Ten film rozjechał mnie emocjonalnie

Ten film rozjechał mnie emocjonalnie

Ksiądz (zdj. ilustracyjne)
Ksiądz (zdj. ilustracyjne) / Źródło: Fotolia / Yevhenii Kukulka
Ofiary pedofilii, które ze mną rozmawiały, mówiły, że po opowiedzeniu swojej historii poczuły się lepiej. Ja kby zrzuciły ciężar – mówi Tomasz Sekielski, dziennikarz, autor filmu „Tylko nie mów nikomu”.

Pierwsze sceny pana filmu. Anna, molestowana przez księdza dziewczynka, dziś już dorosła kobieta, po latach siada przed swoim oprawcą i pyta: „Pamięta mnie ksiądz?”. Chce wiedzieć, dlaczego ją skrzywdził i czy tylko ją. On nie wie, że rozmowa jest rejestrowana, przyznaje się do wszystkiego, łącznie z tym, że „kilka ich było”. Sugeruje, że mógłby zapłacić za milczenie. Dwugodzinny, bardzo trudny emocjonalnie film. Relacje ofiar, sprawcy, którzy się przyznają i hierarchowie kościelni, którzy milczą albo grożą ofiarom konsekwencjami za „występowanie przeciwko hierarchii kościoła”. Co dalej?

Pyta pani o kolejne filmy? Jeszcze dwa miesiące temu zarzekałem się, że kolejnego filmu o pedofilii w kościele nie zrobię. Ten temat rozjechał mnie emocjonalnie. Historia Anny, o której pani wspomniała, która była wykorzystana seksualnie jako siedmioletnia dziewczynka, historia chłopca, który próbował uciec od księdza, ale zgodził się wyjechać z nim „na wakacje”, kiedy ten groził, że jeśli nie pojedzie, zabierze zamiast niego jego młodszego brata… Te wszystkie rozmowy, także o intymnych szczegółach, były bardzo trudne dla ofiar, ale ja też je odchorowywałem. Wielogodzinne rozmowy o sprawach bardzo osobistych. Myślałem, że więcej nie dam rady. Że powinienem o tym opowiedzieć i zająć się innymi tematami. Ale zgłosiło się bardzo wiele ofiar. Po filmie zgłoszą się zapewne kolejne. To też kwestia zaufania. Kolejny film, może serial. Dziś tego nie wiem, ale wiem, że nie mogę powiedzieć: ja już zrobiłem swój film, zadzwońcie gdzie indziej.

Także dlatego, że nie wiadomo, czy inni pomogą. W filmie padają gorzkie słowa pod adresem dziennikarzy.

To słowa ofiar. Myślę, że problem nie polega na tym, że dziennikarze niechętnie piszą o takich sprawach, ale że często skupiamy się tylko na sprawcy i ofierze. Że niechętnie zadajemy pytania hierarchom. A jest coraz więcej informacji o tym, że hierarchia kościelna ma bardzo wiele grzechów na sumieniu. Przez lata funkcjonował system tuszowania przypadków pedofilii, przenoszenia księży z jednej parafii do drugiej czy nierespektowania wyroków sądu. To dzieje się zresztą do dziś. Skazany za molestowanie siedmioletnich dziewczynek ksiądz, objęty dożywotnim zakazem pracy z dziećmi, wciąż prowadzi rekolekcje.

Pusty kościół. Ksiądz z zakazem pracy z dziećmi woła: zapraszam wszystkie dzieci tutaj, bliżej do ołtarza. To scena z filmu, którą widzimy chwilę po tym, jak wysłuchaliśmy relacji ofiar.

Takich historii jest więcej. I co? Nikt nie staje pod pałacami hierarchów i nie pyta, jak to możliwe. Ksiądz biskup wyda oświadczenie, albo jego rzecznik, i wszyscy są zadowoleni. A ksiądz jedzie do kolejnej parafii. Stąd bierze się złość i rozczarowanie ofiar. To one mówią w filmie, że pod domem kard. Dziwisza, co do którego roli w Watykanie jest coraz więcej pytań, dziennikarze powinni rozbić obóz i czekać na odpowiedzi aż do skutku. Ja nie mam możliwości, żeby ustawić ekipę i cały dzień czy ileś dni z rzędu czekać przed drzwiami jakiegoś hierarchy, ale są redakcje, które mogłyby to zrobić i właśnie o to chodzi. Żeby podjąć próbę.

W filmie widać, jak wyglądają takie próby. Jeden z proboszczów przerywa rozmowę, obiecuje, że za chwilę wróci i znika. Kardynał Nycz też znika, kard. Dziwisz ukrywa się za zamkniętymi drzwiami. Nie pytam o Kościół w ogóle, bo papież Franciszek podejmuje jednak jakieś kroki. Pytam o polski Kościół. Coś się zmieni?

Tego nie wiem. Uważam jednak, że trzeba próbować. My, dziennikarze, jesteśmy odważni i bezkompromisowi wobec polityków. Uważamy, że polityk musi odpowiedzieć na pytania. Oczywiście on może robić wszystko, żeby nie odpowiadać, ale my potrafimy wokół niego krążyć i domagać się odpowiedzi. Natomiast gdy zaczyna chodzić o Kościół, to już tak nie wygląda.

Dlaczego?

Kościół w Polsce miał przez lata niepisany immunitet. Wynikał on z jego roli w obaleniu komunizmu, z tego, że papież był Polakiem, a potem z tego, że ten Polak został świętym. Pewnych pytań nie wypadało lub nie należało zadawać. A jeśli już się zadało, to wypadało zadowolić się każdą odpowiedzią, której Kościół raczył udzielić.

Mimo wszystko to zaczyna się chyba zmieniać

Wystarczy prześledzić dyskusję o sprawie pedofilii. Jeszcze rok, półtora roku temu to były tylko pojedyncze artykuły, „Kler” Smarzowskiego to zmienił. Media podjęły temat, ale sam Kościół jakby wciąż nie może się obudzić z głębokiego snu. Nie wiem, ile musi jeszcze minąć czasu, żeby to się zmieniło, ale moim zdaniem dla Kościoła byłoby lepiej, gdyby się rozliczył z problemem szybko i do bólu dogłębnie. Zwlekanie, próba gry na czas albo np. to, co Kościół zrobił ostatnio – czyli przedstawianie raportu, który absolutnie nie jest raportem, tylko jakąś ankietą – to wszystko być może uspokaja nastroje, być może dzięki temu hierarchia zyskuje rok, dwa, trzy, ale to nie rozwiązuje problemu. Temat wróci, nie da się już go zakopać. Będą się pojawiały kolejne nazwiska, czy to sprawców, czy to hierarchów, którzy powinni się wytłumaczyć z jakichś działań. To jest nieuniknione i myślę, że im szybciej hierarchowie to zrozumieją, tym lepiej dla nich.

Liczy pan, że zrozumieją, przynajmniej częściowo, po pana filmie?

Sądzę, że nie zrozumieją. Ale mam nadzieje, że dostaną więcej pytań i kiedyś będą musieli na nie odpowiedzieć. Pytania trzeba zadać. Weźmy historię, którą kończy się film, historia kustosza bazyliki w Licheniu, gdzie rzecznik marianów mówi: „sprawa była, dokumenty zostały wysłane do Stolicy Apostolskiej, Stolica Apostolska podjęła decyzję, a my i ksiądz M. tej decyzji się podporządkowaliśmy”. Jaka to była decyzja? „Nie jestem upoważniony do udzielania takichinformacji”. Przecież to absurd! Czemu nie można przyznać: „Tak, zdarzyła się taka sytuacja, człowiek zasłużony dla Lichenia, człowiek, który był motorem budowy tej wielkiej bazyliki, którego szanował sam Jan Paweł II, ten człowiek dopuścił się strasznych czynów. Bardzo żałujemy”? Zamiast tego milczenie. I znowu wszystko pozostaje w sferze domysłów i plotek.

Mówimy o księdzu, który buduje bazylikę, i molestowanym przez niego dziecku, które do Lichenia zostało zaproszone po tym, jak zebrane przez siebie pieniążki postanowiło przekazać na budowę świątyni. Może Kościół sam boi się takiej wiedzy?

Czy dlatego teraz będziemy udawać, że nic się nie stało? Możemy udawać, że tych pytań nie ma, ale one są. Jest wiele niewygodnych pytań. Także to, co wiedział i co w sprawie pedofilii w Kościele robił polski papież. Tym bardziej że wśród spraw, którymi się zajmowaliśmy, jest wiele spraw sprzed 1989 r. Są w Kościele tacy, którzy lubią przekonywać, że przed 1989 r. tego nie było. Że problem zaczął się dopiero, kiedy otworzyliśmy się na „zgniłą kulturę i obyczajowość Zachodu”. Że dopiero wtedy księża zaczęli popełniać przestępstwa. Nie. Popełniali przestępstwa seksualne już wcześniej. I oczywiście w tym kontekście naturalnym jest pytanie, co z tą wiedzą robili biskupi. Czy przekazywali ją do Watykanu? Czy papież wiedział? Czy próbował się dowiedzieć? Jest mnóstwo pytań. Ja nie potrafię dziś na nie odpowiedzieć.

Mówi pan o latach przed 1989 r. Sprawy z tych lat są w filmie. A teraz? Ludzie mogą nie zdawać sobie sprawy z tego, że to wciąż się dzieje.

Mamy wiele danych o sprawach, które dzieją się dziś, tu i teraz. Ale przyjęliśmy założenie, że w filmie nie występują dzieci. Prawnicy, którzy współpracowali z nami przy filmie, pomagali ich rodzicom składać zawiadomienia do prokuratury, jeśli rodzice się na to zdecydowali, ale my nie chcieliśmy brać tego do filmu, obawiając się o to, że to może zaszkodzić ofiarom i samemu wyjaśnieniu sprawy.

Nie boi się pan tego, że film zostanie wpisany w nurt walki z Kościołem albo w takiej walce wykorzystany?

Oddaje publiczności coś, nad czym pracowałem wiele miesięcy. To, jak będzie to interpretowane, czy to, kto i do czego będzie próbował to wykorzystywać, jest poza mną. Pewnie pojawią się osoby, które będą próbowały wykorzystać ten film do walki z Kościołem. Podobnie jak takie, które z góry zarzucą mi, że to film polityczny lub bezpardonowe uderzenie w wiarę. Co mogę zrobić? Autor, który pokazuje dzieło, może już tylko słuchać opinii na jego temat albo co najwyżej być oburzonym, gdy ktoś próbuje dopowiadać coś, czego w filmie nie ma.

Czasem jest tak, że pracuje się nad jednym tematem, ale z niego wyłaniają się kolejne…

Jest jeszcze kwestia domów dziecka. Niestety, dostawaliśmy takie sygnały. Dotyczyły przykościelnych domów dziecka. To się dzieje za murami, gdzie te dzieciaki są zamknięte, gdzie nie mają się komu poskarżyć. One nie powiedzą mamie. To trochę jak z tą słynną historią siostry Bernadetty. To jeszcze inny wątek tematu pedofilii w Kościele. Jest mnóstwo takich wątków.

Tylko w Kościele?

Oczywiście, że nie. Kwestia krzywdzenia dzieci, seksualnego krzywdzenia dzieci w Polsce jest dużo szersza. To nie tylko Kościół. Najwięcej przestępstw tego typu jest popełnianych w rodzinach, ale Kościół, może przez to, że jest tak zhierarchizowany, jest jedyną instytucją, w której jest tak doskonały mechanizm tuszowania tych spraw. To jedyna instytucja, która miała i wciąż ma możliwość tak długiego ukrywania sprawców.

Chciałby pan czegoś takiego jak polska akcja #MeToo o pedofilii w Kościele?

Myślę, że tak, ale przede wszystkim mam nadzieję, że po tym filmie osoby, które do tej pory milczały, te które są na to gotowe, zaczną działać. Że będą zgłaszać przypadki molestowania do prokuratury, że zaczną mówić. Jeśli nie publicznie, to swoim najbliższym albo w grupach wsparcia. Że będą się komunikować. Bo to jest bardzo ważne. Dla nich samych.

Niektórzy uważają, że opowiedzenie o czymś może nas od tego uwolnić. W przypadku takich krzywd jak te, o których opowiadają pana bohaterowie, katharsis jest możliwe?

Te wszystkie osoby, które ze mną rozmawiały, mówiły, że po opowiedzeniu swojej historii poczuły się lepiej. Że czują, jakby zrzuciły ciężar, zostawiły za sobą przynajmniej część traumy z dzieciństwa. Ale to wraca. Nie jest tak, że wystarczy nagrać jedną rozmowę i sprawa jest załatwiona. To jest raczej krok w kierunku przepracowania tego wszystkiego. To, co stało się w dzieciństwie, często kładło się cieniem na całe dorosłe życie tych ludzi. Próby samobójcze, alkoholizm, rozpad związków. To, co mnie cieszy, to to, że nawet osoby, które nie zdecydowały się wystąpić w filmie, dostrzegły potrzebę dalszej pracy nad sobą, wielu zgłosiło się do psychologa. One wiedzą, że otwarcie się na drugiego człowieka jest ważne, ale że opowiedzenie swojej historii to dopiero początek.

Okładka tygodnika WPROST: 20/2019
Więcej możesz przeczytać w 20/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 20/2019 (1885)

  • Politycy powinni świętować Dzień Dziecka 12 maj 2019, 20:00 Okazało się, że w polskiej polityce, tak bardzo przeżartej konfliktem, istnieje nieprzekraczalna granica: los i dobro dzieci. Po piątkowej publikacji, której bohaterami stali się adoptowani syn i córka Mateusza Morawieckiego, słowa... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 12 maj 2019, 20:00 NIE MILKNĄ ECHA TRZECIOMAJOWEGO WYKŁADU DONALDA TUSKA NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM. W szeregach Platformy Obywatelskiej wciąż plotkuje się o tym, czy były premier wiedział, jaki charakter będzie miało wystąpienie Leszka Jażdżewskiego.... 6
  • Obraz tygodnia 12 maj 2019, 20:00 2 godziny to czas, w jakim Eliud Kipchoge chce wczesną jesienią przebiec maraton (42 196 m). Jego dotąd najlepszy wynik to 2:01.39 Przegrani Jacek Dubois i Roman Giertych będą pierwszymi adwokatami, którymi zajmie się Izba Dyscyplinarna... 9
  • Info radar 12 maj 2019, 20:00 WHO odciąga dzieci od smartfonów Dzieci poniżej piątego roku życia nie powinny spędzać przed ekranami urządzeń elektronicznych więcej niż godzinę dziennie – radzi Światowa Organizacja Zdrowia. Smartfony coraz częściej zastępują... 10
  • Uderzyć w dzieci premiera 12 maj 2019, 20:00 MASZ DZIEWIĘĆ LAT, CHODZISZ DO SZKOŁY, ZACZĄŁEŚ FUNKCJONOWAĆ w grupie rówieśniczej, od początku masz pod górę, bo twój tata jest premierem. Może jeszcze niezbyt często zaglądasz do sieci, ale jednak z jej czeluści docierają do... 11
  • Trzeba stawiać na swoim 12 maj 2019, 20:00 Rozmowa z Dominiką Kluźniak, aktorką 12
  • Tęczowa korona 12 maj 2019, 20:00 Czy, jak i dlaczego obraża uczucia religijne? A jeśli nie obraża, to o co chodzi w całym tym zamieszaniu? 13
  • Jestem łagodny jak synogarlica 12 maj 2019, 20:00 Daj mi, Boże, taką przytomność i siłę umysłu, jaką ma dzisiaj Jarosław Kaczyński – mówi Joachim Brudziński, minister spraw wewnętrznych i administracji. 15
  • Polska wojna religijna 12 maj 2019, 20:00 Przeżywamy właśnie kolejny odcinek polskiego piekiełka. Niestety, znowu z Kościołem w roli głównej. 20
  • Pustosłowie doskonałe 12 maj 2019, 20:00 Zapewne nie mogło być inaczej wobec niezliczonej liczby konfliktów i sprzeczności interesów. Ale w takiej sytuacji lepiej było w ogóle nie świętować 40-lecia pierwszych wyborów do Parlamentu Europejskiego, aniżeli uroczyście uchwalać... 22
  • Dwaj panowie i Pałac 12 maj 2019, 20:00 Wszystko wskazuje na to, że Andrzej Duda i Donald Tusk rozpoczęli właśnie rywalizację o prezydenturę. 24
  • Kościół umiera 12 maj 2019, 20:00 Jeśli dożyję tego, że katolicy są w Polsce słabszą, dyskryminowaną mniejszością, będę bronić ich praw 27
  • Ten film rozjechał mnie emocjonalnie 12 maj 2019, 20:00 Ofiary pedofilii, które ze mną rozmawiały, mówiły, że po opowiedzeniu swojej historii poczuły się lepiej. Ja kby zrzuciły ciężar – mówi Tomasz Sekielski, dziennikarz, autor filmu „Tylko nie mów nikomu”. 28
  • Bezpieczeństwa w ogóle nie było 12 maj 2019, 20:00 Za życie i zdrowie najważniejszych osób w państwie odpowiedzialni są amatorzy, w dodatku ręcznie sterowani przez polityków. Niech nikogo nie dziwi tak duża liczba wypadków i kolizji – mówi Jerzy Dziewulski, specjalista od spraw bezpieczeństwa. 32
  • Eko, zdrowo i śmiertelnie niebezpiecznie 12 maj 2019, 20:00 Miasta w Polsce nie są gotowe na rosnącą liczbę rowerzystów, a przepisy ruchu drogowego nie uwzględniają istnienia elektrycznych hulajnóg czy monocykli. 36
  • Polskie Gepardy 12 maj 2019, 20:00 Przedstawiamy tegoroczne zestawienie 50 najszybciej rozwijających się firm. 40
  • Wakacje ze strajkami 12 maj 2019, 20:00 Brak wypłat 500+, zagrożony eksport polskiego mięsa, sparaliżowane prokuratury i sądy, w których nie ma kto wydawać wyroków. To nie scenariusz filmu katastroficznego, tylko bardzo prawdopodobna wizja tego, co będzie się działo w Polsce w najbliższych miesiącach. 47
  • To nie jest kraj dla innowatorów 12 maj 2019, 20:00 Za kilka tygodni w USA rusza proces Elizabeth Holmes, nazywanej największą mistyfikatorką w historii Doliny Krzemowej. W Polsce też nie brakuje startupowych bajerantów. Kuszą ich miliony z publicznych pieniędzy. 51
  • Hossa Bessa 12 maj 2019, 20:00 Wokół Księżyca Wrocławska spółka Scanway razem z berlińską firmą German Orbital Systems chcą wysłać satelitę na Księżyc. Kilka dni temu Polacy podpisali z Niemcami list intencyjny w tej sprawie. Głównym zadaniem satelity ma być... 54
  • Targi Kielce: świetny początek sezonu 12 maj 2019, 20:00 Liczymy, że znakomita tendencja utrzyma się do końca tego roku – mówi dr Andrzej Mochoń, prezes Targów Kielce. 55
  • XI Europejski Kongres Gospodarczy 12 maj 2019, 20:00 Przyjadą politycy i samorządowcy, ekonomiści i prezesi firm oraz start-upowcy – w ciągu trzech majowych dni Katowice będą gościć XI Europejski Kongres Gospodarczy. 56
  • Przewodnik po III wojnie światowej 12 maj 2019, 20:00 Wojny celne, przewroty, rebelie, naloty, próby rakietowe. Nie ma dnia, żebyśmy nie byli bombardowani hiobowymi wieściami z całego świata. „Wprost” wyjaśnia, kto z kim tak naprawdę wojuje i dlaczego wszystkie te wydarzenia są ze sobą ściśle powiązane. 58
  • Włoskie sposoby 12 maj 2019, 20:00 W Pentedattilo byłam po raz pierwszy w latach 90., kiedy ta kalabryjska wioska, malowniczo przyczepiona do skalistego zbocza góry Monte Calvario, nie była jeszcze turystyczną atrakcją. Pokazali mi ją znajomi z Reggio di Calabria, bo... 62
  • Piersi do (wy) leczenia 12 maj 2019, 20:00 Około 18 tys. kobiet w Polsce słyszy co roku diagnozę: rak piersi. Dobra wiadomość: są coraz skuteczniejsze metody leczenia. Niestety, nie wszystkie dostępne w Polsce. 66
  • Zagraj to jeszcze raz, Walt 12 maj 2019, 20:00 Jeszcze w maju na ekrany kin trafi „Aladyn”. W lipcu – „Król Lew”, a pod koniec roku – „Zakochany kundel”. Studio Walt Disney Pictures daje nowe życie swoim dawnym przebojom. Dostosowuje je do współczesności i odnosi ogromne sukcesy. 68
  • Spektakle nowoczesności, spektakle propagandy 12 maj 2019, 20:00 Dwie nowe wystawy w Zachęcie pozornie różni wszystko: jedna dotyczy czasopisma „Polska”, druga lalkarstwa. Jednak obie pokazują działanie kultury wizualnej doby PRL. Kompetentnie, przystępnie, pasjonująco, a przede wszystkim niejednoznacznie. 72
  • Koniec rasizmu i męskiego świata 12 maj 2019, 20:00 Opowiadania to specjalność amerykańskiej kuchni literackiej. Krótkie i zwarte, na ogół trafiają w nastroje społeczne i na bieżąco opisują ukryte lęki. Dotyczy to dawnej mistrzyni tak samo jak teraz debiutującej autorki. 76
  • Pamelo, żegnaj! 12 maj 2019, 20:00 Piosenki Izabeli Skrybant-Dziewiątkowskiej przez całe dziesięciolecia były jak butelka koniaku w barku meblościanki na wysoki połysk. 79
  • Wydarzenie 12 maj 2019, 20:00 Chory na Polskę Może potrzebowaliśmy tych trzech lat od śmierci mistrza, żeby docenić, ile dla nas naprawdę znaczył? Wystawa „Wajda” w Muzeum Narodowym w Krakowie jest hołdem dla wybitnego reżysera. Przypomnieniem o jego miejscu w... 82
  • Film 12 maj 2019, 20:00 Urok zbrodniarza „PODŁY, OKRUTNY, ZŁY”, reż. Joe Berlinger, Best Film „ROZMOWY Z MORDERCĄ: TAŚMY TEDA BUNDY’EGO”, reż. Joe Berlinger, Netflix Wostatnich latach filmowy świat żył już losami Teda Kaczyńskiego, O.J. Simpsona,... 83
  • Muzyka 12 maj 2019, 20:00 Delikatne wampiry Reprezentanci niezależnego rocka ze wschodniego wybrzeża USA Vampire Weekend komponują zgodnie z beatlesowską zasadą: wzmacniane chórkami zwrotki i łatwe do powtórzenia refreny. Może dlatego zgrabnie napisane kawałki... 84
  • Książka 12 maj 2019, 20:00 Zło i piękno Autor wybitny, to i teksty świetne. Jaume Cabré, dobrze znany u nas od kilku lat numer jeden literatury katalońskiej, wydał nową książkę – zbiór opowiadań, który swoim klimatem nawiązuje do jednej z najbardziej... 85
  • Kalejdoskop 12 maj 2019, 20:00 Nowe mitologie W „Encyklopedii wczesnej Ziemi” Isabel Greenberg zabiera czytelników do świata dziecięcych baśni z przeróżnych stron świata, które pochłaniało się niegdyś całymi tomiszczami. Jakże przyjemnie jest odkryć, że era... 86
  • Ślubne show 12 maj 2019, 20:00 Ludzie wydają ogromne pieniądze, bo wiedzą, że będą oceniani. Nie tylko przez zaproszonych gości, ale też przez cały świat, któremu dostęp do tego wyjątkowego dnia dają za sprawą mediów społecznościowych – mówi Gok Wan, brytyjski stylista, który ostatnio pomaga Polkom wybierać... 88
  • Wyprawić wesele i nie zwariować 12 maj 2019, 20:00 Branża weselna wciąż udowadnia, że przyszłych małżonków planujących „ten dzień” ograniczają w zasadzie tylko wyobraźnia i stan konta. Oto przewodnik po tegorocznych trendach ślubnych. 90
  • Handel wymienny 12 maj 2019, 20:00 Lubię być inspirowana. Uwielbiam ten stan, kiedy pod wpływem czegoś, co zobaczę, jakiejś rozmowy czy muzyki, powstaje we mnie impuls twórczy, czy w pracy nad rolą, czy w wymyślaniu nowego projektu. Iskra zapalna, która pobudza twórcze tętno. I to podniecenie, że rodzi się „coś”. 92
  • W mundurkach i z twarogiem 12 maj 2019, 20:00 Nazywanie mieszkańców Wielkopolski pyrami nie jest szczytem elegancji, ale ma głęboką tradycję. Zwłaszcza w odniesieniu do kulinariów. 94
  • Jak założyć pasiekę w mieście 12 maj 2019, 20:00 Miejski miód wcale nie jest niezdrowy. Badania pokazują, że zawiera znacznie mniej zanieczyszczeń niż ten produkowany na wsi. 95
  • Trendy miesiąca 12 maj 2019, 20:00 Tęczowe tango Choć kursy tanga dla par jednopłciowych na świecie mają się dobrze, ludzie, którzy do tej pory próbowali zarażać Polaków pomysłem organizowania podobnych i u nas, raczej nie mieli szczęścia. Ale Tomasz Sępowicz,... 97
  • Zrób sobie... Brudzińskiego 12 maj 2019, 20:00 Pamiętacie skecz Monty Pythona o hiszpańskiej inkwizycji? Minister Brudziński chętnie Wam go przypomni o 6 rano. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany