Pochwała myślącego próżniactwa

Pochwała myślącego próżniactwa

Dodano:   /  Zmieniono: 2
Mówimy, piszemy i debatujemy nieustannie nad emeryturami, czyli nad tym, ile pracować, żeby potem żyć.
Praca znalazła się w centrum naszej uwagi, zupełnie jakby człowiek był do niej stworzony. Pochwałę pracy głosili najrozmaitsi myśliciele, od Karola Marksa poczynając. A przecież to jest tylko smutna konieczność pozostająca w całkowitej niezgodzie z ludzką naturą. Naturalnie mowa o pracy, jaka nie sprawia nieustannej przyjemności. To jest wyjątkowa sytuacja i marzenie wszystkich socjalistów, że człowiek wyzbędzie się alienacji i zacznie cieszyć się tym, co czyni, także dla dobra wspólnego. Praca, krótko mówiąc, jest –  nie obrażając małp – dla małp, a dla ludzi jest próżniactwo. O  próżniactwie kiedyś napisał sławną, ale dziś raczej źle ocenianą książkę Thorstein Veblen, opisując i krytykując „klasę próżniaczą".

Dzisiaj nie ma obawy, klasa próżniacza już nie istnieje, bo nawet ci, którzy bardzo dobrze zarabiają, pracują jak szaleni. Zresztą na swój sposób pracują wszyscy. Z pewnym współczuciem oglądam premiera, który musi w czasie ważniejszych debat siedzieć godzinami w Sejmie i nawet książki pod ławką nie może czytać, jak to czyniliśmy w szkole. To ciężka praca i nie wiem, czy wolałbym drzewo w lesie rąbać, czy siedzieć na  zebraniach. Mania pracy i wyścigu szczurów już tak się przyjęła, że jej nie unikniemy ani z niej nie zrezygnujemy. Jest to jednak fatalne w  demokracji, gdzie obywatele powinni znacznie więcej niż w jakimkolwiek innym ustroju myśleć. Nie da się jednak myśleć, jak się cały dzień pracuje. Dlatego za głęboko rozumnych uważam robotników budowlanych, którzy wznosili przyjacielowi dom. Kiedy przyszedł zobaczyć, co się dzieje tak około dziewiątej i zastał ich leżących na trawie, zapytani odrzekli: „nie robiem, bo się ujebiem". Święta prawda.

Myślenie jest zawsze potrzebne, ale skoro mamy ustrój, w którym sami decydujemy o swoim losie, to jest potrzebne tym bardziej. Politycy nie  mają ani sekundy na myślenie, nawet gdyby chcieli i umieli. Eksperci nie  są od myślenia, tylko od „wiedzenia", a to co innego. Więc czy w ogóle ktoś myśli? Tocqueville napisał na ten temat jedno zdanie, jakby mu się wymsknęło, którego nie znoszą ani liberałowie, ani Kościół, więc coś w  tym jest. Powiedział mianowicie, że myśleć o świecie poza religijnymi kategoriami mogą tylko ci, którzy mają dostatecznie dużo czasu, rozumu oraz pieniędzy. Święta prawda. Oczywiście były wyjątki w postaci biednych intelektualistów, ale rzadkie. Wielki socjalista Georges Sorel był inżynierem sanitarnym, ale po odrobieniu 25 lat w wieku 45 przeszedł na dobrą emeryturę (to były czasy!) i wtedy zaczął pisać, za to niemal bez przerwy przez kilka dobrych dekad. Wielki liberał Herbert Spencer miał dwadzieścia kilka lat, kiedy odziedziczył skromną sumę po wuju i  przez następne 60 lat nie tknął się żadnej pracy poza pisaniem, które miało ogromny wpływ nawet na współczesnych neoliberałów. Z kolei wielki konserwatysta lord Acton miał pieniądze z domu i najwspanialszą bibliotekę w Europie i stale pisał, i myślał.

Amerykańscy wybitni profesorowie tak dobrze zarabiają, że mogą myśleć i  pisać, a przy okazji uczyć. W Polsce stosunek do próżniaczego myślenia jest wyjątkowo negatywny, a zatem stosunek do samego myślenia jest identyczny. Bo też jak i kiedy ma myśleć uczony czy tylko nauczyciel, który nieustannie goni za tym, żeby dorobić. Dziwimy się, dlaczego w  Polsce jest tak mało innowacyjnych osiągnięć naukowych. Otóż dlatego, że  fizyk czy filozof musi mieć drugą posadę, żeby wyżywić rodzinę, i nie ma  czasu nie tylko myśleć, ale nawet czytać. Paradoksalnie, za komuny powstawały o wiele lepsze książki humanistyczne niż teraz, bo pensje były znośne, a kupić nie było co, więc był czas na myślenie.

Bez docenienia tego, że próżnowanie, myślące próżnowanie jest jedną z  niezbędnych funkcji społecznych, nigdy nie popchniemy świata. Oczywiście, jestem w tej mierze radykalnym elitarystą, bo prawo do  próżnowania powinno przysługiwać tylko tym, którzy potrafią myśleć, ale  skoro dawniej udawało się ich wyłonić, a dzisiaj też się udaje w  niektórych krajach, to dlaczego nie u nas? Cóż to za okropna mitomania z  tym idealizowaniem pracy! I nie chodzi tylko o prawo do próżniactwa dla  intelektualistów, bo najpierw musieliby pokazać, że są intelektualistami, a nie tylko akademickimi wyrobnikami. Chodzi o  szansę, o nagradzanie czy też, mówiąc wprost, posiadanie przez społeczeństwo „utrzymanków", którzy myślą, czasem długo myślą, i wcale nie muszą natychmiast dzielić się swoimi przemyśleniami, nie muszą ich opisać następnego dnia w gazecie lub wygłosić w telewizji, bo wtedy to  nie są przemyślenia, lecz banały lub bzdury. Dajmy więc sobie i ludziom wybranym nadzieję na to, że myślące próżniactwo to szansa na odnowienie demokracji. Nie bądźmy ani zazdrośni, ani zawistni, bo nie wszyscy chcemy i umiemy myśleć.

Więcej możesz przeczytać w 15/2012 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 2
  • Jann   IP
    Chciałbym widzieć Cię /rąbiącego drzewo w lesie/ za 1000zł czy siedzącego w ławach poselskich za 12000zł,kilka razy w miesiącu.Oczekuje takich-wpisowiczów- psychiatra.
    • gost_n@interia.pl   IP
      Jest rzeczą dobrą, że rozważania filozoficzne przenikają w życie praktyczne ale jeszcze lepszym dziełem byłoby przekładać je na język zrozumiały dla wszystkich. Jest pewnikiem, że człowiek bytuje na umyśle i w tym jest nasza przewaga. Dochodzimy również do przekonania, że praca, ruch są również koniecznością. W utrwalonych powiedzeniach które nazywamy mądrościami jest takie jedno w nieprawidłowym zresztą odczycie:\"Kto nie ma w głowie to ma w rękach i nogach\". Przekładając to na walutę praktyczną czas wszystko połączyć i mieć wszędzie i w rękach i w nogach i w głowie.

      Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2012 (1521)

      • Tydzień w skrócie 8 kwi 2012, 22:00 Okulary przyszłości Google nie przestaje zaskakiwać. Firma właśnie przedstawiła klip reklamujący swój nowy produkt roboczo nazwany Project Glass. To przenośny komputer w kształcie okularów. Ma zawierać większość funkcji dostępnych... 6
      • Kwestionariusz Euro 2012. Odpowiada Janusz Zaorski 8 kwi 2012, 22:00 Mecz Polska – Grecja wygra… Będzie remis. Wynik niski, być może bezbramkowy. Z naszej grupy wyjdą… Rosja na pewno. Być może Czechy. Polska na Euro… Jeśli wygramy jeden mecz, to będzie lepszy wynik niż cztery lata... 7
      • Trzy szybkie do... Magdaleny Prokopowicz 8 kwi 2012, 22:00 „Zbieramy na cycki, nowe fryzury i dragi". Mocne, dowcipne i budzące sympatię. Ale czy nie za mocne i nie zbyt śmieszne? – Ktoś, kto od lat choruje na raka, ma trochę inne podejście do niego niż osoba zdrowa. Dla nas to... 8
      • Tak zwany detektyw 8 kwi 2012, 22:00 Jest prokuratorem, sędzią i obrońcą. Kiedy trzeba, rzecznikiem. Oskarża, atakuje, potem wycofuje się i znowu oskarża. I tak w kółko. Widać, że raz rola sprawia mu przyjemność, innym razem wynika z taktyki. Zwołuje dziennikarzy, by ogłosić kolejne rewelacje. Kieruje... 10
      • Oceany piweczka 8 kwi 2012, 22:00 Podobno cenzura nie śpi. Jak podaje Gazeta.pl, Radio Opole odmówiło grania piosenki zespołu Złe Psy (lider Andrzej Nowak założył kiedyś TSA) pt. „Urodziłem się w Polsce", argumentując, że piosenka jest szowinistyczna.... 14
      • Stare Kiejkuty – daleko od trybunału 8 kwi 2012, 22:00 Za więzienia CIA w Polsce zarzuty usłyszał Zbigniew Siemiątkowski. Kto podejmował decyzje? Premier Leszek Miller, którego teraz Janusz Palikot w politycznej wojence próbuje stawiać przed Trybunał Stanu? Prezydent Aleksander Kwaśniewski? Kto wiedział? Ich następcy, którzy... 16
      • O więzieniach CIA musieli wiedzieć wszyscy premierzy i prezydenci 8 kwi 2012, 22:00 Rozmowa z Vincentem V. Severskim, oficerem wywiadu 19
      • Nasza prywatna katastrofa 8 kwi 2012, 22:00 Nie obchodzą rocznicy, nie celebrują 10 kwietnia, bo u nich każdy dzień jest pamięcią. Ich bliscy lecieli Tu-154. Byli w pracy. 22
      • Moja Polska 8 kwi 2012, 22:00 Kto by pomyślał… w Polsce znany jestem przede wszystkim jako wieloletni komisarz Unii Europejskiej do spraw jej najważniejszego w historii rozszerzenia, ale przecież unijnym komisarzem nie byłem całe życie, i mam też wyuczony zawód – i to zawód dziennikarza. Kiedy... 28
      • Ja, Janusz Tusk… 8 kwi 2012, 22:00 PIOTR NAJSZTUB:Panie Januszu… JANUSZ PALIKOT: Tak? Kim pan chciałby zostać, jak dorośnie? Powiem panu – Gombrowiczem. Najbardziej bał się tego, że się okaże, że jest naprawdę dorosły. Na razie nie ma strachu, panie Januszu.... 32
      • Pogromca ludowy 8 kwi 2012, 22:00 Na potyczkach z PSL minister finansów buduje polityczną pozycję. Ludowcy go nie znoszą. Właśnie zaczęli spłacać 20 mln zł długu, bo Rostowski był nieugięty. 38
      • Isia strojnisia 8 kwi 2012, 22:00 Tenis to nie tylko sport, to teatr pełen rekwizytów. Drogich rekwizytów. Tych vitonów, labutenów, porszaków. Na szczęście wszystkie ma już w posiadaniu Agnieszka Radwańska. 40
      • Polski seks typu A 8 kwi 2012, 22:00 To miłe przeczytać, chociaż w jednej naukowej książce, że jesteśmy narodem spełnionym, i to w czasach gdy nie ma powstań. Dziedziną naszego spełnienia jest seks. Aż 67 proc. Polaków i Polek jest bardzo zadowolonych z seksu, który uprawia. Aż 80 proc. dobrze wie, o czym mówi,... 44
      • Pochwała myślącego próżniactwa 8 kwi 2012, 22:00 Mówimy, piszemy i debatujemy nieustannie nad emeryturami, czyli nad tym, ile pracować, żeby potem żyć. 46
      • Grycanki, wystarczy być 8 kwi 2012, 22:00 Jeszcze niedawno istniały tylko w plotkarskich portalach. Uchodziły za symbol bezguścia i promotorki otyłości. Teraz Grycanki uczą nas tolerancji w programie Wojewódzkiego, a w „Vivie!” przekonują, że duże jest ładne. Lans czy coś więcej? 48
      • Strzelec naprawdę wolny 8 kwi 2012, 22:00 Do pracy przychodzą w piżamie. Przy biurku chętnie piją wino, nie mają szefa ani stałej pensji. Za to mają wolność. I choć pracują przez całą dobę, na wszystko znajdują czas. Już co piąty Polak jest freelancerem. 52
      • Między dżumą a cholerą 8 kwi 2012, 22:00 Nadchodzące wybory prezydenckie większość Francuzów kwituje wzruszeniem ramion. I nic dziwnego, gdy muszą wybierać między bezbarwnym, ale dającym się lubić pretendentem, a urodzonym przywódcą, którego polubić już nijak się nie da. 54
      • Tożsamość Mitta 8 kwi 2012, 22:00 4 kwietnia w Ameryce na serio rozpoczęły się wybory prezydenckie. Konkurentem Baracka Obamy będzie Mitt Romney. Tylko nie wiadomo jeszcze – który. 58
      • Zagłada spod mikroskopu 8 kwi 2012, 22:00 Dzięki najnowszym badaniom nad ptasią grypą terroryści i szaleńcy mogą dostać w prezencie broń masowego rażenia. 62
      • Skąd się biorą dzieci 8 kwi 2012, 22:00 Polacy nie chcą mieć dzieci, a państwo nie ma żadnego pomysłu, jak to zmienić. Ale nawet gdyby miało, efekt starań mógłby być żaden. Bo demografię niszczą trendy kulturowe – twierdzi noblista Robert Fogel. 64
      • Księżniczka sztuki 8 kwi 2012, 22:00 Miliard dolarów – tyle maleńki Katar wydał do tej pory na dzieła zachodnich artystów. A to dopiero początek. Dysponentką tej fortuny – i królową światowego rynku sztuki – jest 29-letnia szejcha Majassa al-Thani, córka katarskiego monarchy. 68
      • Bezcenna promocja 8 kwi 2012, 22:00 Co zrobi Polak, gdy może sam zadecydować, ile kosztował jego obiad w restauracji? Przyprowadzi całą rodzinę, zorganizuje wesele i zapłaci grosze? Niekoniecznie. Biznes oparty na zasadzie „płać, ile chcesz” to sposób nie tylko na promocję, ale też na realny zysk. 70
      • Chłop potęgą jest i basta 8 kwi 2012, 22:00 Wbrew wizerunkowi rozsądnego modernizatora, który stara się kreować Waldemar Pawlak, PSL to partia w największym stopniu konserwatywna, by nie powiedzieć wsteczna. 72
      • OKNA NA WIOSNĘ 8 kwi 2012, 22:00 Nieszczelna stolarka, nieprawidłowy montaż, źle dobrane szyby – wszystko to sprawia, że z domu przez okna może ulatywać aż 30 proc. ciepła. Dlatego warto sprawdzić, w jakim stanie są okna, i zająć się ich konserwacją. Jeśli to nie pomoże, trzeba pomyśleć o wymianie okien. 74
      • OCIEPLANIE DOMU 8 kwi 2012, 22:00 Planując budowę wymarzonego domu, myślimy o ciekawej architekturze, funkcjonalnych pomieszczeniach, atrakcyjnym wyposażeniu. W marzeniach nie pojawia się słowo termoizolacja. Tymczasem ciepło jest jednym z elementów, od których zależy komfort mieszkania i koszty jego użytkowania. 80
      • Jest Ziemia!Ale daleko... 8 kwi 2012, 22:00 Miliardy planet podobnych do Ziemi krążą wokół gwiazd w naszej galaktyce. Jeśli kiedyś odkryjemy metody szybkich podróży między odległymi punktami wszechświata, będziemy mieli gdzie się osiedlić. Choć niektóre z tych miejscówek mogą już być zajęte. 82
      • Nadświetlnie 8 kwi 2012, 22:00 Nie zjedzą swoich majtek w telewizji. Ani skarpetek z keczupem. Wygrali zakład. Kto jednak wie, jakie menu czeka ich jutro. 85
      • Tańsze tablety z górnej półki 8 kwi 2012, 22:00 Co prawda marnej jakości tablety możemy już dziś kupić w miarę niedrogo, ale te lepsze – jedyne godne uwagi – wciąż kosztują albo dużo, albo obscenicznie dużo. Jen- -Hsun Huang, szef firmy Nvidia, zapowiada jednak... 85
      • Elastyczny e-papier 8 kwi 2012, 22:00 LG uruchomiło produkcję „elektronicznego papieru", który ma szansę zrewolucjonizować rynek e-czytników. Dzisiejszy e-papier, taki jak stosowany choćby w Kindle’u, jest sztywny i stosunkowo gruby. Sześciocalowe... 85
      • Powrót Walkmana 8 kwi 2012, 22:00 Przez ostatnie lata mianem „Walkman" Sony określało produkowane z Ericssonem telefony, które mogły przechowywać i odtwarzać muzykę. Najnowsze walkmany z serii Z 1000 to jednak znowu urządzenia dedykowane melomanom – choć... 85
      • Trochę Brooklyn 8 kwi 2012, 22:00 Cztery nowe opowiadania o stracie, przemijaniu, o bliskich. Jednocześnie wspomnienie o dzielnicy Warszawy, w której Andrzej Stasiuk się wychowywał i narodził jako pisarz. Poznajcie mapę tego świata, czytając „Grochów”. 86
      • Do Izby Lordów, proszę 8 kwi 2012, 22:00 Hugh Grant wraca do pracy po trzech latach przerwy. Kiedyś wpadł w pułapkę zastawianą na gwiazdy przez show-biznes: stał się ofiarą własnego wizerunku. Dzisiaj ostatni wieczny chłopiec kina ma 51 lat. I liczy na drugą szansę. 90
      • Napój wyskokowy 8 kwi 2012, 22:00 Czekacie na koncerty reaktywowanego Blur? Lepiej posłuchajcie, jak lider zespołu Damon Albarn, radzi sobie z afrobeatem. 92
      • Beavis i Butt-head ratują MTV 8 kwi 2012, 22:00 Powraca kultowy obrazoburczy duet. 92
      • Jak pomieszać farbę 8 kwi 2012, 22:00 Bartosz „Fisz” Waglewski, zdolny muzyk i tekściarz, jest nie mniej zdolnym rysownikiem. Przekonacie się o tym, czytając ilustrowane przez niego „Bajki misia Fisia”. 93
      • Golgota 2.0 8 kwi 2012, 22:00 ANDRZEJ SEWERYN w roli proroka nie udaje bożego pomazańca 94
      • Granice bez granic 8 kwi 2012, 22:00 Reflektor słońca chodzi za mną w Berlinie. 96
      • BOŻ, coś Polskę. Pewna historia 8 kwi 2012, 22:00 Nie dziwię się, że zacne grono polskich patriotów głoduje, aby pomóc historii w szkole. 97
      • Jedzie pociąg 8 kwi 2012, 22:00 „Jedzie pociąg z daleka, na nikogo nie czeka, maszynisto łaskawy, byle nie do Warszawy” – śpiewa Rysio Rynkowski, z którym przejechaliśmy kiedyś pół Polski. 97
      • Na chudo 8 kwi 2012, 22:00 Wiosna (choć trudno w to uwierzyć, bo pada śnieg) zawitała nie tylko do sklepów z ciuchami, w postaci wiosennych kolekcji, czy na ulice, gdzie demonstracji antyrządowych jest więcej niż celebrytów w programach śniadaniowych. 98