie... 97
  • Jankesi i Helmuty 15 lip 2018, 20:00 Kiedy będą państwo czytali te słowa, będzie tuż po szczycie NATO w Brukseli, który może stać się terenem – niekoniecznie medialnej – konfrontacji między USA a Niemcami. Stany Zjednoczone to główny „sponsor” Paktu... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany