Katolik na kwarantannie, czyli przewodnik po religii w czasie zarazy

Katolik na kwarantannie, czyli przewodnik po religii w czasie zarazy

Kościół
Kościół / Źródło: Fotolia / fot. jbd30
W dobie koronawirusa wiele katolickich zwyczajów, a nawet wydawałoby się nienaruszalnych reguł – musi zostać poddanych rewizji.

Sekretariat Generalny Episkopatu Włoch wydał instrukcję „Sugestie do celebracji sakramentów w czasie nagłego zagrożenia COVID-19”. Biskupi nakazują w niej m.in. używanie przez księży „jednorazowych rękawiczek winylowych lub nitrylowych” w czasie sakramentów chrztu, namaszczenia chorych. W czasie spowiedzi kapłan powinien mieć maskę ochronną, a wierny musi być od niego oddalony o co najmniej metr. Przed rozpoczęciem obrzędu namaszczenia „szafarz zakłada rękawiczki i zanurza kciuk w oleju, uważając następnie, aby nie dotknąć gołymi palcami powierzchni rękawicy” – czytamy w dokumencie.

W Polsce metropolita szczecińsko-kamieński abp Andrzej Dzięga w liście do wiernych zasugerował, że epidemia to kara za grzechy. W dodatku odciął się od zalecanej przez Episkopat rezygnacji z korzystania wody święconej i przyjmowania komunii na rękę. – Chrystus nie roznosi zarazków ani wirusów – przekonywał.

– Jak bardzo nieodpowiedzialnym człowiekiem trzeba być, żeby teraz napisać coś takiego? Ręce opadają – skomentował Piotr Żyłka, redaktor naczelny jezuickiego portalu Deon.pl.

Myślenie biskupa Dzięgi jest nie tylko lekkomyślne, ale też błędne teologicznie. II Sobór Watykański w dokumencie „Gaudium et spes” uznał bowiem autonomię nauk przyrodniczych od teologii. Oznacza to m.in., że Kościół uznaje wszystkie zasady fizyki, medycyny czy chemii. W tym kontekście sugestie biskupa, że nie można się zarazić przez wodę święconą czy komunię, są nie tylko głupie, ale też niezgodne z nauczaniem i tradycją Kościoła.

Ks. Wojciech Kućko na łamach „Więzi” przytacza fragment podręcznika dla kapłanów posługujących w czasie zarazy. Został on wydany w 1789 roku we Włoszech. W celu udzielenia rozgrzeszenia kapłan miał „stanąć w odległości dziewięciu lub dziesięciu kroków od chaty lub miejsca, do którego chorzy zostali oddaleni, stając po stronie, skąd wieje wiatr, i w ten sposób wysłuchać spowiedzi na odległość, zadowalając się krótkim pytaniem o najważniejsze grzechy w ich sytuacji, dając zarażonym rozgrzeszenie z tego samego miejsca”.

W jeszcze bardziej skomplikowany sposób udzielano chorym komunii. Według instrukcji, księża „umieszczą konsekrowaną Cząstkę w większej hostii niekonsekrowanej i mając wszystko zawinięte w papier, położą na ziemi rozważnie daleko od chaty, zakryją to kamieniem z obawy, by nie zwiał wiatr, po czym oddalą się bardzo daleko, powiedziawszy choremu, gdzie jest konsekrowana Hostia; chory podejdzie ją zabrać sam lub przyniesie mu ją ten, który mu posługuje; [kapłani] będą uważni, aby chory wziął Hostię, i uczynią przed i po komunii modlitwy, które poleca Rytuał w udzielaniu świętego Wiatyku”. Widać, że ponad 200 lat temu doskonale zdawano sobie sprawę z zagrożenia epidemiologicznego i starano się je uwzględnić przy posłudze religijnej.

Nie ma więc wątpliwości, że w dobie koronawirusa wiele katolickich zwyczajów – a nawet wydawałoby się nienaruszalnych reguł – musi zostać poddanych rewizji.

Co z tą mszą, czyli kogo dotyczy dyspensa?

Wiele się mówi o dyspensie polskich biskupów, którzy zwolnili niektórych wiernych z obowiązku uczestniczenia we mszy świętej. Dotyczy ona jednak jedynie osób starszych, chorych i tych, którzy boją się zarażenia. A co z tymi, którzy na przykład są młodzi i po prostu nie chcą narażać bliskich? Wydaje się, że Episkopat o nich nie pomyślał (choć ostatecznie można ich podciągnąć pod trzecią kategorię podlegających dyspensie).

Ci, których biskupi nie wymieniają, mogą jednak także nie iść na mszę świętą. Wiadomo, że nie grzeszy ten, kto nie wypełnia obowiązku niedzielnej Eucharystii „z ważnego powodu”. A takim może być obawa przed narażaniem zdrowia bliskich. Zresztą, „ważnym powodem” mogą też być ograniczenia w dostępie do mszy, które wprowadzono po tym, jak państwowo zakazało organizowania zgromadzeń większych niż 50-osobowe. Do pozostania w domu namawia wielu światłych księży.

A co z transmisjami mszy świętej w radiu, telewizji czy internecie?

Zgodnie z kościelnymi przepisami, transmisja nie zastępuje realnej obecności na mszy. Oglądanie transmisji nie jest więc obowiązkowe nawet w sytuacji, gdy ktoś z ważnych powodów nie idzie na niedzielną Eucharystię. Dyrektorium Episkopatu z 2017 roku w sprawie transmisji Mszy świętej, podkreśla, że „oglądanie Mszy w telewizji nie jest tym samym co bezpośrednie uczestnictwo”. Kościół zachęca jednak do oglądania czy słuchania transmisji wydarzeń liturgicznych, bo wtedy wiernym łatwiej jest się łączyć z tymi wydarzeniami duchowo. Wśród teologów nie ma zgody, czy słuchając transmisji mszy, należy w odpowiednich momentach klękać albo na przykład wstawać. Ks. Andrzej Draguła, kierownik Katedry Teologii Praktycznej Uniwersytetu Szczecińskiego sugeruje, że telewizor czy ekran komputera staje się w czasie transmisji swoistą ruchomą ikoną, dlatego odpowiednie gesty liturgiczne są nie tylko dopuszczalne, ale i zalecane. O ile oczywiście zdajemy sobie sprawę z tego, że klękamy nie przed telewizorem, a pokazanym w telewizji ołtarzem znajdującym się w rzeczywistości wiele kilometrów od naszego mieszkania.

Czy możliwa jest spowiedź przez telefon?

Wielu teologów od lat zastanawia się nad możliwością udzielania rozgrzeszenia przez telefon. Na razie jednak Kościół nie przewidział takiej ewentualności.

W sytuacjach klęsk żywiołowych, wojen czy zagrożenia życia wielu osób kapłani mogą udzielić tzw. absolucji generalnej. Jest to jakby zbiorowe rozgrzeszenie bez wyznawania grzechów. Na takie rozwiązanie kilka dni temu zdecydował się Episkopat Węgier (w Polsce ostatni raz na masową skalę stosowano to rozwiązanie w czasie Powstania Warszawskiego). Wierny tak rozgrzeszony powinien jednak przystąpić do spowiedzi indywidualnej, gdy będzie to już możliwe. Ma on wówczas obowiązek wyznać także grzechy, z których został rozgrzeszony w czasie absolucji generalnej.

W Polsce biskupi nie zdecydowali się jeszcze na to rozwiązanie. Na razie polecili, by na kratkach konfesjonału zawiesić szczelne folie ochronne. Kto jednak boi się w tej sytuacji przystąpić do spowiedzi, może poprosić księdza o spowiedź w zamkniętym pomieszczeniu, gdzie między spowiednikiem a penitentem będzie zachowana odpowiednia odległość. Według prawa kościelnego, grzechy gładzi także tzw. „doskonały żal za grzechy”.

Czy można przyjąć komunię na rękę?

W czasie kwarantanny księża zalecają przyjmowanie komunii wyłącznie na rękę. Wielu polskich katolików to szokuje. Niektórzy konserwatywni wierni (a nawet księża) sugerują, że to nowinkarstwo z Zachodu. Nic podobnego. Po pierwsze, zwyczaj komunii na rękę rozpowszechniony jest nie tylko na Zachodzie, ale też na przykład w Afryce. Po drugie, Stolica Apostolska oficjalnie dopuściła ten sposób przyjmowania komunii w instrukcji Kongregacji ds. Kultu Bożego i dyscypliny Sakramentów Redemptionis Sacramentum. Ważne, żeby wiedzieć, jak poprawnie przyjąć komunię na rękę.

Szczegółową, wręcz nieco poetycką instrukcję w tej sprawie opracował dla Polaków w styczniu 2005 r. prymas Polski kard. Józef Glemp. „Lewa dłoń, podtrzymywana przez prawą, ma być tak wyciągnięta, aby tworzyła jakby patenę lub rodzaj żłóbka, na którym mogłaby być położona Komunia święta. Następnie prawą ręką wierny bierze złożone na lewej dłoni Ciało Pana i wkłada do swych ust niezwłocznie, w obecności kapłana”. Niestety, ten sposób przyjmowania komunii na rękę jest wygodny wyłącznie dla osób praworęcznych. Leworęczni powinni móc przyjąć komunikant na prawą dłoń, co jest wygodniejsze.

Co zrobić z dłonią po przyjęciu komunii na rękę?

Nic! Opór wiernych przed przyjęciem komunii na rękę wiąże się często z obawą przed nieświadomą profanacją. Wielu się boi, że pojedyncze drobinki z hostii mogą się przykleić do dłoni, a potem na przykład upaść na ziemię. Takie obawy wyrażają nawet niektórzy konserwatywni biskupi. – Przy rozdawaniu komunii świętej na rękę partykuły upadają na ziemię, przez co zostają znieważane – oświadczył kilka lat temu bp Athanasiusi Schneider, niemiecki biskup pracujący w Kazachstanie.

To jednak niepotrzebne obawy. Deklaracja Kongregacji Nauki Wiary „O partykułach eucharystycznych” (partykuły to malutkie fragmenty hostii, które się oderwały od całości) mówi wyraźnie, że fragmenty komunii pozostają konsekrowane tylko wtedy, gdy wyglądają jak kawałek chleba. „Partykuły, które oderwały się od konsekrowanej Hostii, muszą nadal wyglądać jak chleb, w przeciwnym razie nie będą już znakiem i nie mogą dłużej stanowić fundamentu obecności Ciała Chrystusa. Dotyczy to nie tylko partykuł niewidocznych gołym okiem, ale także partykuł tak małych, że nie wyglądają już jak chleb”. Tak więc po przyjęciu komunii na rękę nie musimy obmywać dłoni z pyłu, który ewentualnie mógł został po komunikancie.

Okładka tygodnika WPROST: 13/2020
Artykuł jest zamknięty
Artykuł został opublikowany w 13/2020 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 13/2020 (1929)

  • Wprost do Ciebie 22 mar 2020, 20:00 Obyś żył w ciekawych czasach – to stare, nomen omen – chińskie przysłowie nie jest bynajmniej życzeniem, lecz przekleństwem. Żyjemy w czasach nie tylko ciekawych, ale i nieco przerażających, bo nas, ludzi XXI wieku, przeraża... 2
  • Izba Wydawców Prasy 22 mar 2020, 20:00 Niespodziewana w swoim zasięgu epidemia koronawirusa COVID-19 zdewastowała i przeorganizowała nasze życie społeczne i państwowe. Zmusiła nas do nowych zachowań, innej organizacji życia i pracy zawodowej. Brak wiedzy o rozwoju choroby... 3
  • Żabka na rzecz bezpieczeństwa 22 mar 2020, 20:00 Żabka dziękuje franczyzobiorcom i przekazuje 4,5 mln zł na walkę z koronawirusem 4
  • Niedyskrecje parlamentarne 22 mar 2020, 20:00 Życie w czasach epidemii nie jest łatwe dla nikogo. Europosłowie, którzy na co dzień zarabiają naprawdę porządne pieniądze, muszą trochę zacisnąć pasa. Ponieważ Bruksela odwołała całą aktywność – nie ma posiedzenia Komisji Europejskiej ani tematycznych komisji, nie zbierają... 6
  • Łukasz Szumowski dla „Wprost”: To jest czas podejmowania szybkich decyzji. Tu nie ma czasu na zwłokę 22 mar 2020, 20:00 Polacy wzięli sobie do serca nasze apele i widzą, że tylko ograniczając kontakty, jesteśmy w stanie zapobiec rozprzestrzenieniu się wirusa – mówi minister zdrowia prof. Łukasz Szumowski. W rozmowie z „Wprost” minister podkreśla, że zmorą rządu jest scenariusz włoski. 9
  • Medycyna kontra koronawirus 22 mar 2020, 20:00 Niemal codziennie pojawiają się informacje o szansach na szczepionki i leki, które mogą powstrzymać koronawirusa. Wiele z nich jest obiecujących. 11
  • Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o koronawirusie, ale wstydzicie się zapytać 22 mar 2020, 20:00 Na pytania internautów odpowiada Łukasz Durajski lekarz, ekspert Światowej Organizacji Zdrowia, autor bloga doktorekradzi.pl 13
  • Wirusom mówimy STOP 22 mar 2020, 20:00 Musimy się liczyć ze wzrostem liczby zachorowań na COVID-19. A jednocześnie wciąż jesteśmy w sezonie przeziębień i grypy. Dlatego ważne jest, by robić wszystko, by nie zachorować. 14
  • Pięć sposobów na wzmocnienie odporności 22 mar 2020, 20:00 Siedzisz w domu? Wysypiaj się, ograniczaj stres związany z epidemią i zatroszcz się o siebie. W ten sposób najlepiej wspomożesz swój układ odpornościowy. 16
  • Gotowi na wszystko czyli kampania w czasach epidemii 22 mar 2020, 20:00 Epidemia koronawirusa zamroziła nie tylko kampanię prezydencką, ale też pomysłowość większości sztabów wyborczych. 17
  • Izolacja we dwoje 22 mar 2020, 20:00 Wspólne zamknięcie się w mieszkaniu nie wystarczy, byśmy rzucili się na siebie w ogniu pożądania – seksuolog Michał Pozdał dementuje przypuszczenia, że czeka nas koronawirusowy baby boom. 21
  • Domowy surwiwal 22 mar 2020, 20:00 Zamiast lasu, gotowania w menażce i kleszczy jest mieszkanie, własna kuchnia i dzieci. A jednak okazuje się, że przetrwanie podczas kwarantanny w takich warunkach to też sztuka. 24
  • Katolik na kwarantannie, czyli przewodnik po religii w czasie zarazy 22 mar 2020, 20:00 W dobie koronawirusa wiele katolickich zwyczajów, a nawet wydawałoby się nienaruszalnych reguł – musi zostać poddanych rewizji. 26
  • Pomagaj, nie przeszkadzaj 22 mar 2020, 20:00 Wydarzenia ostatnich dni pokazały, że jest coś bardziej zaraźliwego niż wirus – entuzjazm, z jakim dzielimy się pomocą. 29
  • Domowe przedszkole 22 mar 2020, 20:00 81 proc. dzieci chciałoby, by rodzice się z nimi więcej bawili – wynika z badania przeprowadzonego na zlecenie producenta klocków. Podczas kwarantanny czasu na zabawy mamy jakby więcej. Jak więc go mądrze wykorzystać? 31
  • Maski opadły, czyli kto chce zarobić na epidemii 22 mar 2020, 20:00 Lekarze wstrzymują operacje i nie przyjmują pacjentów, bo w całym kraju brakuje środków ochrony osobistej. Szpitale miały podpisane umowy na dostawę maseczek, ale firmy zaczęły je wypowiadać, bo bardziej opłaca się handlować w internecie. 32
  • Kto straci, a kto zarobi na epidemii 22 mar 2020, 20:00 Tydzień temu wyłączono całe sektory gospodarki. Nie działają kina, restauracje, biura podróży, galerie handlowe, sądy. Ale są też przedsiębiorstwa, którym epidemia przyniosła okres prosperity. 35
  • Antykryzysowy poradnik dla przedsiębiorców 22 mar 2020, 20:00 Nie identyfikuj się ze swoją firmą! Ostudź emocje! Nie panikuj! Radzimy, co robić, żeby nie pójść ze swoją firmą na dno w dobie epidemii koronawirusa. 36
  • Śmieciówki na śmietnik 22 mar 2020, 20:00 Epidemia koronawirusa pokazała słabe podbrzusze naszej gospodarki. Ponad milion osób zatrudnionych jest na umowach śmieciowych. W nich kryzys uderzy najbardziej i najszybciej. 37
  • Polska pracuje z domu 22 mar 2020, 20:00 Zainteresowanie pracą zdalną wzrosło o kilkaset procent. Jak dać sobie radę, kiedy drzwi do biura to teraz próg naszej sypialni? 38
  • Gorzka lekcja pokory 22 mar 2020, 20:00 Kryzys przywództwa politycznego Zachodu w obliczu pandemii COVID-19 jest faktem, a nie tylko wymysłem chińskiej czy rosyjskiej propagandy. Liderzy po prostu nie mogli uwierzyć, że coś takiego może nam się kiedykolwiek przydarzyć. 39
  • Kino domowe 22 mar 2020, 20:00 Przełożone na niewiadomy czas festiwal w Cannes czy SXSW, zamknięte kina, odwołane premiery, zlikwidowane plany zdjęciowe. Świat filmowy zamarł. 42
  • Literatura pandemiczna 22 mar 2020, 20:00 Większość z nas spędza ostatnio czas w domu, unika kontaktów z ludźmi, pracuje „zdalnie”. Bombardowani informacjami o rosnącej liczbie zakażonych, czujemy niepokój, który zamienia się w prawdziwy strach. Ale przecież literatura jest dobra na wszystko. I teraz też pomaga... 43
  • Dzień koronaświrusa 22 mar 2020, 20:00 Polacy nie tracą poczucia humoru nawet w trakcie epidemii. Żarty z koronawirusem w tle zalewają internet, a ich fala kulminacyjna jeszcze przed nami. 44
  • Kuchenne rekonstrukcje 22 mar 2020, 20:00 Ser koryciński domowej roboty, z własnoręcznie upieczonym chlebem na zakwasie albo szynką pozbawioną polepszaczy. Polacy zgłębiają tajniki domowej produkcji kulinarnych dóbr, bo mają dosyć chemicznego posmaku produktów z supermarketów. Jednak dziś, gdy swobodne robienie... 47
  • Bóg ma poczucie humoru 22 mar 2020, 20:00 Wielu księży uważa, że zawsze będą mieli pełne kościoły, ale to złudzenie. Tyle że nadchodzący kryzys przyniesie oczyszczenie – przekonują Jadwiga Basińska, Dariusz Basiński i Jacek Borusiński z Mumio. 51
  • Byłam zakapiorem 22 mar 2020, 20:00 Koledzy po fachu patrzyli na mnie z politowaniem, testowali mnie, próbowali wyszydzić, wytykali najmniejszy błąd i czekali na potknięcie. To było jak fala w wojsku – wspomina Martyna Wojciechowska. 57
  • Dziesięć kluczowych słów 22 mar 2020, 20:00 Dokładnie 20 lat temu Jerzy Pilch wspomniał w felietonie o karteczce z 10 słowami, którą odnaleziono w archiwum Alberta Camusa. Musiały one być dla francuskiego noblisty ważne. I wtedy też Pilch napisał swoją listę słów. Dzisiaj mu je przypominamy. 62
  • Chłopak z dobrego podwórka 22 mar 2020, 20:00 Dla mężczyzny bazą jest jednak dom, miłość, rodzina. W moim przypadku w każdym razie tak było i jest – mówi Zbigniew Boniek. 66
  • Nie zamierzam odpoczywać 22 mar 2020, 20:00 Słyszałam: „Masz nazwisko i twarz Dymnej, to ci pomoże, ludzie ci ufają, niejeden potencjalny sponsor kochał się kiedyś w Marysi Wilczurównie”. Dlatego założyłam tę fundację – mówi Anna Dymna. 69
  • Pora burzyć mury 22 mar 2020, 20:00 – W Polsce mamy właśnie czas stawiania murów w rodzinach, między ludźmi, między emocjami. A mury można burzyć tylko wspólnie. Może przydałoby się zatem szukanie jedności – mówi Maciej Musiał, aktor. 73
  • Moja muzyka rośnie ze mną 22 mar 2020, 20:00 Posiadanie dzieci sprawia, że człowiek zadaje sobie pytanie, w jakim świecie one będą żyły. Niezależnie od tego, jak widzi aktualną sytuację, zaczyna myśleć, że może zasługujemy na trochę mądrzejszą politykę – mówi Bartosz „Fisz” Waglewski. 77
  • Jest tylko czas teraźniejszy 22 mar 2020, 20:00 Po co takich ludzi jak Ola się reanimuje? Po co się ich bierze na OIOM, po co ich się ratuje, skoro za chwilę ich się zostawia? Jeśli jesteśmy tak oszczędni, to skasujmy ratowanie – mówi Ewa Błaszczyk. 81
  • Artysta z alei zadłużonych 22 mar 2020, 20:00 Entuzjastą komuny nigdy nie byłem. Ale ta komuna, jeśli chodzi o mnie, ma do dziś w rękawie jednego asa. Ten as nazywa się młodość – mówi Bohdan Łazuka. 85
  • Mowa miłości nie tylko na walentynki 22 mar 2020, 20:00 W jaki sposób różnica zdań przeradza się w kłótnię małżeńską i jak z niej wybrnąć – pokazują na własnym przykładzie psycholog Lucyna Kirwil i językoznawca Jerzy Bralczyk, małżonkowie z wieloletnim stażem. 89

ZKDP - Nakład kontrolowany