Póki co, trza żyć

Póki co, trza żyć

Wiesław Myśliwski (fot. Mariusz Kubik/Wikipedia)
Wiesław Myśliwski przez czytelników uznawany jest za autorytet, a przez rozmaite gremia honorowany nagrodami. Ale wciąż jest pisarzem osobnym, bezkompromisowym. I na tym mu zależy.

Wniedzielę, tydzień temu, Wiesławowi Myśliwskiemu wręczono Nagrodę Literacką m.st. Warszawy za „Ucho igielne” – uznane przez jury za najlepszą powieść wydaną w 2018 r. Trzy tygodnie wcześniej Myśliwski został uhonorowany – za całokształt – Poznańską Nagrodą Literacką. Oba te zdarzenia, choć ważne, sensacją nie są, bo słusznie odbierał on chyba wszystkie najważniejsze polskie laury literackie. Dwukrotnie sięgnął po Nagrodę Nike (1997 i 2007), która nadal uchodzi za najbardziej prestiżowe w kraju wyróżnienie przyznawane pisarzom. Bardziej zastanawiają rozstrzygnięcia kolejnych składów jury tej nagrody dotyczące jego powieści. Również tegoroczne.

Proza w nike’ach i innych

Przypomnijmy sobie, że jest to – według oficjalnych zapisów – wyróżnienie „za najlepszą książkę roku poprzedniego” i że „celem nagrody jest promocja literatury polskiej, ze szczególnym zwróceniem uwagi na powieść”. No i w 2013 r. ukazała się wybitna powieść Myśliwskiego „Ostatnie rozdanie”. Znalazła się wśród 20 książek nominowanych do Nike, ale wśród siódemki finalistów już jej zabrakło, czyli według jury była ona słabsza od tych kilku, które się tam znalazły.

A to akurat prawdą nie jest. Zrozumiałe są różne upodobania jurorów, ale jednak manifestacyjne uznanie przez nich, że „Ostatnie rozdanie” ustępuje poziomem tamtym– z całym szacunkiem, bo to dobre powieści – było gestem niezwykłym. Młody literaturoznawca, anonimowo, mówi dzisiaj, że to nic oburzającego, bo Myśliwski jest dwukrotnym laureatem nagrody i mógł oddać miejsce młodszym pisarzom. Ale regulamin wyraźnie określa, że ocenia się poziom artystyczny, a nie wiek autora, jego literacką pozycję czy liczbę zdobytych nagród. Dzisiaj też jest dziwnie. Na ogłoszonej w maju liście utworów nominowanych do Nike nie znalazło się „Ucho igielne”. Jakby wydanej w ubiegłym roku książki Myśliwskiego nie brano pod uwagę. Więc dobrze – nadano sygnał, żeby Myśliwski ustąpił następcom i nie „kosił” bezwzględnie pisarskiej konkurencji.

Dość już tych wybitnych powieści! Szkopuł jednak w tym, że w ubiegłym roku nie ukazało się wiele wybitnych powieści, a już na pewno nie można do takich zaliczyć „Królestwa” Szczepana Twardocha, które zostało nominowane. A tymczasem na świecie… W styczniu 2011 r. Nagrodę Literacką Saint-Emilion dla najlepszej powieści zagranicznej przyznano „L’Art d’écosser les haricots”, czyli „Traktatowi o łuskaniu fasoli” Wiesława Myśliwskiego, pierwszej jego powieści wydanej we Francji. Rok później amerykańską Best Translated Book Award 2012, czyli nagrodą dla najlepszej książki przełożonej na angielski i wydanej w USA, uhonorowano powieść „Stone Upon Stone”, czyli „Kamień na kamieniu” Myśliwskiego z 1984 r. Zdumiewający był fakt, że takie zdarzenie – powieść, która wstrząsnęła w swoim czasie polską literaturą i po ćwierć wieku została w Ameryce uznana za wybitną – przeszło u nas bez echa, choć jak surykatki stadnie wypatrujemy, kiedy ktoś z naszych otrze się o Oscara. Cóż, trudno być prorokiem we własnym kraju.

Ale że nawet tabloidy nie podchwyciły kilka lat późniejszej, wzruszającej i sensacyjnej historii? Oto na początku 2016 r. okazało się, że czytelnik z holenderskiej Lejdy zapisał przed śmiercią cały majątek Myśliwskiemu, a pisarz przekazał darowiznę swojemu holenderskiemu wydawcy. Pewnie nikt nie słyszał o podobnym zdarzeniu, przynajmniej współczesnym. W Holandii autor „Widnokręgu” jest wydawany i popularny, a na umierającym czytelniku szczególne wrażenie zrobił „Kamień na kamieniu”. „Kiedy zastanawiałem się, jakie mogły być powody, dla których ostatnią wolą dokonał przekazania swojego majątku mnie – opowiadał wzruszony pisarz na festiwalu Stolica Języka Polskiego w Szczebrzeszynie – doszedłem do wniosku, że »Kamień na kamieniu« pomógł mu umierać”. Trudno o większy wyraz uznania dla twórczości literackiej.

Opowiedzieć życie

W „Kamieniu na kamieniu”, rzeczywiście, śmierć odgrywała ważną rolę. Ale to również powieść o żywotnej sile, o tym, że człowieka nie jest łatwo złamać, a jeśli już o śmierci, to w szerszym wymiarze, o tym, jak umiera jedna formacja kulturowa i jak ustępuje miejsca innej. Czyli – mówiąc inaczej – o naturalnym biegu przemian świata. Bohater ważną naukę otrzymuje od wiejskiej sklepowej: „Póki co, trza żyć, Szymuś, trza żyć. Bo co jest lepszego?”. I to jest fundamentalna rada, której, jak każdy inny człowiek, trzyma się kurczowo, choć wie doskonale, ku czemu nieuchronnie zmierza. Poniekąd całe jego życie toczy się wokół jego grobu, układanego z tytułowych kamieni. I wie, że jest tylko ogniwem w wielkim łańcuchu przemian świata, jak w zamykających powieść przypomnianych zdaniach ojca jej głównego bohatera: „Mówi się, że gdzie człowiek się urodził, ziemia jego kołyską. I śmierć jakby cię z powrotem do niej tylko położyła. I buja cię, aż stajesz się znów nie narodzony, nie poczęty”. Bohater „Kamienia…” przez całą powieść i całe burzliwe życie dojrzewa do śmierci i nie czuje przed nią lęku – „Cóż mi piekło – mówi w istotnej rozmowie proboszczowi – jak byłem na ziemi”.

W następnej powieści Myśliwski opowiedział znów o cyklach życia – z tym że jej narrator bardziej niż na kresie egzystencji skupia się na czasach, które go ukształtowały, czyli dzieciństwie i młodości – o wspomnieniach i marzeniach, o tym, jak pragnął i próbował przekroczyć widnokrąg, który ograniczał mu obraz świata. „Widnokrąg” to właśnie tytuł książki uznawanej dość zgodnie za najwybitniejsze dzieło Myśliwskiego. Po nim napisał „Traktat o łuskaniu fasoli”, którego samotny, żyjący już na marginesie zdarzeń świata bohater wygłasza wielki monolog podsumowujący całe jego życie. I nie wiadomo, kim jest słuchacz tej opowieści, który trafia do jego domu: czy to śmierć, czy anioł, czy diabeł, czy po prostu zabłąkany przypadkowy człowiek, którego przybycie jest dla bohatera okazją do ostatecznej rozmowy, którą układał przez całe życie. Według Myśliwskiego każdy chce opowiedzieć swoje życie, bo człowiek nie ma innej możliwości utrwalenia go, jak tylko opowiedzieć je komuś innemu. To jakby nawiązanie do zdań z „Kamienia na kamieniu”: „Od słowa zaczyna się życie i na słowach kończy. Bo śmierć to tak samo tylko koniec słów”.

Bez deklaracji

Te trzy powieści uznawane są za najważniejsze artystyczne dokonanie Myśliwskiego, choć może zbyt pospiesznie i lekkomyślnie. Kilka lat po „Traktacie o łuskaniu fasoli” ukazało się „Ostatnie rozdanie”, powieść zatytułowana – można powiedzieć – definitywnie. Ale to była – jak widać po latach – literacka prowokacja, bowiem w jakimś celu ostatni rozdział powieści opatrzył Myśliwski nawiasowym przypisem: „(niedokończony)” otwierającym powieść, ale także całą jego twórczość, w przyszłość, jakby przełamując w ten sposób to, co napisał wcześniej i mówił: o nie, to jeszcze nie koniec. Wewnątrz niej to tytułowe ostatnie rozdanie ma sens jasny i prosty: narrator toczy wyimaginowaną grę w karty ze swoim mentorem, bo w powieściowym świecie jest to rzeczywiście ostatnie rozdanie, rozlicza się z odpryskami świata swojej młodości, który – jak każdy świat zapamiętanej młodości – już nie istnieje i który udaje się tylko niekiedy i we fragmentach odtworzyć we wspomnieniach.

Myśliwski tak ustawia sprawę, jakby ta dawna rzeczywistość wiedziała doskonale, że narrator powieści ją opuści, że nie w niej jest jego miejsce. Jakby mądrzy ludzie należący do starego świata wiedzieli, że on przyłączy się do tych, którzy będą niszczycielami, a nie obrońcami dawnego ładu. Wydawać by się mogło, że skoro ci mądrzy ludzie wiedzą, że ich świat skazany jest na śmierć, powinni się przeciwko temu buntować. Nic z tego. Oni z rezygnacją i jednocześnie jakimś głębokim zrozumieniem wielkiego mechanizmu przemian wyrażają na to zgodę. Bo taki jest los. I z nim pogodził się bohater i narrator powieści. Nie stawia mu żadnych wyzwań, nie przywiązuje się do niczego, nie podejmuje jakiejkolwiek walki („nie byłem zdolny do żadnego wyboru” – mówi). To dlatego też wielką i bezinteresowną miłość, jaką obdarzała go kobieta, potraktował zaniechaniem, nie potrafił się zaangażować, podjąć wysiłku prawdziwego kochania. Nic dziwnego, że zastanawia się niekiedy, czy właśnie wtedy nie zmarnował swojego życia, czy stając się „człowiekiem płynnym”, uniemożliwił sobie głębsze rozumienie „świata, do którego, chcąc nie chcąc, należę”. I wcale dzięki temu nie poczuł

się wolny. Chyba że wolność rozumie się, jak to określa, jako nieustanną ucieczkę od siebie czy też przerażenie sobą. Ale tu okazuje się – i to jest wątek wysuwający się w prozie Myśliwskiego na pierwszy plan – że tylko jedno trzyma ten świat w ryzach i ocala narratora powieści – miłość! Ale to podpowiada mu pijany inżynier, pijany, a więc wykraczający poza ramy poprawności myślenia i zachowania się, znajdujący się w tym momencie jakby na innym poziomie świadomości, gdy otwierają się przed nim dodatkowe bramy rozumienia. To on bełkocze: „Tylko żeby chciało się żyć… trzeba kochać… (…) Miłość… jest… dużo… trudniejsza… od sztuki. Sztuka… żywi się… miłością…”. No właśnie. A skoro „Ostatnie rozdanie” zapowiadało, że wbrew tytułowi niekoniecznie musi być ostatnim w szerszym rozumieniu, Myśliwski napisał po kilku latach utwór następny, w którym miłość, przedstawiona delikatnie i ostrożnie, jest jednak osią zdarzeń.

W „Uchu igielnym”, bo taki nadał jej tytuł – jak to opisywaliśmy na tych łamach – stworzył sytuację niezwykłą, a mianowicie spotkanie dwóch mężczyzn, młodego i starego, którzy są tym samym człowiekiem. Którzy istnieją obok siebie, w tym samym czasie. To sprawia, że „Ucho igielne” jest opowieścią o tym, jak młodość i starość zderzają się w życiu człowieka. I co mają sobie wzajemnie do przekazania. A mają sobie do przekazania prawdę fundamentalną: najważniejsza jest miłość, która staje się nadrzędnym tematem powieści. W tym przypadku niespełniona. Bohater powieści poznał w młodości dziewczynę, która gdzieś przepadła. I młody, i stary czekają na nią, właśnie krążąc wokół furtki w starych murach obronnych. Niezależnie od wieku czekają, choć gdyby powieść nie zanegowała upływu czasu, nie byłoby to możliwe. Stary przecież pamięta czasy okupacji i Zagłady, dzieciństwo i młodość drugiego przypada na PRL, ale takie szczegóły nie grają tu roli.

Słowa wynoszą zdarzenia poza czas. I dlatego oczekiwanie na to, że dziewczyna przyjdzie, może trwać choćby i do końca życia i także na przekór temu, co niesie historia. „Czeka pan na nią – nie tyle spytał, co stwierdził [stary – przyp. red.]. – Czeka pan. No, tak, w pańskim wieku jeszcze się czeka. W moim już nie ma na co”. Czy młoda i stara wersja bohatera powieści złożyć się mogą w jedną wersję życia? Przecież każdy z nich pamięta nie całkiem to samo co drugi, choć przecież są jednym człowiekiem i przeżywają jedno i to samo życie. Ba, jeden zależy od drugiego w sposób absolutny i nieodwołalny, bo, jak stwierdza stary, „gdyby się nie było młodym, nie dałoby się rady być i starym”. Takie zdanie w życiu czy w konwencjonalnej powieści zabrzmiałoby jak najbardziej banalny banał, tu jednak jest ono czymś w rodzaju deklaracji związku człowieka z samym sobą. Zgody na życie, jakie by ono nie było. Bo jest i trzeba je przeżyć do końca, jak robią to wszystkie drugoplanowe postaci powieści. Późna twórczość Wiesława Myśliwskiego to najlepsze, co się przytrafiło naszej literaturze – dotyczy rzeczy fundamentalnych i wyciąga ze zgiełku świata to, o czym bezmyślnie zapominamy. Szkoda ją wplątywać w głupie manipulacje.

Okładka tygodnika WPROST: 25/2019
Więcej możesz przeczytać w 25/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2019 (1890)

  • Zmiany, zmiany, zmiany 17 cze 2019, 6:00 Rok dopiero w połowie, a za nami wydarzenia, po których nic już nie będzie takie samo. Najnowszym jest zacieśnienie relacji Polski ze Stanami Zjednoczonymi. Po udanej wizycie prezydenta Andrzeja Dudy za oceanem trudno zanegować pozycję... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 17 cze 2019, 6:00 DOCHODZĄ DO NAS SŁUCHY, ŻE W PIS po wygranych wyborach wiele osób chciało przypisać sobie zasługi za wyborczy wynik. Pierwsza do przyjmowania gratulacji szykowała się firma Solvere, w której pracują byli PR-owcy BEATY SZYDŁO, a obecnie... 12
  • Obraz tygodnia 17 cze 2019, 6:00 25 mln euro to budżet najdroższego w tym roku francuskiego filmu „Oficer i szpieg” o sprawie niesłusznie skazanego Alfreda Dreyfusa. Premiera 27 grudnia, reżyseruje Roman Polański! Wygrana Monika Miller Modelka znana dotąd głównie... 16
  • Info radar 17 cze 2019, 6:00 Wielkie urodziny prezesa WPiS szykuje się wielka feta z okazji 70. urodzin Jarosława Kaczyńskiego – dowiedział się „Wprost”. We wtorek 18 czerwca prezes Jarosław Kaczyński kończy 70 lat. Lider PiS nigdy nie organizował wielkich... 18
  • Niewyjaśniona afera, porażka wszystkich 17 cze 2019, 6:00 KOMISJA ŚLEDCZA I BIAŁA KSIĘGA TO MINIMUM, TYLKO CZY KOMUŚ WYSTARCZY DETERMINACJI? Pierwsza myśl, która przyszła mi do głowy, gdy pięć lat temu dowiedziałam się o istnieniu taśm z restauracji Sowa i Przyjaciele: kto i dlaczego... 21
  • Historie miłosne z Kościołem w tle 17 cze 2019, 6:00 Rozmowa z Darią Kopiec, reżyserką spektaklu „Dzieci księży” w Teatrze Dramatycznym w Warszawie. 22
  • Czy Polska powinna tak mocno stawiać na Trumpa? 17 cze 2019, 6:00 Środa: Cała ta militarna bufonada, śmiesząc, przeraża mnie Wróbel: Ameryka to dla nas na wpół sen, a nie partner 24
  • Murem za Bonusem 17 cze 2019, 6:00 Obrońcy praw człowieka alarmują: w Polsce nadużywana jest instytucja małego świadka koronnego. Tymczasem Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza przepisy, w wyniku których patologia może się tylko rozszerzyć. 27
  • Falenta musiał się zabezpieczyć 17 cze 2019, 6:00 Wyjaśnienie afery taśmowej będzie zależało od determinacji polityków, której brakuje każdej ze stron. Bo nikt nie wie, czy nie ma go przypadkiem na jakiejś taśmie – mówi Janusz Nosek, były szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego. 32
  • PiS nie skręca w lewo 17 cze 2019, 6:00 PiS, awansując na stanowisko ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Bożenę Borys-Szopę, zagrało na nosie środowiskom pro-life – ogłosili po rekonstrukcji rządu obrońcy życia, czym wprawili kierownictwo PiS w prawdziwe zdumienie. 36
  • Schetyna jest konserwą 17 cze 2019, 6:00 Od ubiegłego tygodnia pracujemy nad nowym scenariuszem. Za dwa-trzy tygodnie będzie wiadomo, czy w najbliższych wyborach wystartuje zjednoczona lewica – mówi Krzysztof Śmiszek, polityk Wiosny. 38
  • Na golasa 17 cze 2019, 6:00 Największa różnica między nową a starą Europą leży w tym, że Zachód przeorała mentalnie rewolucja seksualna 41
  • Rozwód z dzieckiem 17 cze 2019, 6:00 Rozstanie z żoną to często także pożegnanie z rolą taty. Czasem ojcowie odchodzą od razu i z własnej woli, a czasem więź z dzieckiem zanika powoli, lecz w sposób nieunikniony. 42
  • Niebezpiecznie na Wschodzie 17 cze 2019, 6:00 W Mołdawii może się okazać, że pełnię władzy zdobędą ludzie Kremla i to z pomocą Brukseli i Waszyngtonu 46
  • Lista 100 najbogatszych Polaków 17 cze 2019, 6:00 Lista 100 najbogatszych Polaków tygodnika „Wprost” ma już 30 lat. Najzamożniejsi ludzie w naszym kraju jeszcze nigdy w historii nie zgromadzili tak potężnego majątku. 49
  • Luksusowe jachty z polskim akcentem 17 cze 2019, 6:00 Luksusowe jachty uważane są przez niektórych nie tylko za środek transportu, który umożliwi spędzenie niezwykłych wakacji, ale także za jedną z możliwości zainwestowania swojego majątku. Niektóre z łodzi dorównują wartością najdroższym posiadłościom na świecie. 92
  • Bankowość dla wymagających 17 cze 2019, 6:00 W Polsce jest około 300 tys. osób, które mogą korzystać z bankowości prywatnej. Zamożnych klientów przybywa nad Wisłą co roku, a średnia wieku milionerów spada. 94
  • Orły nagrodzone na Śląsku 17 cze 2019, 6:00 Branża motoryzacyjna zdominowała uroczystość w Katowicach, niemniej jednak w gronie najlepszych firm znaleźli się przedstawiciele bardzo różnych branż. 96
  • Cena strachu 17 cze 2019, 6:00 Próby bagatelizowania efektów wizyty Andrzeja Dudy w Waszyngtonie są bez sensu. Prezydent przywozi z USA bezcenne konkrety, bo Amerykanom dopieszczanie Polaków bardzo się przyda w globalnych rozgrywkach. 98
  • Adamed wizytówką Polski na świecie 17 cze 2019, 6:00 Stabilny rozwój polskich firm nie jest możliwy bez eksportu i rozwoju na rynkach zagranicznych. Chcąc działać globalnie, muszą one konkurować z międzynarodowymi koncernami i firmami przejętymi przez fundusze inwestycyjne, dysponującymi ogromnymi zasobami finansowymi. 102
  • Sposób na własny biznes 17 cze 2019, 6:00 Franczyza to coraz popularniejszy w Polsce model własnego biznesu. Nic dziwnego – rozwój firmy franczyzowej zmniejsza ryzyko niepowodzenia. 104
  • Syreni Śpiew Koneser 17 cze 2019, 6:00 Syreni Śpiew w nowej lokalizacji w dawnej fabryce wódek Koneser na Pradze będzie czymś więcej niż tylko klubem – mówią Norbert Redkie i Hubert Karsz, współwłaściciele Grupy Warszawa. 106
  • Mieszkać na wyżynach luksusu 17 cze 2019, 6:00 Hongkong, Londyn i Nowy Jork to aktualne stolice światowego rynku luksusowych nieruchomości. Przy nich polski rynek dopiero raczkuje, za to z każdym rokiem coraz pewniej. 108
  • Apartamenty z widokiem na Zatokę 17 cze 2019, 6:00 ATAL rozszerza trójmiejską ofertę o inwestycję Modern Tower. Projekt składa się z części mieszkalnej oraz aparthotelowej. 112
  • Najlepszy adres w mieście 17 cze 2019, 6:00 Ekskluzywne domy i apartamenty z każdym rokiem zyskują na wartości – mówi Karolina Kaim, prezes zarządu Tacit Investment, twórczyni marki High Level Sales & Marketing. 114
  • Bank jako partner w procesie sukcesji 17 cze 2019, 6:00 Procesów sukcesji nie wolno odwlekać, bo przekazywanie sterów biznesu trwa średnio około 10 lat. 115
  • Dzieła sztuki na dwóch kołach 17 cze 2019, 6:00 Marka motocyklowa Triumph, która rozpoczęła działalność w 1902 r. w Anglii, jest reprezentowana w Polsce od trzech lat przez polską firmę Almot. 116
  • Z włoskim szykiem 17 cze 2019, 6:00 Jeden z nowocześniejszych motokompleksów na świecie znajduje się w Katowicach. To m.in. salony Ferrari, Maserati, galeria samochodów wyjątkowych i restauracja La Squadra. 117
  • Nowe narzędzia dla sprzedawców aut 17 cze 2019, 6:00 Analityka biznesowa wkracza do świata motoryzacji, umożliwiając komisom i dilerom szybszy rozwój ich biznesów. 118
  • Innowacja to nasze drugie imię 17 cze 2019, 6:00 Nasza specjalność to nie tylko systemy aluminiowe dla budownictwa, lecz także wytwarzanie idei, które zmieniają świat – mówi Tomasz Grela, prezes spółki Aluprof. 122
  • Buduj innowacyjnie 17 cze 2019, 6:00 Nowe technologie rewolucjonizują rynek budowlany. Pomieszczenia wyposażone w innowacyjną stolarkę okienno-drzwiową są bardziej energooszczędne i lepsze do życia. 126
  • NIRE – zdrowie i relaks w każdych warunkach 17 cze 2019, 6:00 Terapia cieplna poprawia krążenie, umożliwia regenerację po urazie, rozgrzewkę do treningu oraz wspomaga organizm po wysiłku. Wszystko to w domu dzięki urządzeniu NIRE. 128
  • Markiza? To się opłaca 17 cze 2019, 6:00 Markizy to nie tylko estetyczny dodatek. Dają gwarancję dobrego samopoczucia i mniejszych rachunków za energię. 130
  • Targi (nie tylko) dla branży 17 cze 2019, 6:00 Ptak Warsaw Expo stawia na imprezy branżowe. Przyciągają nie tylko dużych graczy i profesjonalistów, ale też pasjonatów. 132
  • Gdy sezon pylenia daje się we znaki 17 cze 2019, 6:00 Łagodna zima sprzyja wzmożonemu pyleniu roślin, które jest zmorą alergików. Można w wygodny sposób uwolnić się od uciążliwego kataru, kichania czy załzawionych oczu. Jeśli tylko ma się świadomość choroby. 134
  • Póki co, trza żyć 17 cze 2019, 6:00 Wiesław Myśliwski przez czytelników uznawany jest za autorytet, a przez rozmaite gremia honorowany nagrodami. Ale wciąż jest pisarzem osobnym, bezkompromisowym. I na tym mu zależy. 137
  • Ostre przemeblowania 17 cze 2019, 6:00 Przez lata był wizytówką polskiego hip-hopu, osiągnął w nim niemal wszystko. Ale dzisiaj na firmamencie błyszczą już inni. O.S.T.R. zaś postanowił zostać pisarzem i komikiem. 142
  • Wydarzenie 17 cze 2019, 6:00 Starcie Tytanów Szybciej, wyżej, mocniej – motto Henriego Didona od dawna przyświeca nie tylko olimpijczykom, lecz także hollywoodzkim producentom. W tym akurat przypadku prosiłoby się jeszcze o przysłówek „mądrzej”: nadmiar... 146
  • Film 17 cze 2019, 6:00 Kremlowskie archiwa Na przełomie stuleci Witalij Manski był szefem departamentu dokumentu w rosyjskiej telewizji publicznej. Po ustąpieniu Borysa Jelcyna ze stanowiska prezydenta rejestrował drogę Władimira Putina do władzy. Czy – jak... 147
  • Muzyka 17 cze 2019, 6:00 Elegia Avicii, jeden z najważniejszych twórców światowej sceny DJ-owskiej i autor dziesiątków hitów, popełnił samobójstwo w kwietniu 2018 r. „TIM” jest zbiorem niewydanych wcześniej utworów, które po sobie pozostawił. W... 148
  • Książka 17 cze 2019, 6:00 Trudna miłość BERNHARD SCHLINK TO NIEMIECKI PROFESOR NAUK PRAWNYCH, który pisuje powieści lokujące się na obszarze pomiędzy literaturą rozrywkową a artystyczną. Jego „Lektor” był wielkim i z sukcesem sfilmowanym przebojem... 149
  • Serial, odcinek 3 17 cze 2019, 6:00 Dzisiejsza telenowela stwarza sztuczny świat jak w domku dla lalek. Tam grano w „brudnym” tle życia 150
  • Boom na sąsiedztwo 17 cze 2019, 6:00 Kiedyś relacje sąsiedzkie wynikały z samego zamieszkiwania pobliżu. Czyli ludzie dostawali je wraz z odebraniem kluczy od mieszkania albo rodząc się w danej społeczności. Dziś są wynikiem wyboru. I coraz chętniej tego wyboru dokonujemy. 153
  • Pasjonuje mnie wyścig z mistrzami 17 cze 2019, 6:00 Punktem odniesienia dla kogoś, kto się chce wspinać, nie może być górka za domem tylko Mount Everest. 156
  • Światowy owoc z Kaszub 17 cze 2019, 6:00 Truskawki kaszubskie są słodkie, aromatyczne, jędrne i soczyste, a ciemnoczerwony kolor i błyszczącą skórkę zawdzięczają glebom i mikroklimatowi Pojezierza Kaszubskiego. 158
  • Trendy miesiąca 17 cze 2019, 6:00 Wystrojone piwo Żaden szanujący się plażowicz w tym roku nie może pojawić się nad Bałtykiem z nieubraną butelką piwa. Po pierwsze, modna osłonka pozwoli uniknąć ewentualnych nieprzyjemnych dyskusji ze stróżami prawa (np. gdyby ktoś... 160
  • Wielki powrót Rzeczpospolitej 17 cze 2019, 6:00 Majestatyczne zamki, dzielni rycerze i walka o koronę. Dawno minione czasy? Niekoniecznie. Fundacja Książąt Lubomirskich planuje premierę pierwszej na świecie gry przeglądarkowej, której celem jest promocja historii Polski. 161
  • Zrób sobie... Falentę 17 cze 2019, 6:00 Właściciel studia nagrań Marek Falenta grozi, że znów zacznie nadawać. 162
  • To, co najważniejsze w medycynie estetycznej 17 cze 2019, 6:00 W tym roku po raz pierwszy będzie zorganizowany w Polsce światowy kongres medycyny estetycznej – mówi Andrzej Ignaciuk, prezes polskiego towarzystwa medycyny estetycznej i Anti-Aging. 167
  • 5 sposobów na młodość 17 cze 2019, 6:00 Stosowanie dobrodziejstw medycyny estetycznej powoduje, że jakość skóry staje się lepsza. A to naprawdę daje efekt odmłodzenia. O najlepszych sposobach na odmłodzenie – mówi dr Mariusz Kaczorowski. 168
  • Nici młodości 17 cze 2019, 6:00 Nie zmarszczki, lecz opadający owal twarzy przeszkadza nam najbardziej – mówi dr Iwona Radziejewska-Choma, właścicielka Saska Clinic. 170
  • Nie marszcz się na słońce 17 cze 2019, 6:00 Mezoterapia, hifu i toksyna botulinowa to triada, która latem uchroni nas przed utrwaleniem zmarszczek mimicznych wokół oczu – mówi dr Łukasz Preibisz, dermatolog i lekarz medycyny estetycznej. 172
  • Moda na cofanie czasu 17 cze 2019, 6:00 Przyjmuję coraz więcej pacjentów, którym ktoś coś zepsuł. Dlatego zalecam im maksymalną ostrożność, zwłaszcza na etapie wyboru miejsca przeprowadzenia zabiegu – mówi Marek Wasiluk, właściciel centrum medycyny nowoczesnej triclinium. 176
  • Wyrzeźbić piękne piersi 17 cze 2019, 6:00 Przy doborze implantu obowiązuje zasada złotego środka, czyli umiar – mówi dr Maciej Charaziński z warszawskiej kliniki Promedion. 178
  • Perfekcyjna troska o pacjenta 17 cze 2019, 6:00 Perfect Medica to jedna z pierwszych w Polsce prywatnych klinik chirurgii plastycznej. Od ponad 20 lat w Gdańsku pacjentów przyjmują nie tylko chirurdzy plastyczni i ginekolodzy estetyczni, lecz także chirurdzy naczyniowi, ortopedzi czy okuliści. 180
  • Przygotuj skórę do lata 17 cze 2019, 6:00 Zmatowiałą i wysuszoną po zimie skórę trzeba zregenerować – mówi dr Kamila Padlewska, właścicielka gabinetów dermatologii estetycznej i medycyny Anti-Aging Oricea w warszawie. 182
  • Skuteczne usuwanie cellulitu – sprawdzone zabiegi dla każdego 17 cze 2019, 6:00 Cellulit — zmora kobiet w każdym wieku. Niegdyś prawie nie do usunięcia. Dziś dzięki nowej technologii możemy skutecznie z nim walczyć. O tym, skąd się bierze cellulit i jak się skutecznie go pozbyć, rozmawiamy z mgr Marleną Chmielewską, specjalistką z Ambasady Urody w Warszawie. 184
  • Urlop bez cellulitu 17 cze 2019, 6:00 Technologia Icoone wyszczupla, modeluje sylwetkę i pomaga pozbyć się cellulitu – tłumaczy Agata Wendzonka, właścicielka sieci salonów Kandara. 186
  • Piękno bez bólu 17 cze 2019, 6:00 Dbanie o skórę nigdy nie było łatwiejsze. Dzięki kosmetykom nowej generacji zapomnisz o bolesnych zabiegach i częstych wizytach u lekarza. 188
  • Promień, który odmładza 17 cze 2019, 6:00 Zabieg laserem pikosekundowym znakomicie odmładza skórę. Ujędrnia ją, poprawiając jej strukturę i koloryt – mówi dr Adam Gumkowski, właściciel Agklinik w warszawie. 190
  • Odchudzanie bez wyrzeczeń 17 cze 2019, 6:00 Kiedy czujemy się w swoim ciele lepiej, zaczynamy lubić nie tylko siebie, ale też ludzi wokół nas. Dobre samopoczucie promieniuje – mówi dr Barbara Newall, dietetyk. 192
  • Balonem w otyłość 17 cze 2019, 6:00 To najmniej inwazyjna z inwazyjnych zabiegowych metod leczenia otyłości. Jest nie tylko skuteczna, lecz także bezpieczna. O balonach używanych do leczenia otyłości mówi dr Michał Spychalski ze szpitala specjalistycznego w Brzezinach. 194
  • Alternatywa dla chirurgicznego modelowania sylwetki 17 cze 2019, 6:00 Dobre samopoczucie i nienaganny wygląd są obecnie cenione niezwykle wysoko. Z tej perspektywy nadprogramowe kilogramy, „skórka pomarańczowa” czy oznaki starzenia mają niewątpliwy wpływ na komfort naszego życia. 196

ZKDP - Nakład kontrolowany