To nie jest kraj dla innowatorów

To nie jest kraj dla innowatorów

13401445_10153482461587035_1764911801_n
13401445_10153482461587035_1764911801_n / Źródło: InfoWire.pl / MPPartners
Za kilka tygodni w USA rusza proces Elizabeth Holmes, nazywanej największą mistyfikatorką w historii Doliny Krzemowej. W Polsce też nie brakuje startupowych bajerantów. Kuszą ich miliony z publicznych pieniędzy.

35-letnia Elizabeth Holmes do niedawna była najmłodszą miliarderką na świecie. Przez moment dała milionom ludzi złudną nadzieję, że w badaniach krwi można dokonać podobnego postępu, co w komputerach i telefonach. Holmes swój biotechnologiczny start-up Theranos, z siedzibą w kalifornijskim Palo Alto, założyła w 2003 r., mając zaledwie 19 lat. Pomysł wydawał się idealnie wpisywać w trend wspierania medycyny przez nowe technologie, a sama Holmes swoim przekonującym głosem, niewinną urodą i chęcią zmieniania świata na lepsze budziła zaufanie inwestorów. Firmę dodatkowo uwiarygodniały autorytety zasiadające w radzie nadzorczej, m.in. były sekretarz stanu Henry Kissinger czy generał Jim Mattis, a sama Holmes występowała na konferencjach obok przedstawicieli Google’a i Netflixa.

To wszystko powodowało, że Theranos przez kolejne lata otrzymywał setki milionów dolarów na rozwój metody bezbolesnego pobierania krwi z palca i jej szybkiej analizy na bazie zaledwie kilku kropel. Pomóc w tym miała stworzona przez startupowych inżynierów technologia „Edison”, nazwana tak na cześć guru Holmes, słynnego wynalazcy Thomasa A. Edisona. Po tym jednak, jak w 2016 r. „Wall Street Journal” opisał, że mimo wieloletnich prac badawczo-rozwojowych urządzenie nie działa (tylko 12 proc. analiz było prawidłowych), a do analityki krwi Theranos nie używa własnej technologii, tylko sprzętu Siemensa, wyceniany na 9 mld dolarów start-up z dnia na dzień stał się nic niewart. Dziś do twórczyni Theranosa przylgnęła łatka największej mistyfikatorki w historii Doliny Krzemowej. Za startupowe oszustwo grozi jej nawet 20 lat więzienia oraz ponad 2 mld dolarów kary. Tego typu historie dzieją się również na polskim podwórku. Szczególnie odkąd na innowacyjne projekty szerokim strumieniem płyną publiczne pieniądze. Kombinatorzy wykorzystują przy tym to, że prace nad innowacjami trwają zazwyczaj wiele lat, są obarczone sporym ryzykiem, a ich wyniki można skrzętnie ukrywać przed opinią publiczną. Pomagają też media, które – spragnione historii o polskich sukcesach – nieświadomie promują naciągaczy.

Innowacje na papierze

PRZEKRĘT NR 1: Mała firma z prestiżowym adresem w Gdańskim Parku Naukowo-Technologicznym i deklaracją o współpracy z Politechniką Gdańską. Aktywny członek Europejskiego Instytutu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jej właściciele przedstawiają się jako członkowie zagranicznych konferencji naukowych i znanych organizacji branżowych. Wnioskują o 10 mln zł dotacji z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) na dwa projekty: rozwijanie innowacyjnej technologii wyświetlacza holograficznego i systemu zarządzania przepływem ciepła w centrach danych. Do wniosku załączają fałszywe dokumenty o rzekomej współpracy z amerykańską spółką z sektora nowych technologii.

Parę milionów im nie wystarcza. Wnioskują o kolejne. Latem zeszłego roku zgarnęło ich CBA. PRZEKRĘT NR 2: „Innowacyjna” firma zarejestrowana w Specjalnej Strefie Ekonomicznej w Mielcu, o specjalizacji: produkcja wyrobów z tworzyw sztucznych. Na prace badawczo-rozwojowe dostaje 10 mln zł z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Ale apetyt rośnie. Właściciele spółki wnioskują o kolejny grant na prawie 30 mln zł. Cel: „wysokospecjalistyczny projekt produkcji struktur lotniczych”. Do wniosku dołączają fałszywe deklaracje o chęci udziału w projekcie m.in. znanych firm lotniczych, kilku uczelni wyższych i paru innych instytucji naukowo-badawczych. W zeszłym roku zatrzymało ich CBA. PRZEKRĘT NR 3: Nieduża firma IT z Krakowa wnioskuje o 4 mln zł z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) na „innowacyjną” multimedialną platformę 3D. Wielomilionowe koszty uzasadnia koniecznością zakupu bardzo drogiego sprzętu i oprogramowania, m.in.: silnika platformy, serwera obliczeniowego czy środowiska wirtualizacji. Pieniądze dostaje. Jak później ustala CBA, zakupy miały charakter pozorny, a ceny były rażąco zawyżone, dlatego czterem osobom w firmie postawiono zarzuty wyłudzenia.

Ciśnienie na upychanie

Takich patologii jest coraz więcej, bo publiczne pieniądze kuszą w myśl powiedzenia: „okazja czyni złodzieja”. Proceder nakręca stały dopływ gotówki dla nowo powstających firm, a rozdzielają ją niekompetentni urzędnicy oceniający projekty. – Moje rady dla składających wnioski? Piszcie byle co. Ważne, by w każdym zdaniu padło słowo: „innowacyjny”. Na stronkę postawioną za darmo na Wordpressie, gdzie będziecie publikować oferty pracy, Unia da milion złotych, o ile napiszecie, że to „innowacyjny portal komunikacji oświatowo-biznesowej, wspierający nowoczesne, innowacyjne procesy rekrutacji”.

I pamiętajcie, niezależnie od tego, co twierdzi instytucja rozdająca kasę, wnioski analizowane są zawsze przez... urzędników. Nigdy przez fachowców – ironizuje były urzędnik, który pracował przy rozdzielaniu funduszy z UE. Ile pieniędzy wpompowano już w polskie start-upy? Ponad półtora miliarda złotych, w tym: 890 mln zł z PARP, 440 mln zł z Krajowego Funduszu Kapitałowego i 250 mln zł z NCBiR. Kolejne 2 mld zł ma przeznaczyć Polski Fundusz Rozwoju – podliczyła fundacja Startup Poland. Czy to dużo? – Na tych, którzy ze sceptycyzmem śledzą polskie start-upy, takie liczby nieustannie robią wrażenie. Jednak w globalnym kontekście sumy te wypadają wciąż dość blado. Przecież sam jeden londyński fundusz Atomico, założony przez twórców Skype’a, zarządza obecnie 765 mln dolarów. Z polskiej perspektywy to suma nieosiągalna. – zauważa Julia Krysztofiak-Szopa ze Startup Poland. Łukasz Blichewicz, prezes Grupy Assay, w skład której wchodzi m.in. spółka inwestująca w start-upy, mówi: „Dla start-upów już teraz jest bardzo dużo pieniędzy, a będzie ich coraz więcej.

Przykładowo NCBR wydał dopiero 35 proc. środków przeznaczonych na lata 2014-2020, a mamy już 2019 r. Dlatego jest ciśnienie, żeby resztę bezzwłocznie przekazać na przedsięwzięcia, które na bieżąco są zgłaszane po dofinansowanie. Inaczej środki zostaną stracone”. Jakie do tej pory były efekty tej publicznej kroplówki dla start-upów? W zeszłym roku podsumowała je NIK, która w latach 2011- 2016 skontrolowała 13 programów pomocowych i 34 jednostki, takie jak PARP czy NCBiR. Wnioski są druzgocące. „Programy nie preferowały unikalnych produktów lub technologii w skali regionu, kraju i świata”. „Do dofinansowania kwalifikowały się wnioski dotyczące produktów i technologii nowych dla przedsiębiorcy, ale niebędące nowością w regionie czy kraju”.

Szczytem absurdu jest według NIK wyremontowanie za środki unijne weekendowej dyskoteki na prowincji. We wniosku remont przedstawiono jak przedsięwzięcie na światową skalę. Dalej czytamy: „Udzielana pomoc publiczna nie wpływa w zauważalny sposób na podwyższenie innowacyjności polskiej gospodarki, a środki finansowe, zamiast na projekty o wysokim potencjale innowacyjnym, zbyt często przeznaczane są na przedsięwzięcia o znikomym znaczeniu dla gospodarki”. Co więcej, kontrola NIK wykazała, że przedsiębiorcy w większości przypadków (24 na 30) porzucali innowacyjne projekty, na które nie otrzymali publicznego wsparcia. Wszystko to sprawia, że Polska od 2010 r. znajduje się, według corocznych badań Komisji Europejskiej, w grupie „umiarkowanych innowatorów”. Zajmujemy n przemian 25. i 26. miejsce na 28 państw, więc trudno nie odnieść wrażenia, że określenie „umiarkowany innowator” to wręcz ukłon w naszą stronę ze strony Brukseli. A jeśli już mamy jakieś sukcesy na poletku innowacji, to – jak zauważa NIK – jest to zasługa przede wszystkim dużych firm. To one stanowią 44 proc. przedsiębiorstw, które wprowadziły w latach 2013-2015 innowacje procesowe i produktowe – wynika z danych GUS. Dla porównania: małych firm wśród innowatorów było ok. 20 proc.

Amatorzy vs zawodowcy

Potwierdza to prof. Janusz Filipiak, prezes informatycznego Comarchu z Krakowa i jeden z najbogatszych Polaków. Na start- -upowcach nie zostawia suchej nitki. – Współczesna informatyka to złożony system, który wykorzystuje wiele technologii i jest wręcz niemożliwe, aby inżynier w pojedynkę był w stanie wymyślić coś nowego – mówi. Zgadza się z wnioskami raportu NIK w jeszcze jednej sprawie. Jego zdaniem rządowe pieniądze, które są przeznaczane na wsparcie start-upów, mogłyby być skuteczniej wykorzystane przez małe i średnie przedsiębiorstwa. – To są biznesmeni, którzy włożyli mnóstwo ciężkiej pracy w rozkręcenie firm, już coś zrobili, mają wyniki i pokazali, że potrafią. Dzięki tym środkom mogliby szybciej się rozwinąć – przekonuje prof. Filipiak. Do takich biznesmenów należy Jan Sikora, założyciel platformy Planet Plus, która zwraca część wydanych za jej pośrednictwem środków na zakupy internetowe. Osiem lat rozwijał firmę, zanim pomyślał o dofinansowaniu. Dopiero po dojściu do etapu prawie miliona użytkowników i przychodów na poziomie 3,5 mln zł za zeszły rok, pozyskał pierwszego inwestora strategicznego, który objął jedną czwartą udziałów. W pomysł Sikory zainwestował właściciel platformy do płatności internetowych Przelewy24. – Sama idea z funduszami unijnymi była świetna, tylko zbyt wiele osób kusiły same środki, a nie własny biznes. A publiczne pieniądze nie budują biznesu. Co najwyżej dają poduszkę finansową. My natomiast woleliśmy się skupić na pozyskaniu klientów i użytkowników niż na zdobywaniu grantów – opowiada Sikora.

Zawód: start-upowiec

Takie argumenty niespecjalnie przekonują rządzących. Trzy lata temu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości rozpoczęła program „Scale Up”. Miał pomagać w rozwijaniu innowacji i połączyć małych graczy z tymi dużymi. W budżecie było do wydania 60 mln zł. Oto efekty. Z programu skorzystało 45 start-upów, którym pomagało blisko 200 mentorów. Rezultat: duże firmy i tak nie chciały zainwestować w pomysły tych małych. Zdaniem przedstawicieli Fundacji Przedsiębiorczości Technologicznej, która wspierała start-upy w tym programie, to jeszcze nic nie znaczy, bo niektóre startupy są jeszcze poddawane analizie. Oby, chociaż porażka programu prowadzi do pytania, czy nie wychowamy w Polsce rzeszy pseudoprzedsiębiorców, którzy bardziej będą się troszczyć o wypełnianie kolejnych wniosków o dotacje, niż żeby ich firma zaczęła w końcu zarabiać.

Krzysztof Dębowski, partner zarządzający w funduszu KnowledgeHub, nie widzi takiego zagrożenia: „Jest mało prawdopodobne, żeby rozsądni ludzie, mający świetny pomysł na to, jak za pozyskane pieniądze zwiększyć wartość swojej firmy, nie wykorzystali ich na ten cel. To wbrew logice”. Mniejszym optymistą jest Łukasz Blichewicz z Assay, dlatego w swojej firmie wprowadził wyśrubowane kryteria oceny start-upów nadających się do zainwestowania. Musi być zaangażowany zespół, który chce się związać z firmą na długo, a CV założycieli ubogie we wcześniejsze startupowe przedsięwzięcia, bo jeżeli mają zbyt wiele projektów za sobą, to widać, że z dotacji na start-upy uczynili pomysł na życie. Blichewicz skreśla też projekty, których twórcy – zamiast skupić się na pracy – brylują na imprezach i konferencjach dla start-upów. Podejście do dotowania młodych firm zmieniła też sama Unia, kładąc większy niż wcześniej nacisk na pożyczki dla młodych przedsiębiorców. Pożyczka zmusza bowiem do lepszego przemyślenia biznesu, no i pożyczone trzeba zwrócić, co skutecznie zniechęca kombinatorów.

Okładka tygodnika WPROST: 20/2019
Więcej możesz przeczytać w 20/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 20/2019 (1885)

  • Politycy powinni świętować Dzień Dziecka 12 maj 2019, 20:00 Okazało się, że w polskiej polityce, tak bardzo przeżartej konfliktem, istnieje nieprzekraczalna granica: los i dobro dzieci. Po piątkowej publikacji, której bohaterami stali się adoptowani syn i córka Mateusza Morawieckiego, słowa... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 12 maj 2019, 20:00 NIE MILKNĄ ECHA TRZECIOMAJOWEGO WYKŁADU DONALDA TUSKA NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM. W szeregach Platformy Obywatelskiej wciąż plotkuje się o tym, czy były premier wiedział, jaki charakter będzie miało wystąpienie Leszka Jażdżewskiego.... 6
  • Obraz tygodnia 12 maj 2019, 20:00 2 godziny to czas, w jakim Eliud Kipchoge chce wczesną jesienią przebiec maraton (42 196 m). Jego dotąd najlepszy wynik to 2:01.39 Przegrani Jacek Dubois i Roman Giertych będą pierwszymi adwokatami, którymi zajmie się Izba Dyscyplinarna... 9
  • Info radar 12 maj 2019, 20:00 WHO odciąga dzieci od smartfonów Dzieci poniżej piątego roku życia nie powinny spędzać przed ekranami urządzeń elektronicznych więcej niż godzinę dziennie – radzi Światowa Organizacja Zdrowia. Smartfony coraz częściej zastępują... 10
  • Uderzyć w dzieci premiera 12 maj 2019, 20:00 MASZ DZIEWIĘĆ LAT, CHODZISZ DO SZKOŁY, ZACZĄŁEŚ FUNKCJONOWAĆ w grupie rówieśniczej, od początku masz pod górę, bo twój tata jest premierem. Może jeszcze niezbyt często zaglądasz do sieci, ale jednak z jej czeluści docierają do... 11
  • Trzeba stawiać na swoim 12 maj 2019, 20:00 Rozmowa z Dominiką Kluźniak, aktorką 12
  • Tęczowa korona 12 maj 2019, 20:00 Czy, jak i dlaczego obraża uczucia religijne? A jeśli nie obraża, to o co chodzi w całym tym zamieszaniu? 13
  • Jestem łagodny jak synogarlica 12 maj 2019, 20:00 Daj mi, Boże, taką przytomność i siłę umysłu, jaką ma dzisiaj Jarosław Kaczyński – mówi Joachim Brudziński, minister spraw wewnętrznych i administracji. 15
  • Polska wojna religijna 12 maj 2019, 20:00 Przeżywamy właśnie kolejny odcinek polskiego piekiełka. Niestety, znowu z Kościołem w roli głównej. 20
  • Pustosłowie doskonałe 12 maj 2019, 20:00 Zapewne nie mogło być inaczej wobec niezliczonej liczby konfliktów i sprzeczności interesów. Ale w takiej sytuacji lepiej było w ogóle nie świętować 40-lecia pierwszych wyborów do Parlamentu Europejskiego, aniżeli uroczyście uchwalać... 22
  • Dwaj panowie i Pałac 12 maj 2019, 20:00 Wszystko wskazuje na to, że Andrzej Duda i Donald Tusk rozpoczęli właśnie rywalizację o prezydenturę. 24
  • Kościół umiera 12 maj 2019, 20:00 Jeśli dożyję tego, że katolicy są w Polsce słabszą, dyskryminowaną mniejszością, będę bronić ich praw 27
  • Ten film rozjechał mnie emocjonalnie 12 maj 2019, 20:00 Ofiary pedofilii, które ze mną rozmawiały, mówiły, że po opowiedzeniu swojej historii poczuły się lepiej. Ja kby zrzuciły ciężar – mówi Tomasz Sekielski, dziennikarz, autor filmu „Tylko nie mów nikomu”. 28
  • Bezpieczeństwa w ogóle nie było 12 maj 2019, 20:00 Za życie i zdrowie najważniejszych osób w państwie odpowiedzialni są amatorzy, w dodatku ręcznie sterowani przez polityków. Niech nikogo nie dziwi tak duża liczba wypadków i kolizji – mówi Jerzy Dziewulski, specjalista od spraw bezpieczeństwa. 32
  • Eko, zdrowo i śmiertelnie niebezpiecznie 12 maj 2019, 20:00 Miasta w Polsce nie są gotowe na rosnącą liczbę rowerzystów, a przepisy ruchu drogowego nie uwzględniają istnienia elektrycznych hulajnóg czy monocykli. 36
  • Polskie Gepardy 12 maj 2019, 20:00 Przedstawiamy tegoroczne zestawienie 50 najszybciej rozwijających się firm. 40
  • Wakacje ze strajkami 12 maj 2019, 20:00 Brak wypłat 500+, zagrożony eksport polskiego mięsa, sparaliżowane prokuratury i sądy, w których nie ma kto wydawać wyroków. To nie scenariusz filmu katastroficznego, tylko bardzo prawdopodobna wizja tego, co będzie się działo w Polsce w najbliższych miesiącach. 47
  • To nie jest kraj dla innowatorów 12 maj 2019, 20:00 Za kilka tygodni w USA rusza proces Elizabeth Holmes, nazywanej największą mistyfikatorką w historii Doliny Krzemowej. W Polsce też nie brakuje startupowych bajerantów. Kuszą ich miliony z publicznych pieniędzy. 51
  • Hossa Bessa 12 maj 2019, 20:00 Wokół Księżyca Wrocławska spółka Scanway razem z berlińską firmą German Orbital Systems chcą wysłać satelitę na Księżyc. Kilka dni temu Polacy podpisali z Niemcami list intencyjny w tej sprawie. Głównym zadaniem satelity ma być... 54
  • Targi Kielce: świetny początek sezonu 12 maj 2019, 20:00 Liczymy, że znakomita tendencja utrzyma się do końca tego roku – mówi dr Andrzej Mochoń, prezes Targów Kielce. 55
  • XI Europejski Kongres Gospodarczy 12 maj 2019, 20:00 Przyjadą politycy i samorządowcy, ekonomiści i prezesi firm oraz start-upowcy – w ciągu trzech majowych dni Katowice będą gościć XI Europejski Kongres Gospodarczy. 56
  • Przewodnik po III wojnie światowej 12 maj 2019, 20:00 Wojny celne, przewroty, rebelie, naloty, próby rakietowe. Nie ma dnia, żebyśmy nie byli bombardowani hiobowymi wieściami z całego świata. „Wprost” wyjaśnia, kto z kim tak naprawdę wojuje i dlaczego wszystkie te wydarzenia są ze sobą ściśle powiązane. 58
  • Włoskie sposoby 12 maj 2019, 20:00 W Pentedattilo byłam po raz pierwszy w latach 90., kiedy ta kalabryjska wioska, malowniczo przyczepiona do skalistego zbocza góry Monte Calvario, nie była jeszcze turystyczną atrakcją. Pokazali mi ją znajomi z Reggio di Calabria, bo... 62
  • Piersi do (wy) leczenia 12 maj 2019, 20:00 Około 18 tys. kobiet w Polsce słyszy co roku diagnozę: rak piersi. Dobra wiadomość: są coraz skuteczniejsze metody leczenia. Niestety, nie wszystkie dostępne w Polsce. 66
  • Zagraj to jeszcze raz, Walt 12 maj 2019, 20:00 Jeszcze w maju na ekrany kin trafi „Aladyn”. W lipcu – „Król Lew”, a pod koniec roku – „Zakochany kundel”. Studio Walt Disney Pictures daje nowe życie swoim dawnym przebojom. Dostosowuje je do współczesności i odnosi ogromne sukcesy. 68
  • Spektakle nowoczesności, spektakle propagandy 12 maj 2019, 20:00 Dwie nowe wystawy w Zachęcie pozornie różni wszystko: jedna dotyczy czasopisma „Polska”, druga lalkarstwa. Jednak obie pokazują działanie kultury wizualnej doby PRL. Kompetentnie, przystępnie, pasjonująco, a przede wszystkim niejednoznacznie. 72
  • Koniec rasizmu i męskiego świata 12 maj 2019, 20:00 Opowiadania to specjalność amerykańskiej kuchni literackiej. Krótkie i zwarte, na ogół trafiają w nastroje społeczne i na bieżąco opisują ukryte lęki. Dotyczy to dawnej mistrzyni tak samo jak teraz debiutującej autorki. 76
  • Pamelo, żegnaj! 12 maj 2019, 20:00 Piosenki Izabeli Skrybant-Dziewiątkowskiej przez całe dziesięciolecia były jak butelka koniaku w barku meblościanki na wysoki połysk. 79
  • Wydarzenie 12 maj 2019, 20:00 Chory na Polskę Może potrzebowaliśmy tych trzech lat od śmierci mistrza, żeby docenić, ile dla nas naprawdę znaczył? Wystawa „Wajda” w Muzeum Narodowym w Krakowie jest hołdem dla wybitnego reżysera. Przypomnieniem o jego miejscu w... 82
  • Film 12 maj 2019, 20:00 Urok zbrodniarza „PODŁY, OKRUTNY, ZŁY”, reż. Joe Berlinger, Best Film „ROZMOWY Z MORDERCĄ: TAŚMY TEDA BUNDY’EGO”, reż. Joe Berlinger, Netflix Wostatnich latach filmowy świat żył już losami Teda Kaczyńskiego, O.J. Simpsona,... 83
  • Muzyka 12 maj 2019, 20:00 Delikatne wampiry Reprezentanci niezależnego rocka ze wschodniego wybrzeża USA Vampire Weekend komponują zgodnie z beatlesowską zasadą: wzmacniane chórkami zwrotki i łatwe do powtórzenia refreny. Może dlatego zgrabnie napisane kawałki... 84
  • Książka 12 maj 2019, 20:00 Zło i piękno Autor wybitny, to i teksty świetne. Jaume Cabré, dobrze znany u nas od kilku lat numer jeden literatury katalońskiej, wydał nową książkę – zbiór opowiadań, który swoim klimatem nawiązuje do jednej z najbardziej... 85
  • Kalejdoskop 12 maj 2019, 20:00 Nowe mitologie W „Encyklopedii wczesnej Ziemi” Isabel Greenberg zabiera czytelników do świata dziecięcych baśni z przeróżnych stron świata, które pochłaniało się niegdyś całymi tomiszczami. Jakże przyjemnie jest odkryć, że era... 86
  • Ślubne show 12 maj 2019, 20:00 Ludzie wydają ogromne pieniądze, bo wiedzą, że będą oceniani. Nie tylko przez zaproszonych gości, ale też przez cały świat, któremu dostęp do tego wyjątkowego dnia dają za sprawą mediów społecznościowych – mówi Gok Wan, brytyjski stylista, który ostatnio pomaga Polkom wybierać... 88
  • Wyprawić wesele i nie zwariować 12 maj 2019, 20:00 Branża weselna wciąż udowadnia, że przyszłych małżonków planujących „ten dzień” ograniczają w zasadzie tylko wyobraźnia i stan konta. Oto przewodnik po tegorocznych trendach ślubnych. 90
  • Handel wymienny 12 maj 2019, 20:00 Lubię być inspirowana. Uwielbiam ten stan, kiedy pod wpływem czegoś, co zobaczę, jakiejś rozmowy czy muzyki, powstaje we mnie impuls twórczy, czy w pracy nad rolą, czy w wymyślaniu nowego projektu. Iskra zapalna, która pobudza twórcze tętno. I to podniecenie, że rodzi się „coś”. 92
  • W mundurkach i z twarogiem 12 maj 2019, 20:00 Nazywanie mieszkańców Wielkopolski pyrami nie jest szczytem elegancji, ale ma głęboką tradycję. Zwłaszcza w odniesieniu do kulinariów. 94
  • Jak założyć pasiekę w mieście 12 maj 2019, 20:00 Miejski miód wcale nie jest niezdrowy. Badania pokazują, że zawiera znacznie mniej zanieczyszczeń niż ten produkowany na wsi. 95
  • Trendy miesiąca 12 maj 2019, 20:00 Tęczowe tango Choć kursy tanga dla par jednopłciowych na świecie mają się dobrze, ludzie, którzy do tej pory próbowali zarażać Polaków pomysłem organizowania podobnych i u nas, raczej nie mieli szczęścia. Ale Tomasz Sępowicz,... 97
  • Zrób sobie... Brudzińskiego 12 maj 2019, 20:00 Pamiętacie skecz Monty Pythona o hiszpańskiej inkwizycji? Minister Brudziński chętnie Wam go przypomni o 6 rano. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany