Czytelnik tworzy opowieść z autorem

Czytelnik tworzy opowieść z autorem

Jack Reacher to dla czytelnika swoisty wentyl bezpieczeństwa pomagający mu wyładować frustracje codzienności – mówi autor bestsellerowych powieści Lee Child.

Rozmawiał Bartosz Czartoryski

Podobno średnio co cztery sekundy sprzedaje się egzemplarz pańskiej ostatniej powieści „Nocna runda”. Prawda czy marketingowa gadka?

Najprawdziwsza prawda!

I jakie to uczucie?

Takie, na które ma się nadzieję, ale na które się nie czeka. Jeśli, zabierając się do pisania, nastawiasz się, że kiedyś osiągniesz podobny sukces, to znaczy, że masz urojenia.

Niby ludzie dzisiaj mniej czytają, bo przecież mają kino, Netflixa, gry, a nadal są pisarze, i to nie tak mało, którzy sprzedają miliony książek.

Bo dzisiaj sprzedaje się marka. Mówi pan o Netflixie. Znam ludzi, którzy nie szukają tam konkretnego filmu czy serialu, tylko po prostu „oglądają Netflixa”. Wszystko zawęziło się do paru rozpoznawalnych marek i jeśli twoja nie jest jedną z nich, to masz pecha, bo coraz trudniej się do tego kręgu dostać. Ale wszystkie one mają pewien punkt wspólny: instynktownie wyczuwają dobre historie.

Pańscy czytelnicy nie chcą jakiejś tam historii, tylko tę z Reacherem.

Na szczęście dla mnie ludzie szukają tego, co już zdążyli poznać, przywiązali się do mojej marki.

Potrafię sobie wyobrazić czytelnika, który nie jest pożeraczem literatury i co roku sięga tylko po jedną książkę – powieść o Reacherze.

Ja również, lecz czyta mnie tak zróżnicowane grono, że należą do niego zarówno osoby, które faktycznie poza Reacherem nie mają kontaktu z literaturą, jak i tacy, którzy czytają dosłownie wszystko, co wpadnie im w ręce. Muszę ich wszystkich pogodzić. Trzeba usatysfakcjonować starych wyjadaczy i nie zniechęcić nowych czytelników.

Nie ukrywa pan komercyjnej natury swoich książek. Jak to się ma do postawy reprezentowanej przez pisarzy utrzymujących, że piszą dla siebie, a nie dla czytelnika?

Zwykle mówią to ludzie, którzy nie sprzedają zbyt wielu egzemplarzy. Bo co innego można wtedy powiedzieć? Że próbowało się dotrzeć do jak największego grona i poniosło się porażkę? Tak naprawdę pisze się dla siebie, gdy ma się miliony czytelników, bo trudniej wyobrazić sobie typowego odbiorcę swoich książek i pisać tylko dla niego. Myślę, że wtedy pisarz jest ze sobą bardziej szczery. Jasne, piszę literaturę komercyjną, ale jest w tym pewien osobliwy trik, bo żeby odnieść sukces wydawniczy, należy nie myśleć o tej ogromnej przemysłowej machinie, ale tworzyć organicznie. Dopiero wówczas uzyska się produkt, który jest prawdziwie uczciwy.

Co roku o tej samej porze siada pan i pisze pierwsze zdanie nowej powieści z Jackiem Reacherem. Jak taki system pracy jest możliwy? Domyślam się, że nie zawsze ma pan w głowie gotowy pomysł na fabułę.

Nigdy nie mam pojęcia, co napiszę. Nie robię notatek, nie mam żadnego planu. Nie znoszę redagowania swoich powieści. Bo gdy ma się już zarys całości, to praktycznie pisze się dwa razy tę samą książkę. Zanudziłbym się. Staram się znaleźć dobry punkt wyjścia dla historii i patrzę, co się wydarzy – tak samo jak później robi to czytelnik. Dlatego codziennie siadam do pisania podekscytowany, ciekawy tego, co się za moment zdarzy, mając nadzieję, że ten mój entuzjazm udzieli się odbiorcy.

Nie ułatwia to panu zapanowania nad swoim fikcyjnym światem, bo jeśli pomiesza pan jakiś fakt z życia Reachera, to fani wytkną to panu prędzej niż później.

Żeby pan wiedział! Czasem towarzyszy mi poczucie pewnej niepewności, bo piszę ze świadomością, że za kilka miesięcy moje słowa trafią do milionów ludzi. Zdążyłem jednak do tego przywyknąć. Skończyłem niedawno kolejną powieść, czyli udało mi się przekonać do siebie czytelnika już 22 razy. Chyba nauczyłem się, co działa, a co nie. I to jest też powód, dla którego nie redaguję swoich powieści, bo wtedy nie będą miały tej naturalnej świeżości. Jestem racjonalną osobą i wiem, że tworzę fikcję, ale kiedy piszę, wydaje mi się to jak najbardziej rzeczywiste. Nie wyobrażam sobie zmiany tego, co już napisałem, to nieszczere. Do księgarń trafiłaby wymuskana, uładzona książka. Może nawet zbyt komercyjna. Moje książki są takie, jakie są, i pod pewnym względem stanowią również swoisty zapis tego, jakim człowiekiem byłem przez te pół roku, kiedy je pisałem. A tego nie zmienię. Nawet jeśli jest to koślawe, nie mogę udawać, że się to nie wydarzyło. To tak jak ze starym zdjęciem, na którym mamy niemodną fryzurę i niedobraną garderobę – to nadal my.

Osadza pan swoje książki w Stanach Zjednoczonych, nie jest to aby kolejna komplikacja?

Często spotykam się z opinią, że musi to być strasznie trudne dla Brytyjczyka, ale nie. Bo piszę nie o prawdziwej Ameryce, lecz o tej wyobrażonej. Dzisiaj tamtejsza kultura jest dominująca, każdy nosi w sobie jej obraz i choć pewne rzeczy może i są stereotypowe, to zakorzeniły się tak głęboko, że nie sposób się do nich nie odwołać. Muszę opisywać Stany znane, aby czytelnicy się nie pogubili.

Nie tęskni pan za drugą połową lat 90., kiedy jeszcze nie ciążyła na panu presja towarzysząca autorowi bestsellerów?

Niezupełnie, bo wtedy byłem naprawdę biedny...

Myślałem raczej o perspektywie pisarskiej.

Od tamtej pory nie zmieniło się moje podejście do pisania. Zacznę od tego, że chyba każdy człowiek z branży rozrywkowej chciałby mieć jak największą publikę. Ale z pisaniem jest trochę inaczej niż z kinem czy telewizją. Przed ekranem siedzi pan biernie i ogląda to, co się panu zaserwowało. Kiedy pan czyta, korzysta pan ze swojego potencjału umysłowego, moja historia staje się pańską historią. Czytelnik tworzy opowieść na równi z autorem. I kiedy pisze się coś, czego nikt nie przeczyta, to tak naprawdę ta historia nie istnieje.

Czyli książka jest tak dobra jak bogata jest wyobraźnia czytelnika?

No tak. Dlatego myślę, że nie ma czegoś takiego jak dobra powieść, są tylko dobrzy czytelnicy. Każdy, sięgając po jakąś książkę, tak naprawdę czyta coś innego niż wszyscy inni, bo ma różne wyobrażenie fikcyjnego świata.

Przyznaję, że kiedy sam czytam pańskie powieści – choć Reacher zupełnie nie przypomina mnie, a ja nie przypominam jego – to proces identyfikacji jest stosunkowo prosty, z tym, że nie myślę „jestem jak Jack Reacher”, ale raczej „chciałbym być jak Jack Reacher”.

Chyba każdy jest w głębi siebie trochę jak Reacher, bo wszyscy chcemy postępować jak należy, nie licząc oczywiście antyspołecznego marginesu czy jednostek niezrównoważonych. Zwykle otaczają nas ludzie dobrzy i życzliwi, którzy chcieliby umieć w każdej sytuacji zachować się tak, jak powinno się zachować. Bo gdy zobaczymy na ulicy człowieka, który bije swoją dziewczynę, chcemy instynktownie zareagować, lecz gdy mężczyzna ten jest dwa razy taki jak my, czujemy całkiem zrozumiały strach, że fizycznie nie damy mu rady. Albo gdy szef jest dla nas niesprawiedliwy, nie stawiamy mu się, bo boimy się stracić pracę. Rzeczywistość nie zawsze pozwala nam zachować się tak, jak byśmy tego chcieli. I wtedy pojawia się Reacher. Jego nie krępują żadne ograniczenia realnego świata, to dla czytelnika swoisty wentyl bezpieczeństwa pomagający mu wyładować frustracje codzienności. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 30/2018
Więcej możesz przeczytać w 30/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2018 (1845)

  • Co trzeba zmienić w konstytucji 22 lip 2018, 20:00 Polska potrzebuje nowej ustawy zasadniczej. Pochylić się trzeba nad wieloma sprawami, od podziału kompetencji władzy wykonawczej przez funkcjonowanie i skład parlamentu po funkcjonowanie samorządu terytorialnego czy nowe reguły dotyczące... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 22 lip 2018, 20:00 NIE LADA RADOŚĆ JAROSŁAWOWI KACZYŃSKIEMU MAJĄ SPRAWIAĆ DONOSY, które regionalni działacze przysyłają na siebie nawzajem. – Prezes się nimi upaja – twierdzi były polityk PiS. – Na niektóre z nich tylko się uśmiecha, a na... 6
  • Obraz tygodnia 22 lip 2018, 20:00 150 mld dol. wynosi majątek Jeffa Bezosa, najbogatszego człowieka w dziejach świata, a przynajmniej od 1982 r., odkąd „Forbes” publikuje listy najbogatszych Przegrany Jarosław Kaczyński Po jego tajemniczej chorobie 60 proc. Polaków... 10
  • Info radar 22 lip 2018, 20:00 KOMENTARZ. POLITYKA Reforma Sądu Najwyższego, czyli 30 sekund milczenia A teraz znajdziemy ideę”./ „Postęp, proszę pana”. / „Ale jaki postęp?”/ „Postępowy. Do przodu”. / „A tył?” / „Tył też do przodu”/ „Ale wtedy... 11
  • Rostowski przed komisją 22 lip 2018, 20:00 JAN ROSTOWSKI CHCIAŁ OŚMIESZYĆ KOMISJĘ ŚLEDCZĄ DS. AMBER GOLD. WYSZŁO ZASKAKUJĄCO. Były minister finansów, który w środę odpowiadał na pytania komisji śledczej, już na samym początku posiedzenia ujawnił strategię, którą... 12
  • Siła lęku rodziców 22 lip 2018, 20:00 BARDZO ŹLE, KIEDY TAK WRAŻLIWY TEMAT JAK SZCZEPIENIA STAJE SIĘ TEMATEM POLITYCZNYM. – Przyznaję: w pewnym momencie nie wierzyłem, że się uda – cieszył się na Twitterze poseł Paweł Skutecki z klubu Kukiz’15 po tym, jak Komitet... 14
  • Sojusz prezydenta z Kukizem 22 lip 2018, 20:00 Gdy w piątek prezydent ogłaszał ostateczną wersję pytań referendalnych w sprawie zmian w konstytucji, wiedział, że w swoim politycznym obozie jest osamotniony. PiS nawet nie ukrywa, że idea głosowania w tej sprawie, w dodatku w okresie... 16
  • Szaleństwo i polityka 22 lip 2018, 20:00 Lewo Amerykańscy psychiatrzy otwarcie debatują, czy Donald Trump jest normalny. Ponoć cierpi na „dekompensację”, czyli oderwanie od rzeczywistości. „Z jednej strony czuje, że jest poza kontrolą i może dowolnie formułować... 18
  • Brukselskie ławy marzeń 22 lip 2018, 20:00 Dzięki przyjętym przez Sejm zmianom w ordynacji do europarlamentu PiS załatwi problem narodowców i uzyska znacznie więcej mandatów dla swoich polityków. 20
  • Najlepiej stłuc lustro 22 lip 2018, 20:00 Szlag mnie trafił. Mało co mnie ostatnio wyprowadza z równowagi, ale tym razem, patrząc, jak cyniczny żołnierz złej władzy, prokurator z nieciekawą przeszłością, krzyczy na wybitnego prawnika i przeuczciwego człowieka – zagotowałam... 25
  • Niesłychanie uprzejmy killer 22 lip 2018, 20:00 Mariusz Kamiński, minister koordynujący służby specjalne, w ubiegłym tygodniu został ostatecznie uwolniony od sprawy o przekroczenie uprawnień przy aferze gruntowej, która ciągnęła się za nim od 2009 r. 26
  • Jestem politykiem na odwyku 22 lip 2018, 20:00 Polacy czują niechęć do tych, którzy mają lepiej i pogardzają tymi, co mają gorzej. Takimi złymi emocjami żywi się dzisiejsza targowica, czyli PiS – mówi Andrzej Olechowski, były minister finansów, Człowiek Roku „Wprost” 2000. 31
  • Fotograf Wenecji 22 lip 2018, 20:00 Mało kto wie, że Canaletto zaczynał jako scenograf teatralny. Także jego młodzieńcze obrazy noszą silne piętno sceniczności Jeśli kto planuje w wakacyjnych podróżach zahaczyć o Rzym, to powinien wpaść do Palazzo Braschi –... 34
  • Kobieta w dobrym wieku 22 lip 2018, 20:00 Wszyscy się spodziewają, że kobieta po sześćdziesiątce powinna czołgać się w stronę cmentarza. A ja wolę się kojarzyć z seksem niż z geriatrią – mówi Ewa Kasprzyk, aktorka. 36
  • Jak stracić 18 milionów 22 lip 2018, 20:00 W mojej sprawie zapadł absurdalny wyrok. Spółka, w której jestem prezesem, straciła grunty, a ja jeszcze muszę zapłacić kilkanaście milionów złotych. To wszystko w majestacie prawa – mówi przedsiębiorca Eugeniusz Jasikowski. 42
  • Hossa Bessa 22 lip 2018, 20:00 Pesa uratowana 300 mln zł ma zainwestować Polski Fundusz Rozwoju w bydgoskiego producenta taboru kolejowego Pesa. Firma podpisała z PFR umowę, na mocy której to fundusz staje się 100-procentowym właścicielem firmy. Pesa od lat borykała... 47
  • Malinowe wojny 22 lip 2018, 20:00 Rolnicy chcą, by za owoce płacono im więcej. Przetwórcy wytykają rolnikom, że nie potrafią się dogadać i sami obniżają ceny. 48
  • Know How 22 lip 2018, 20:00 Kosmiczne wycieczki Ile będą kosztowały pierwsze cywilne podróże kosmiczne oferowane przez firmę Blue Origin, która należy do najbogatszego człowieka na świecie Jeffa Bezosa? Tanio nie będzie. Blue Origin policzy sobie za kosmiczną... 51
  • Baltona wraca na Chopina 22 lip 2018, 20:00 Zamknięte drzwi sklepów na warszawskim Lotnisku Chopina kryją zabiegi mające ograniczyć dominację najemcy. A także zapobiec stratom państwa idącym w dziesiątki milionów złotych. 52
  • Targi Kielce: obrona i bezpieczeństwo 22 lip 2018, 20:00 Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego – trzecie targi obronne Europy odbędą się we wrześniu w Kielcach. 54
  • Trumputin 22 lip 2018, 20:00 Występ prezydenta USA po spotkaniu z Putinem w Helsinkach wywołał burzę. Jednak poza wizerunkową kompromitacją Trumpa jego wystąpienie nie przynosi jakichś szczególnie szkodliwych dla Polski konkretów. 56
  • Prawdziwa gwiazda mundialu 22 lip 2018, 20:00 Piłkarskie emocje były tylko tłem dla politycznego teatru. Główną rolę odegrała w nim prezydent Chorwacji. Wystąpiła dla dobra swojego kraju i dużych pieniędzy. 60
  • 7 sposobów na zdrowie i młodość 22 lip 2018, 20:00 Zdrowie aż w 50 proc. zależy od stylu życia i tylko w 20 proc. od genów. Podpowiadamy, co możesz zrobić, aby jak najdłużej zachować zdrowie i młodość. 63
  • Niebezpieczne „pajączki” 22 lip 2018, 20:00 Niemal co druga kobieta cierpi na przewlekłą niewydolność żył. Choroby nie wolno bagatelizować, bo w skrajnej postaci może powodować zakrzepicę żył. 66
  • Psychika pomaga w terapii raka jajnika 22 lip 2018, 20:00 Rak jajnika bardzo często jest diagnozowany w zaawansowanym stadium. W walce z nim obok terapii ważne jest psychiczne wsparcie. 68
  • Leczę kompleksy 22 lip 2018, 20:00 Zwracajmy uwagę na to, ile jesteśmy warte, a dopiero później myślmy o zmianach wyglądu fizycznego – mówi dr n. med. Małgorzata Chomicka-Janda z Kliniki Promedion. 69
  • Zryw niewolników z fabryki śmierci 22 lip 2018, 20:00 To było najkrótsze powstanie II wojny światowej. Trwało niespełna 30 minut i nie chodziło w nim o zwycięstwo, tylko o zemstę. 71
  • Zagadka długiego życia 22 lip 2018, 20:00 Istnieje w wolnej przyrodzie stworzenie, które kilka razy w życiu się starzeje i niemal ze starości umiera, ale potem młodnieje i odzyskuje zdrowie, pozbywając się wszystkich objawów starości. 77
  • Ostatni człowiek na Ziemi 22 lip 2018, 20:00 Jerzy Pilch wydał nową książkę. Równocześnie zdecydował się na publikację swojej pierwszej, niewydanej dotąd powieści. 80
  • Czytelnik tworzy opowieść z autorem 22 lip 2018, 20:00 Jack Reacher to dla czytelnika swoisty wentyl bezpieczeństwa pomagający mu wyładować frustracje codzienności – mówi autor bestsellerowych powieści Lee Child. 84
  • Spadające gwiazdy 22 lip 2018, 20:00 Ludzie nie chcą przyjąć do wiadomości, że śmierć zabiera każdego, niezależnie od sprawowanej funkcji. Mózg domaga się wyjaśnienia. Jego postulaty spełnia serial „Tragiczne wypadki celebrytów”. 86
  • Wydarzenie 22 lip 2018, 20:00 Coltrane odnaleziony Nowa” płyta Johna Coltrane’a zrobiła sporo zamieszania. Po obu stronach Atlantyku album zadebiutował bardzo, jak na jazz, wysoko, pojawiając się na listach bestsellerów wśród płyt z popem czy hip-hopem. Nie może... 89
  • Film 22 lip 2018, 20:00 We władzy matki BARBIER SIĘGNĄŁ PO PRAWDZIWĄ HISTORIĘ. „Obietnica poranka” jest ekranizacją autobiograficznej książki Romaina Gary’ego pod tym samym tytułem. Francuski autor kilkadziesiąt lat życia odtwarza przez pryzmat relacji... 90
  • Muzyka 22 lip 2018, 20:00 Młody człowiek i może O tym, do kogo dociera raper, może świadczyć tytuł artykułu na jednym z portali: „Kim jest Kubrick z nowej piosenki Taco Hemingwaya”. Ale spłycanie pozycji jednego z najbardziej znanych przedstawicieli polskiego... 91
  • Książka 22 lip 2018, 20:00 Delikatna katastrofa Do kin dopiero co wszedł film „Na plaży Chesil”, a w księgarniach pojawiło się wznowienie powieści wybitnego angielskiego pisarza Iana McEwana, która jest jego podstawą. I jest to powieść świetna. McEwan znany... 92
  • Kalejdoskop 22 lip 2018, 20:00 Techniczna talia osy Kto powiedział, że w galerii sztuki zamiast obrazu nie może być prezentowany model koparki hydraulicznej K-407 dla zakładów Waryński? Co prawda pojawiają się tu rysunki, ale są to prace inspirowane światem... 93
  • Kulturalna trzynastka 22 lip 2018, 20:00 Tomasz Ciachorowski GWIAZDA TAKICH SERIALI JAK „MAJKA”, „LINIA ŻYCIA” CZY „M JAK MIŁOŚĆ” 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Na szczycie tej listy są „Chłopi”. Choć przebrnąłem tylko przez „Jesień”, to pamiętam,... 94
  • Windykacja 22 lip 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI Pełen tytuł powinien być po barokowemu rozbudowany: „O metodach rewindykacji długów u księgowych przez osoby, które podpisały umowę o dzieło/umowę-zlecenie i nie dostały pieniędzy w terminie”. Słowem: poradnik... 95
  • Fascynują mnie ludzie 22 lip 2018, 20:00 Dzięki mamie staram się nie oceniać, szukam przyczyn ludzkich wyborów, z którymi nie zawsze się zgadzam. Kapuściński kiedyś napisał, że poczuł się stary, gdy przestały go interesować spotkania z innymi ludźmi. Mam nadzieję, że... 96
  • Jak szukać przodków 22 lip 2018, 20:00 Radzi Maciej Róg, genealog Szukanie przodków to choroba zaraźliwa i nieuleczalna. Nie każdy na nią zapada, ale jak już połkniemy bakcyla, to nie potrafimy przestać. Najwięsza przyjemność? Gdy po miesiącach namierzania przodka... 97

ZKDP - Nakład kontrolowany