Chytry zabójca

Chytry zabójca

Były premier Józef Oleksy zmarł na nowotwór, który rocznie zabija blisko 4 tys. Polaków. Wciąż nie mamy dostępu do nowoczesnych terapii.

Zmarły w grudniu Krzysztof Krauze, twórca „Długu” i „Papuszy”, swój dekalog walki z rakiem opublikował pięć lat temu. Sam walczył wówczas już od czterech lat i mógł z pełną odpowiedzialnością napisać: „Rak to nie wyrok”. Nowotwór, na który w piątek zmarł także były premier Józef Oleksy, atakuje gruczoł krokowy, zwany też prostatą lub sterczem. W Polsce u mężczyzn jest drugi, jeśli chodzi o częstość zachorowań, i trzeci pod względem umieralności. Prostata, organ wielkości kasztana w okolicy krocza pod pęcherzem moczowym, otacza górny odcinek cewki moczowej i odpowiada za produkcję niektórych płynów nasienia. Po 50. roku życia zazwyczaj się powiększa, czasem utrudniając oddawanie moczu. Dolegliwości są przykre, ale nie świadczą jeszcze o chorobie, która potrafi się rozwijać latami, nie dając żadnych objawów.

NIEPEWNE PSA

Dlatego dawniej nowotwór wykrywano już w zaawansowanym stadium, kiedy pojawiały się bolesne przerzuty do kości. Dopiero odkryty w 1970 r. swoisty antygen sterczowy (PSA, z ang. Prostate-Specific Antygen) pozwala określić zagrożenie rakiem. To o tym badaniu Krzysztof Krauze pisze w pierwszym punkcie swojego dekalogu, zachęcając, by wykonywali je wszyscy mężczyźni po czterdziestce. Podwyższone stężenie PSA we krwi, oznaczane powszechnie od końca lat 80., wzmaga czujność lekarzy i pacjentów. – Ale nie jest jeszcze równoznaczne z nowotworem, bo stężenie PSA rośnie także w przypadku zapalenia gruczołu krokowego czy łagodnego przerostu prostaty. Nowotwór można rozpoznać tylko na podstawie badania mikroskopowego wycinków uzyskanych po biopsji – podkreśla prof. Piotr Chłosta, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Urologicznego. I dodaje, że ryzyko nowotworu wzrasta wraz z wiekiem i gwałtownie rośnie po 70. roku życia. Jest także większe u mężczyzn, u których rak prostaty wystąpił w rodzinie. O nowotworze dziedzicznym mówi się, gdy chorowało na niego przynajmniej trzech krewnych w pierwszej linii (ojciec – syn, brat – brat) lub dwóch przed 55. rokiem życia. Takie osoby bezwzględnie powinny wykonać badanie PSA. Pozostałe po sześćdziesiątce lub w razie poważnego podejrzenia. Coraz częściej bowiem uważa się, że rak prostaty jest nadrozpoznawany.

W USA, gdzie rak gruczołu krokowego urósł do rangi nowotworu numer jeden wśród mężczyzn, zwłaszcza Afroamerykanów, rezygnuje się z powszechnych badań przesiewowych PSA. Przyjmuje się, że na raka prostaty zachoruje co drugi 70-latek, ale wielu z nich do końca życia nie będzie miało żadnych objawów. – W większości przypadków nowotwór rozwija się długo, nawet osiem-dziesięć lat i często ci pacjenci umierają nie na niego, a z nim, na przykład z powodów krążeniowych – tłumaczy prof. Chłosta. Nawet z przerzutami, chorzy na raka prostaty żyją cztery-pięć lat, podczas gdy w przypadku raka płuca przyzwoitym wynikiem jest rok. Dlatego większość europejskich i amerykańskich towarzystw naukowych odradza badania przesiewowe PSA. – Powinno się za to informować, że PSA może dawać fałszywie dodatnie wyniki i że istnieje coś takiego jak nadwykrywalność raka prostaty. Diagnoza bywa źródłem niepotrzebnego stresu i często niepotrzebnego leczenia. Naraża się pacjenta na niepotrzebne cierpienie – mówi dr n. med. Elżbieta Senkus, onkolog i radioterapeuta z Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Bywa jednak, że nowotwór rozwija się wyjątkowo szybko. – Zwykle od momentu wykrycia do pierwszych przerzutów mija około pięciu lat, ale są chorzy, u których pierwsze przerzuty pojawiają się po dwóch miesiącach. Nie znamy tak dobrze biologii tego raka. Zdarza się, że nawet wcześnie wykryty potrafi nas przechytrzyć – mówi prof. Piotr Wysocki z Kliniki Onkologicznej Centrum Onkologii w Warszawie.

KASTRACJA JAK MENOPAUZA

U zdiagnozowanych chorych, jeżeli choroba nie jest rozsiana po organizmie, czyli nie daje przerzutów, stosuje się leczenie operacyjne (również laparoskopowe) – wycina się prostatę, pęcherzyki nasienne i okoliczne węzły chłonne – albo radykalne napromienianie od zewnątrz lub od wewnątrz organizmu (brachy terapię). Chorzy z przerzutami poddawani są kastracji, która obniża aktywność androgenów, pobudzających rozwój raka. Stosuje się dwa jej rodzaje – chirurgiczną, polegającą na usunięciu miąższu jąder, albo farmakologiczną.

Obie te metody wiążą się z nieprzyjemnymi objawami ubocznymi. – Często przypominają one kobiecą menopauzę. Pacjenci mają zmiany nastroju, uderzenia gorąca, tkankę mięśniową stopniowo zastępuje tłuszczowa. Przy dłuższym stosowaniu zwiększa się też ryzyko powikłań kardiologicznych, cukrzycy, zawału i osteoporozy. Upośledzeniu ulega też sprawność seksualna, obniżając libido i możliwości uzyskania oraz utrzymania wzwodu – tłumaczy dr Senkus. Dodaje jednak, że hormonoterapia, na którą wrażliwa jest większość nowotworów, pozwala opóźnić rozwój choroby średnio o dwa lata. Gorzej, kiedy rak stanie się oporny na kastrację i komórki nowotworowe namnażają się mimo terapii hormonalnej. Wtedy stosuje się leczenie drugiego rzutu: radioterapię przerzutów do kości i chemioterapię. Ta metoda jest toksyczna i niszczy organizm, ale w połączeniu ze sterydami znacznie przedłuża życie.

NADZIEJA W NOWYCH LEKACH

Przez lata chemioterapia była jedyną szansą dla chorych. Dlatego Krzysztof Krauze zjeździł pół świata w poszukiwaniu nowoczesnych terapii. Ale ich prawdziwy wysyp nastąpił dopiero w 2010 r. Pojawiło się wtedy pięć nowych leków, m.in. sipuleucel-T, czyli szczepionka przeciwnowotworowa przygotowywana indywidualnie dla każdego chorego (kosztuje około 90 tys. dolarów i jest dostępna tylko w USA). Poza tym izotop radu 223, który jako emiter krótkich promieni alfa niszczy tylko komórki nowotworowe, a nie szpik, i wbudowuje się w ubytki w kości, oraz chemioterapeutyk kabazytaksel i dwa leki hormonalne: abirateron i enzalutamid.

Abirateron, dostępny w Polsce jako lek kolejnego rzutu po chemioterapii, obniża i blokuje produkcję androgenów, co pozwala wydłużyć życie nawet o cztery-pięć miesięcy. – Enzalutamid jest przyjmowany doustnie, a więc wygodny dla chorych. Przy bardzo niewielkiej liczbie i nasileniu działań niepożądanych wydłużał życie o cztery-pięć miesięcy i poprawiał jego jakość – mówi dr Senkus, która uczestniczyła w ogólnoświatowych badaniach klinicznych enzalutamidu. – Dotychczasowe badania w wielu ośrodkach wykazały, że liczba osób, którym ten lek wydłuża przeżycie zwiększyła się o 30 proc., a u ponad 80 proc. udało się opóźnić rozwój nowotworu – przyznaje prof. Chłosta. Badania Amerykanów dowiodły też, że pacjenci z zaawansowanym rakiem prostaty przyjmujący enzalutamid lepiej funkcjonują fizycznie i emocjonalnie, zwiększa się ich aktywność zarówno zawodowa, jak i w życiu prywatnym, są mniej narażeni na złamania, mają mniej nowych przerzutów. – A poprawa jakości życia jest bardzo istotna. Człowiek dotknięty przewlekłą chorobą nowotworową wcale nie musi być odsunięty na margines. Etyka zawodowa każdego lekarza nakazuje wydłużyć pacjentowi życie i zapewnić jego najlepszą jakość – tłumaczy prof. Chłosta.

Abirateron należy się tylko wąskiej grupie chorych spełniających kryteria programu lekowego, a enzalutamid pod koniec 2014 r. otrzymał pozytywną opinię Agencji Oceny Technologii Medycznych. Polscy pacjenci mają nadzieję, że wkrótce stanie się dla nich dostępny. – Leczenie hormonalne nowej generacji pozwala na spowolnienie postępu choroby, co przekłada się znacznie na wydłużenie przeżycia. Niewielka toksyczność nowych leków powoduje, że czas, który chory uzyskuje dzięki nowym terapiom, charakteryzuje się lepszą jakością życia – przyznaje prof. Wysocki. �

Okładka tygodnika WPROST: 3/2015
Więcej możesz przeczytać w 3/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 3/2015 (1662)

  • Drodzy Czytelnicy! 11 sty 2015, 20:00 Patrzyłem w ekran telewizora. Rozstrzelanie zespołu redakcyjnego „Charlie Hebdo” wywołało we mnie potok słów. Bardzo emocjonalnych. W redakcji, od szefa działu Świat, usłyszałem: „Przecież jesteśmy otwartą i... 3
  • Józef Oleksy (1946-2015) 11 sty 2015, 20:00 Ostatnia rzecz, na której Józefowi Oleksemu zależało, to zdjąć z siebie odium sprawy Olina, która przerwała na jakiś czas jego karierę polityczną i – jak twierdził – złamała mu życie. 6
  • Skaner 11 sty 2015, 20:00 Superukład w PiS Jeśli zgodnie z planami kierownictwa PiS Mirosława Stachowiak-Różecka poprowadzi kampanię prezydencką Andrzeja Dudy, będzie to oznaczać jedno: w PiS zacznie odzyskiwać wpływy Adam Hofman. W zasadzie żadna to tajemnica,... 8
  • Moja przygoda z Owsiakiem 11 sty 2015, 20:00 Byłem u Jerzego Owsiaka na długiej rozmowie wiosną 2013 r. – Sprawdziliśmy sobie, że zajmujesz się dziennikarstwem śledczym – witał mnie w pierwszych słowach. Owsiak i jego współpracownicy poświęcili mi dużo czasu, ale rozmowa była dziwna. 9
  • Atak na wolność 11 sty 2015, 20:00 Współczesny islam bywa morderczy nie tylko na marginesie terrorystycznej ekstremy. Religijne reżimy, jak Arabia Saudyjska czy Iran, poza tym, że sponsorują terroryzm, okradają też i zabijają swoich obywateli. Wszystko w imię Allaha. 14
  • Doktor paprotka 11 sty 2015, 20:00 SLD wystawił Magdalenę Ogórek jako kandydatkę w wyborach prezydenckich w dniu śmierci Józefa Oleksego. To nie tylko niestosowność, lecz także zapowiedź upadku tej partii. 20
  • Reality show Arłukowicza 11 sty 2015, 20:00 Bokser, który bardzo lubi walkę – mówią o ministrze zdrowia lekarze. Bartosz Arłukowicz właśnie ocalił skórę. „Wprost” ujawnia kulisy politycznego kryzysu wokół służby zdrowia. 22
  • Bunt lekarzy rodzinnych 11 sty 2015, 20:00 Minister zdrowia nazywa ich szantażystami i sprowadza do roli maszynek do wypisywania recept. Brytyjczycy zatrudnią ich od ręki za osiem razy więcej. Do leczenia. 25
  • Kampania króla Salomona 11 sty 2015, 20:00 Otoczenie Bronisława Komorowskiego tylko z pozoru nie przygotowuje się do kampanii wyborczej. Tak naprawdę wszystko jest już przygotowane. Przedstawiamy pięć asów, którymi zagra w najbliższym czasie otoczenie prezydenta. 27
  • Tata na stare lata 11 sty 2015, 20:00 Swoim późnym ojcostwem Janusz Korwin-Mikke wywołał polityczną sensację i kryzys w swojej partii. Ale nie jest wyjątkiem – średni wiek polskiego ojca systematycznie rośnie. 30
  • Narkotykowa opera 11 sty 2015, 20:00 Dwóch wielkich polskich bossów narkotykowych pokłóciło się o pół miliona euro. Jeden został porwany. Zwłoki drugiego znaleziono w walizce dryfującej po amsterdamskim kanale. 34
  • Judasze 11 sty 2015, 20:00 Czy uwierzycie: łatwiej przyszło mi nauczyć się odpyskowywać pyskaczom w przestrzeni publicznej (tzw. pysk outdoor), łatwiej przyszło mi mówić nawet najbardziej lewym telewizjom, że mają płacić za udział w programie, a nawet łatwiej... 37
  • Gracze 11 sty 2015, 20:00 Wbrew stereotypom gracze komputerowi to wcale nie aspołeczne i agresywne typy. To ludzie aktywni, pracowici i otwarci na świat. 38
  • Małżeństwo na weekend 11 sty 2015, 20:00 Jedno tu, drugie – tam. W innym mieście lub kraju. Spotkania w weekendy, a często rzadziej. W taki sposób funkcjonuje coraz więcej związków. 41
  • Samotna matka szuka sponsora 11 sty 2015, 20:00 Sponsoring przestał być domeną frywolnych studentek. Finansowego wsparcia w zamian za własne ciało szukają też samotne matki. 44
  • Na językach 11 sty 2015, 20:00 Patrzę na polityków jak na kreatorów mody językowej. Mają duży wpływ na nasze mówienie, a przez to i na nasze myślenie – mówi prof. Jerzy Bralczyk, językoznawca. 47
  • Wszyscy jesteśmy erotomanami 11 sty 2015, 20:00 Byłem w życiu dość czynnym miłośnikiem seksu. Dzisiaj są to po prostu wspomnienia – mówi Janusz Majewski, reżyser. 50
  • Adonis na włamie 11 sty 2015, 20:00 Proces pokazał dwie twarze znanego aktora – konesera sztuki i złodzieja. 56
  • Waleczny jak kurczak 11 sty 2015, 20:00 Legenda głosi, że to gęsi uratowały Rzym przed najazdem Galów. Tak naprawdę jednak to kury odegrały decydującą rolę w rozwoju zachodniej cywilizacji. 60
  • Tajemnice Czarnej Żmii 11 sty 2015, 20:00 Windsorowie zablokowali emisję filmu o tym, jak PR-owcy kreują wizerunek księcia Karola. Po interwencji wizerunek księcia cierpi. 64
  • Kobiety na murawy 11 sty 2015, 20:00 W kobiecym futbolu pojawiają się wielkie pieniądze, wielcy sponsorzy i wielkie gwiazdy. To najszybciej rozwijająca się dyscyplina sportu na świecie. W tym roku mundial. 66
  • Biznes 11 sty 2015, 20:00 Węgiel Kopacz jak Thatcher? Rząd przyjął plan dla Kompanii Węglowej. Rozwiązaniem jej problemów ma być likwidacja czterech kopalń, przeniesienie 6 tys. osób do innych zakładów i osłony dla 5,2 tys. zwalnianych – kosztem około 2,3... 69
  • Biznes i technologie 11 sty 2015, 20:00 Złoto dla audiofilów SONY NADAL WIERZY W SWOJEGO WALKMANA, uznając, że iPod jest tylko jego młodszym bratem. Flagowy walkman pokazany na targach CES w Las Vegas to sprzęt, który będzie raczej w zasięgu zasobnych audiofilów. Za 5 tys. zł... 74
  • Serwer do wynajęcia 11 sty 2015, 20:00 Optymalizacja kosztów, swoboda działania i wysoki komfort zarządzania – to tylko niektóre zalety korzystania z wirtualnych serwerowni lub serwerów dedykowanych. 76
  • Sukces w chmurach 11 sty 2015, 20:00 Szybciej, lepiej, taniej. Na Zachodzie już dawno zrozumiano, że biznes w chmurze przynosi wymierne korzyści. Powoli to myślenie dochodzi do Polski. 78
  • Konto firmowe szyte na miarę 11 sty 2015, 20:00 Rachunek bankowy może być dla firmy narzędziem usprawniającym jej działalność. Może się jednak stać prawdziwą kulą u nogi, generującą koszty i problemy. Dlatego kwestii wyboru banku warto poświęcić trochę czasu i znaleźć na rynku ofertę dobrze dopasowaną do potrzeb oraz... 81
  • Chytry zabójca 11 sty 2015, 20:00 Były premier Józef Oleksy zmarł na nowotwór, który rocznie zabija blisko 4 tys. Polaków. Wciąż nie mamy dostępu do nowoczesnych terapii. 86
  • Sekret Obamy 11 sty 2015, 20:00 Masz problem z realizacją postanowień? Naukowcy odnaleźli klucz do silnej woli. Należy ją oszczędzać. 88
  • Pochwała porażki 11 sty 2015, 20:00 „Foxcatcher” to jeden z oscarowych faworytów. I kolejny gorzki obraz Ameryki stworzony przez jednego z jej najzdolniejszych reżyserów: Bennetta Millera. 90
  • Literat, amator, przechodzień 11 sty 2015, 20:00 Z Tadeuszem Konwickim odchodzi cała epoka. Pozostają znakomite powieści, wybitne filmy i głęboka refleksja nad tym, skąd się wzięliśmy i kim właściwie jesteśmy. 92
  • Kalejdoskop kulturalny 11 sty 2015, 20:00 Być jak Danuta Stenka Hitchcock mawiał, że film to życie, z którego wymazano plamy nudy. „Koncert życzeń” Xaviera Kroetza, koprodukcja nowohuckiej Łaźni Nowej i TR Warszawa z wybitną rolą Danuty Stenki, to pełna suspensu... 94
  • Bomba tygodnia 11 sty 2015, 20:00 Maślaki atakują Były Grycanki, teraz są Maślaki, czyli rodzina Maślaków, która zalała swoją obecnością media. Zaczęło się od ślicznego Maślaka, który został Misterem Polski, szybko zasmakował w pozowaniu na ściankach i wdał... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany