Ziemniak, król polskiego stołu

Ziemniak, król polskiego stołu

Ziemniaki, zdjęcie ilustracyjne
Ziemniaki, zdjęcie ilustracyjne / Źródło: Getty Images
Ziemniaki są obecne na naszych stołach od pokoleń. W ciągu roku przeciętny Polak zjada ich około 100 kg i mimo że krajowe spożycie ziemniaków jest z roku na rok niższe, to wciąż zdecydowana większość naszych rodaków nie wyobraża sobie bez nich obiadu.

Czy jabłka ziemne znowu mają szansę? Pewnie wiele osób się zdziwi i zapyta, o co chodzi. Otóż tak kiedyś z języka francuskiego nazywane były ziemniaki. To wspaniałe warzywo pochodzące z Ameryki Południowej odegrało znaczącą rolę w ograniczeniu głodu w Europie.

‒ To jest roślina cudowna, która przez wieki żywiła Polskę, Europę i świat – podkreślał minister rolnictwa Jan Krzysztof Ardanowski podczas XXVII Krajowych Dni Ziemniaka Potato Poland 2020 w Lubkowie (pow. bolesławiecki) na Dolnym Śląsku.

Warzywo z historią

Ojczyzną ziemniaka jest Ameryka Południowa. Ślady jego uprawy sięgające 8 tysięcy lat p.n.e. odnaleziono na terenie dzisiejszego Peru, a także Kolumbii, Chile i Boliwii. Do Europy ziemniak trafił w XVI wieku. Jednym z pierwszych jego miłośników był francuski aptekarz Antoine-Augustin Parmentier. Prowadził badania na ziemniakami i przekonywał ludzi do ich spożywania ze względu na cenne walory odżywcze. Jednak nie od razu włączono je do jadłospisu. Uważano, że bulwy są źródłem wielu chorób. Nazywano je nawet „diabelskimi jabłkami”. Z tego powodu, jak i ze względu na piękne kwiaty, ziemniaki uprawiano jako roślinę ozdobną w ogrodach klasztornych, arystokratycznych i królewskich.

Do Polski ziemniaki trafiły po zwycięstwie Jana III Sobieskiego pod Wiedniem. Król przysłał je swojej żonie, królowej Marysieńce. Jednak uprawę na dużą skalę w Polsce rozpoczęto dopiero na początku XVIII wieku za panowania Augusta III Sasa. Wtedy też zdobyły uznanie wśród konsumentów i stały się składnikiem bazowym wielu potraw.

W czasach PRL, od 1963 do 1990 roku, Polska była mocarstwem jeśli chodzi o uprawę ziemniaków.‒ Starsi z pewnością pamiętają, że w minionym stuleciu byliśmy ziemniaczaną potęgą – zajmowaliśmy drugie miejsce w świecie. Ziemniaki uprawiano na powierzchni około 2,5 mln ha, osiągając zbiory w wysokości prawie 50 mln ton rocznie! ‒ wspomina minister Ardanowski.

Potem znaczenie ziemniaka znacznie spadło. Były powszechnie uprawiane głównie z przeznaczeniem na pasze, co spowodowało niską dbałość o jakość. Zmiany w polskim rolnictwie – dzika prywatyzacja i upadek PGR-ów, przystąpienie do Unii Europejskiej i wprowadzenie unijnych wymogów, zmiany w żywieniu trzody chlewnej – przyczyniły się do znacznego ograniczenia produkcji ziemniaków. Dziś są uprawiane na powierzchni około 300 tys. ha, a zbiory sięgają 7,3 mln ton. W porównaniu ze złotym okresem uprawy spadek jest znaczący.

Teraz jednak, zdaniem szefa resortu rolnictwa, ziemniak przechodzi prawdziwy renesans. ‒ Będziemy znów potęgą w tej dziedzinie ‒ podkreśla minister Ardanowski.

Zdrowy jak ziemniak

Jak wynika z badania przeprowadzonego w ramach kampanii „Ziemniaki czy kartofle? Wybierz, smakuj i jedz”, warzywa te są lubiane przez 80 proc. Polaków i bardzo często goszczą na polskich stołach. Aż 77 proc respondentów spożywa je kilka razy w tygodniu, 14 proc. spożywa ziemniaki codziennie. Ktoś zapyta, czy to zdrowo?

Nie warto ulegać obiegowym opiniom, że ziemniaki są tuczące i bezwartościowe. Jak się okazuje, są lekko strawne, a zawarte w nich substancje odżywcze są łatwo przyswajalne. Zawierają bardzo mało tłuszczu ‒ tylko 0,1 proc., i dostarczają niewiele kalorii ‒ 77 kcal w 100 g. Oczywiście to, jak zdrowy jest ziemniak, zależy w pewnym stopniu od tego, jak zostanie przygotowany.

Warto znać podstawowe typy ziemniaków, by wiedzieć, które nadają się do konkretnych potraw. W przypadku ziemniaków jadalnych wyróżnia się trzy zasadnicze typy kulinarne:

A – sałatkowe ‒ średnio twarde, ogólnoużytkowe, nierozsypujące się. Ich miąższ po ugotowaniu pozostaje zwięzły i można go łatwo kroić. Świetne do przygotowania zup, sałatek i zapiekanek, a także do smażenia. Znane odmiany ziemniaków typu A to Belana, Bellinda, Ditta, Denar, Lord Sante Velux, Vineta.

B – ogólnoużytkowe – najczęściej spotykane w sprzedaży i najbardziej uniwersalne. Podawane do obiadu w towarzystwie mięs i sosów. Wykorzystuje się je także na purée, kopytka czy do babki ziemniaczanej. Znane odmiany to: Irga, Irys, Flaming, Orlik, Sante, Colette, Nandina, Red Sonia, Bellarosa, Ewelina. Ten typ ziemniaków posiada najszersze zastosowanie w kuchni.

C ‒ mączyste ‒ pod koniec gotowania robią się kruche, a przy smażeniu w środku miękkie, a na zewnątrz chrupiące. Idealnie nadają się na frytki, chipsy czy placki ziemniaczane. Wśród najbardziej znanych odmian można wskazać następujące: Bryza, Gracja, Ibis, Tajfun, Honorata, Centa, Grot.

Istnieją również typy pośrednie np. AB, BC, B-BC, łączące oba typy, oraz typ D ‒ ziemniaki pastewne, bardzo mączyste i suche, których praktycznie się już nie uprawia.

Najzdrowsze są ziemniaki pieczone i gotowane w skórce, a także gotowane na parze lub w małej ilości wody, najlepiej w całości, a jeśli pokrojone ‒ to na duże kawałki. Większość witamin zawartych w ziemniakach jest rozpuszczalna w wodzie, dlatego ziemniaki powinno się obierać bezpośrednio przed obróbką termiczną, która powinna trwać możliwie krótko.

Powodów, by jeść ziemniaki jest bez liku. Są źródłem potasu, który reguluje pracę serca i obniża ciśnienie tętnicze. Żelazo, fosfor, wapń, magnez i cynk pomagają budować i utrzymywać strukturę i wytrzymałość kości. Natomiast błonnik w ziemniakach zapobiega zaparciom i jest pomocny w kłopotach z trawieniem. Bulwy ziemniaków dostarczają także witamin: A, C oraz z grupy B (B1, B2, B3 i B6). Witamina C jest najsilniej działającym przeciwutleniaczem rozpuszczalnym w wodzie, który chroni organizm przed nowotworami i chorobami układu krążenia.

Dni Ziemniaka Potato Poland 2020

Według GUS statystyczny Polak zjada rocznie około 98 kg ziemniaków. Warzywo to jest niewątpliwie królem polskiej kuchni, który zasługuje na specjalne traktowanie. I tak jest! Co roku w różnych miejscach kraju organizowane są Krajowe Dni Ziemniaka. Tym razem Potato Poland zawitało do Lubkowa na Dolnym Śląsku. Impreza przygotowana przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Polską Federację Ziemniaka, a także Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin odbywała się w dniach 21-23 sierpnia. Po raz 27. w jedno miejsce zjechali się rolnicy, przedstawiciele firm sektora rolno-spożywczego, konsumenci oraz naukowcy. W tych dniach wszystko kręciło się wokół ziemniaka.

– Celem imprezy jest integracja branży, promocja spożycia i polskiego produktu, w tym polskiego eksportu. Chcemy, aby ta impreza była jednym z elementów programu dla polskiego ziemniaka, który ma otworzyć eksport naszych produktów rolno-spożywczych, a ziemniak odgrywa w nich dominującą rolę – podkreślał Tomasz Bieńkowski, komisarz Potato Poland XXVII Krajowe Dni Ziemniaka.

Zdaniem Grzegorza Pięty, dyrektora generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, „Krajowe Dni Ziemniaka to jedna z ważniejszych specjalistycznych imprez rolniczych w kraju, dlatego też KOWR tradycyjnie, tak jak w ubiegłym roku, został partnerem tego wydarzenia. KOWR wspiera w miarę możliwości wszystkie inicjatywy, których celem jest realne wsparcie rolnictwa i poprawa polityki rolnej”.

Potato Poland to przede wszystkim specjalistyczna impreza branżowa, składająca się z części wystawowej oraz targowej. To doskonała okazja do zapoznania się na żywo z najnowszymi osiągnięciami technicznymi i naukowymi w hodowli oraz produkcji ziemniaka.

– Połączenie wystawy rolniczej, targów i kongresu naukowo-badawczego to skuteczny sposób na wymianę informacji, podnoszenie standardów, ale też edukację wszystkich działających na rynku rolnym. Mam głęboką świadomość, że poprzez wspieranie takich inicjatyw jak Potato Poland jako KOWR tworzymy warunki sprzyjające racjonalnemu wykorzystaniu potencjału produkcyjnego, w tym przypadku rynku ziemniaczanego – dodał szef KOWR.

Jak zauważył, bardzo ważne z tego punktu widzenia było zaangażowanie i obecność przedstawicieli Pomorsko-Mazurskiej Hodowli Ziemniaka sp. z o.o., spółki nadzorowanej przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, oraz Zakładu Doświadczalnego w Boninie wchodzącego w skład IHAR – PIB Radzików. ‒ Nie bez znaczenia pozostaje też obecność na Krajowych Dniach Ziemniaka przedstawicieli z zagranicy oraz organizacja paneli poświęconych zagadnieniom międzynarodowym, związanym z rolnictwem ze szczególnie mocnym akcentem na uprawy ziemniaka, nowymi technologiami i kwestiami klimatycznymi. Był to kolejny argument aby zaangażować się w wydarzenie, bo mam pełną świadomość, że taka wymiana międzynarodowa wpływa na zwiększenie konkurencyjności polskiego sektora rolno-spożywczego, na co staramy się kłaść coraz większy nacisk. Wspieranie rolników i przedsiębiorców rolnych w rozwijaniu ich działalności to jedno z najważniejszych zadań, które stawiam przed pracownikami KOWR – zapewnił Grzegorz Pięta.

Program dla Polskiego Ziemniaka

Uczestniczący w imprezie minister Jan Krzysztof Ardanowski stwierdził, że ziemniak to roślina o ogromnym potencjale, która musi i powinna wrócić do zmianowania (naprzemienna uprawa różnych roślin w celu stworzenia najlepszych warunków do wzrostu i rozwoju – przyp. red.). ‒ To roślina bardzo wartościowa, z której można produkować przecież nie tylko żywność, ale też szereg surowców potrzebnych na rynku – podkreślił szef resortu.

Od dwóch lat w Polsce prowadzony jest Program dla polskiego ziemniaka, którego efektem jest już m.in. przygotowanie szybkiego testu na wykrywanie bakteriozy pierścieniowej ziemniaka. To ważne w przypadku dostępu naszych ziemniaków do rynku europejskiego.

Jak poinformowało Ministerstwo Rolnictwa, przewiduje się, że program będzie realizowany przez cztery lata, po czym przeprowadzona zostanie ocena efektywności przyjętych rozwiązań.

Zdaniem ministra Ardanowskiego podjęte i konsekwentnie prowadzone działania w ramach Programu dla polskiego ziemniaka powinny się przyczynić do odbudowy jego produkcji w Polsce, tym bardziej że mamy ku temu dobre warunki glebowe. Już niedługo Polska znowu może się stać ziemniaczanym potentatem.

Tymczasem w oczekiwaniu na ten dzień można odwiedzić… pomnik ziemniaka. A mamy ich w Polsce aż dwa. Jeden znajduje w Biesiekierzu koło Koszalina i jest największym pomnikiem ziemniaka na świecie. Drugi stanął w Poznaniu na Łęgach Dębińskich i zwie się Pomnikiem Pyry.

Artykuł został opublikowany w 32/2020 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 32/2020 (1948)

  • Telewizja głupieje 4 wrz 2020, 12:22 Albo już mają prokuratorskie zarzuty, albo powinni je dostać za gadanie głupot. W ostatnich miesiącach mamy cały festiwal skandali z udziałem największych gwiazd telewizji. 2
  • Niedyskrecje parlamentarne 31 sie 2020, 7:30 O tym, że Jarosław Kaczyński ma dość Zbigniewa Ziobry, kukizowcy odejdą z Koalicji Polskiej, oraz że nikt nie chce pracować w zespole powołanym przez Tomasza Grodzkiego, który opracuje systemowe zmiany w wynagradzaniu polityków - piszą Eliza Olczyk i Joanna Miziołek. 13
  • Sojusz przed burzą 3 wrz 2020, 8:52 W wyborach na szefa klubu parlamentarnego Koalicji Obywatelskiej możliwych jest kilka kandydatur, ale żaden wybór nie będzie satysfakcjonował wszystkich frakcji. Najtrudniej będzie miał kandydat namaszczony przez Borysa Budkę. 20
  • Gra o stołek 1 wrz 2020, 14:09 Liderzy Porozumienia i Solidarnej Polski nie pałają do siebie miłością, ale w obecnym położeniu, mają kilka zbieżnych celów. Głównym jest premier Mateusz Morawiecki, a kolejnym solidarność przed rekonstrukcją rządu, po której mają zmaleć wpływy obu partii. 31
  • Wirus w Kancelarii 2 wrz 2020, 19:29 Pracownicy Kancelarii Prezydenta RP i funkcjonariusze Służby Ochrony Państwa spotkali się z zespołem „Mazowsze” w sprawie organizacji tegorocznych dożynek prezydenckich. Później trafili na przymusową kwarantannę. 40
  • Koniec świata w telewizji 4 wrz 2020, 9:14 Pandemia pokazała nam, że życie bez nowości w telewizyjnych ramówkach, bo tych przez lockdown nie realizowano, nie traci na wartości. Uświadomiła, że lepiej byłoby, gdyby niektóre gwiazdy telewizyjne po prostu na antenę nie trafiały, a przynajmniej się nie odzywały. Sprawiła,... 46
  • Nowi bohaterowie Solidarności 1 wrz 2020, 16:21 Aleksander Kwaśniewski mówi, że w sierpniu 1980 siedział okrakiem na barykadzie. Tylko patrzeć, jak okaże się, że to on a nie Wałęsa skakał przez płot Stoczni, podsadzany przez Dariusza Rosatiego, prawdziwego weterana antykomunistycznej opozycji. 61
  • Gruba sprawa 3 wrz 2020, 16:25 Dla Ani Lewandowskiej strój grubej osoby, to coś, co założy na kilka minut, powygłupia się i zdejmie. Ale dla wielu ludzi to nie jest strój, to ich życie. Coś, co sprawia, że są dyskryminowani, z czym codziennie się mierzą. Zakładanie stroju w celach satyrycznych to wyraz... 76
  • Ten czaruś Kalibabka 3 lip 2016, 20:00 Sławny w PRL uwodziciel był ucieleśnieniem marzeń kobiet z prowincji o lepszym życiu. 94
  • Powrót do handlu w niedziele 3 wrz 2020, 14:08 Przedsiębiorcy chcą czasowego zniesienia zakazu handlu w niedzielę. Miałby on obowiązywać do końca pandemii i chwilę po niej. Przepisy mogą być procedowane już za maksymalnie dwa miesiące. 112
  • Antywindykacja, czyli: gdzie prawnik nie może... 3 wrz 2020, 10:56 Posłuchajcie tej opowieści. Przychodzi zadłużony do prawnika z prośbą o pomoc. A ten rozkłada ręce. I w ten oto sposób narodziła się w Polsce antywindykacja. Czyli alternatywna usługa prawna (lub doradcza), która mogła skutecznie wspomóc wielu zadłużonych w przypadkach, gdzie... 120
  • Ziemniak, król polskiego stołu 4 wrz 2020, 15:00 Ziemniaki są obecne na naszych stołach od pokoleń. W ciągu roku przeciętny Polak zjada ich około 100 kg i mimo że krajowe spożycie ziemniaków jest z roku na rok niższe, to wciąż zdecydowana większość naszych rodaków nie wyobraża sobie bez nich obiadu. 134
  • Zrównoważone rolnictwo w uprawie ziemniaków 4 wrz 2020, 14:42 Zmiany klimatu, dysproporcja płac i nieodpowiednia gospodarka rolna - to tylko kilka wyzwań, z którymi zmaga się współczesne rolnictwo. Dlatego tak ważne jest wdrażanie odpowiednich programów, szczególnie przez globalnych graczy. Firma PepsiCo Polska, która jest jednym z... 148
  • McDonald’s od lat stawia na frytki z polskich ziemniaków 4 wrz 2020, 15:02 O tym, że polskie rolnictwo jest zdrowe, nie trzeba nikogo przekonywać. Okazuje się, że frytki sprzedawane we wszystkich restauracjach McDonald’s w Polsce są produkowane z rodzimych ziemniaków. Taka sytuacja ma miejsce nie tylko nad Wisłą. W 11 krajach Europy, w których sieć... 157
  • Nawadnianie kropelkowe sposobem na ziemniaka 4 wrz 2020, 15:01 Inteligentne rolnictwo to już nie tylko moda. Jest to przede wszystkim sposób na zwiększenie wydajności upraw, przy jednoczesnym zaoszczędzeniu środków i zasobów. Firma Milex produkuje systemy do nawadniania kropelkowego dla upraw ziemniaków. Jak mówi Łukasz Głuszcz, dzięki... 167
  • Walka o zdrowego ziemniaka. Kluczowa jest diagnoza 4 wrz 2020, 14:58 Uprawy ziemniaków w Polsce rosną z roku na rok. Mimo tego, że rolnictwo jest coraz bardziej inteligentne, wielu rolnikom wciąż sen z powiek spędza zwalczanie chwastów, rozmaite patogeny i szkodniki.... 178
  • Pożytki z otrucia Nawalnego 3 wrz 2020, 13:32 Jedyną wiarygodną reakcją UE na otrucie przez putinowskie służby rosyjskiego opozycjonisty powinno być zatrzymanie Nord Stream 2. Jeśli Putin wziął to ryzyko pod uwagę, to znaczy, że projekt Gazpromu jest już martwy, być może nie z powodu oporu UE, tylko presji Stanów... 184
  • Kto po Merkel? 4 wrz 2020, 11:19 Angela Merkel dawno temu zapowiedziała, że w przyszłym roku przestanie być kanclerz Niemiec. Problem w tym, że cały czas nie wiadomo, kto ją zastąpi. Dodatkowo sytuację komplikuje pandemia. Kto w takiej sytuacji zostanie kolejnym szefem niemieckiego rządu? Oto pięć nazwisk... 196
  • Przeszczepy bakterii z jelit pomogą chorym na COVID-19? 3 wrz 2020, 12:02 60 kostek lodu z bakteriami jelitowymi od zdrowych dawców: takie leczenie zaproponują pacjentom zagrożonym ciężkim przebiegiem COVID naukowcy z WUM. – Przeszczepy bakterii jelitowych ratowały już chorych zagrożonych zgonem po przeszczepieniu szpiku. W wielu chorobach nie ma... 211
  • System niesprawiedliwości 4 wrz 2020, 11:37 „25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy” Jana Holoubka to sprawnie zrealizowany, trzymający w napięciu film o człowieku, który niesłusznie oskarżony przesiedział 18 lat w więzieniu. Filmowcy coraz częściej przez pryzmat systemu sprawiedliwości opowiadają o niedoskonałościach... 225
  • Biografie literackich gigantów 4 wrz 2020, 14:52 Michaił Bułhakow i Bruno Schulz – dwie wielkie postacie literatury nie tylko rosyjskiej i polskiej, ale światowej. Nie cieszą się taką sławą, jak na przykład Stephen King czy Dan Brown, bo to co robili to była poważna literatura i w literackiej hierarchii ich miejsce jest o... 234