Najszybciej rosnące gminy

Najszybciej rosnące gminy

Polskie gminy coraz lepiej gospodarują majątkiem. Rosną ich dochody własne, sprawniej wykorzystują pieniądze z UE, mniej się zadłużają. Takie wyniki przynosi ranking najbardziej efektywnie zarządzanych gmin przygotowany przez „Wprost”.

Do blisko 3,8 tys. zł wzrósł w ubiegłym roku przeciętny dochód przypadający na mieszkańca polskich gmin. Oznacza to wzrost o 5,5 proc. w porównaniu z 2013 r. Jeszcze szybciej, bo o 7,7 proc., rosły dochody własne samorządów (bez dotacji i subwencji), co wskazuje, że coraz sprawniej gospodarują one swoimi zasobami. Z zebranych przez nas danych wynika, że przeciętnie na mieszkańca przypadało w 2014 r. ponad 2 tys. zł. Dochody własne na koniec roku miały około 42-proc. udział w dochodach ogółem samorządów. Rok wcześniej ten wskaźnik nieznacznie przekraczał 40 proc. W 2014 r. samorządy zanotowały np. kilkunastoprocentowy wzrost po stronie dochodów z tytułu podatku od nieruchomości. Równie mocno rosły ich dochody majątkowe. Warto też odnotować, że już trzeci rok z rzędu spada zadłużenie samorządów. To najważniejsze wnioski, jakie nasuwają się z przygotowanego przez tygodnik „Wprost” rankingu jednostek samorządu terytorialnego. Analizie poddaliśmy dane za dwa ostatnie lata dotyczące dochodów własnych JST, wydatków majątkowych, środków pochodzących z UE, a także wskaźnika zadłużenia.

Wydatki samorządów wzrastały szybciej niż dochody. Wydały one o prawie 7 proc. więcej niż rok wcześniej. Najszybciej rosły w gminach miejskich i miejsko-wiejskich, najwolniej w miastach na prawach powiatu. Rok 2014 zamknął się deficytem w wysokości około 2,2 mld zł, podczas gdy samorządy planowały, że wyniesie on prawie 13 mld zł. To z kolei wskazuje, że włodarze gmin coraz bardziej dbają o dyscyplinę budżetów. W czerwcu resort finansów przedstawił propozycję dywersyfikacji źródeł dochodów poprzez przyznanie samorządom udziału w VAT. Jeśli propozycja ministra Mateusza Szczurka znajdzie zwolenników w Sejmie, wpłynie to na większą stabilizację dochodów JST. Ma ona też na celu zmniejszenie wpływu cykli gospodarczych na dochody samorządów. Dodatkowo ujednoliceniu miałyby ulec kryteria identyfikacji gmin najbogatszych i najbiedniejszych, z uwzględnieniem potencjału dochodowego i zróżnicowanych potrzeb wydatkowych. Efektem tych zmian może być poprawa bilansów samorządów.

KURORTY W CZOŁÓWCE

Największe i szybko rozwijające się gminy to przede wszystkim miejscowości turystyczne. W rankingu wśród gmin miejskich i miejsko-wiejskich zwyciężył Dziwnów w woj. zachodniopomorskim. Zanotował ponad 40-proc. wzrost dochodów na mieszkańca, które według stanu na koniec 2014 r. przekroczyły 6,3 tys. zł. Mocno też inwestuje. W budżecie na ten rok zaplanowano prawie dwukrotny wzrost takich nakładów. Może się także pochwalić największymi środkami z UE w przeliczeniu na mieszkańca oraz bezpiecznym poziomem zadłużenia. Zobowiązania gminy to ok. 30 proc. dochodów. Dla porównania w prawie dwukrotnie większym pod względem dochodów Rewalu wskaźnik zadłużenia przekracza 260 proc. Z kolei Krynica Morska zamieszkana przez 1400 osób może pochwalić się najwyższym dochodem własnym przypadającym na jednego mieszkańca wśród gmin miejskich i miejsko-wiejskich. W 2014 r. wskaźnik ten wzrósł o prawie jedną piątą – do 18,7 tys. zł. Poważnym źródłem dochodów były zaległe podatki od nieruchomości, a właściwie za grunty leżące pod Zalewem Wiślanym. W ostatnich latach Skarb Państwa w transzach wypłacił gminie ok. 50 mln zł. Ostatnia rata wpłynęła w ubiegłym roku. Dla Krynicy, której roczny budżet wynosi nieco ponad 30 mln zł, to poważny zastrzyk kapitału. Dzięki niemu przeprowadziła wiele inwestycji, pomógł też w pozyskaniu środków unijnych.

Wysoko znalazł się Kalisz Pomorski w woj. zachodniopomorskim. Charakteryzuje się dużą stabilnością dochodów, wydatków czy absorpcji pieniędzy unijnych w ostatnich dwóch latach. Bogactwo zawdzięcza głównie wpływom z podatków i opłat lokalnych, które stanowią ok. 57 proc. jego dochodów. Dla porównania: średnia krajowa nie przekracza 20 proc. Ich płatnikiem jest głównie wojsko. W gminie znajduje się bowiem poligon. Dobrze wypada też Karpacz na Dolnym Śląsku. Ten górski kurort może pochwalić się kilkunastoprocentowym wzrostem dochodów na mieszkańca. Tu również głównym źródłem są podatki i opłaty lokalne (ok. 48 proc.).

WIEŚ SIĘ MODERNIZUJE

Na korzyść gmin turystycznych przemawia relatywnie mała liczba ludności, co sprawia, że pieniądze – pozostawione głównie przez turystów – w przeliczeniu na jednego mieszkańca windują je na czołowe pozycje. Ale w pierwszej setce najlepszych gmin miejskich i miejsko- -wiejskich najwięcej jest gmin z Mazowsza. Głównie tych sąsiadujących z Warszawą.

Wśród gmin wiejskich liderzy są już bardziej zróżnicowani regionalnie. W ścisłej czołówce znalazły się Rząśnia w woj. łódzkim, która żyje głównie z podatków płaconych przez Kopalnię Węgla Brunatnego „Bełchatów”. To trzecia pod względem wpływów z podatków i opłat gmina w Polsce. W 2014 r. zwiększyły się one o prawie 40 proc. W efekcie dochody własne na mieszkańca przekroczyły 7,3 tys. zł. Przekłada się to na większe wydatki inwestycyjne. W 2014 r. wzrosły one o ponad 80 proc. Z kolei gmina Ożarowice w woj. śląskim, na terenie której znajduje się port lotniczy Katowice-Pyrzowice, wysoką pozycję w rankingu zawdzięcza w dużym stopniu pozyskiwaniu środków z UE i, co za tym idzie, inwestycjom. W czołówce są też gminy chętnie odwiedzane przez turystów: Narewka z Podlasia i Mielno w woj. zachodniopomorskim. Choć w gminach wiejskich poziom dochodów własnych na mieszkańca w porównaniu z miastami, gminami miejskimi i miejsko- -wiejskimi jest najniższy (średnio ok. 1400 zł), to rośnie on najszybciej. Na wsiach widać też największą dynamikę pozyskiwania pieniędzy z UE oraz wydatków inwestycyjnych. Ta grupa jest także najmniej zadłużona. Przeciętny wskaźnik zobowiązań do dochodów to około 28 proc., podczas gdy średnia dla wszystkich gmin jest o 10 pkt proc. wyższa.

DUŻE DYSPROPORCJE W DOCHODACH

Porównując zamożność prawie 2,5 tys. gmin w Polsce, widać ogromne dysproporcje. Od lat najbogatszy jest pięciotysięczny Kleszczów w woj. łódzkim, gdzie podatki płaci m.in. kopalnia „Bełchatów”. Średni dochód własny na mieszkańca przekracza tu 47 tys. zł. Druga

Krynica Morska ma już tylko 18,7 tys. zł, a trzeci Rewal 11,6 tys. zł. Z drugiej strony jest Aleksandrów w woj. lubelskim, gdzie średni dochód własny na mieszkańca to ok. 460 zł. Rozwarstwienie dochodów widać też w poszczególnych regionach, choć te najsłabsze próbują nadrabiać dystans, co odbywa się przy sporym udziale środków unijnych. Przykładem może być Podlasie, gdzie wzrost dochodów na mieszkańca (o 22 proc. w stosunku do 2013 r.) był najwyższy, a udział środków z UE w dochodach przekroczył 8 proc. Między innymi dzięki temu Podlasie awansowało na szóstą pozycję wśród najbogatszych regionów, podczas gdy jeszcze w 2013 r. znajdowało się w dole stawki.

W ścisłej czołówce nie zaszły większe zmiany. Najbogatsze gminy mamy w województwach dolnośląskim, śląskim i pomorskim, gdzie średni dochód własny na mieszkańca to 2,3-2,5 tys. zł. Z kolei tzw. ściana wschodnia (woj. lubelskie i podkarpackie) to najbiedniejsze regiony w Polsce. Tu dochody nie przekraczają 1,5 tys. zł na mieszkańca. Warto jednak zwrócić uwagę, że w tych województwach gminy, podobnie jak na Podlasiu, były mocno wspierane pieniędzmi unijnymi. ■

ZA TYDZIEŃ GMINY NAJBARDZIEJ PRZYJAZNE MIESZKAŃCOM

©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

RANKING GMIN MIEJSKICH I MIEJSKO-WIEJSKICH

GminaWojewództwoRanking (pkt)

Dochody własne na mieszkańca 2014 r. (tys. zł)

1. DZIWNÓW zachodniopomorskie 97,2 6363,2

2. KRYNICA MORSKA zachodniopomorskie 82,8 4105,5

3. KALISZ POMORSKI pomorskie 87,6 18 707,4

4. KARPACZ dolnośląskie 79,7 5185,3

5. BABIMOST lubuskie 78,7 2663,2

6. NOWE WARPNO zachodniopomorskie 78,3 2530,2

7. ŚWIERADÓW- -ZDRÓJdolnośląskie 75,7 4362,3

8. KARLINO zachodniopomorskie 74,2 3802,2

9. TOLKMICKO warmińsko- -mazurskie74,1 1483,5

10. MSZCZONÓW mazowieckie 69,7 2771,9

11. SZKLARSKA PORĘBA dolnośląskie 68,7 3345,8

12. KONSTANCIN- -JEZIORNA mazowieckie 67,9 4568,2

13. POLKOWICE dolnośląskie 67,0 7844,8

14. BOGATYNIA dolnośląskie 66,0 4997,1

15. BŁONIE mazowieckie 65,2 2818,2

16. KÓRNIK wielkopolskie 64,5 3457,7

17. STEPNICA zachodniopomorskie 63,9 1581,1

18. JÓZEFÓW mazowieckie 63,8 2960,9

19. BRWINÓW mazowieckie 63,4 2554,3

20. GLINOJECK mazowieckie 62,3 1790,0

21. CIECHOCINEK kujawsko-pomorskie 62,3 2774,4

22. GOŚCINO zachodniopomorskie 62,1 2356,4

23. DARŁOWO zachodniopomorskie 62,0 2010,3

24. SOLEC KUJAWSKI kujawsko-pomorskie 62,0 3118,9

25. ALEKSANDRÓW ŁÓDZKI łódzkie 61,3 2687,9

26. POŁANIEC świętokrzyskie 61,1 3511,9

27. LIMANOWA małopolskie 59,8 2454,9

28. UNIEJÓW łódzkie 59,7 2186,7

29. PRUSZCZ GDAŃSKIpomorskie 58,9 2445,5

30. ZAGÓRZ podkarpackie 58,8 1166,1

31. POLANICA-ZDRÓJdolnośląskie 58,4 2530,1

32. STRYKÓW łódzkie 58,3 3173,7

33. KLECZEW wielkopolskie 58,1 3659,6

34. KOZIENICE mazowieckie 57,0 3097,2

35. LIDZBARK WARMIŃSKIwarmińsko- -mazurskie56,8 2243,5

36. ZĄBKI mazowieckie 56,6 2211,0

37. MYŚLENICE małopolskie 55,2 2984,6

38. CIECHANÓW mazowieckie 54,7 1937,0

39. STALOWA WOLA podkarpackie 54,5 1896,0

40. PODKOWA LEŚNA mazowieckie 54,1 4619,9

41. SZPROTAWA lubuskie 53,7 1898,2

42. DEBRZNO pomorskie 53,6 1432,2

43. MICHAŁOWO podlaskie 53,4 2358,6

44. ZBĄSZYNEK lubuskie 53,4 2590,7

45. SŁAWKÓW śląskie 53,1 2484,3

46. SKAWINA małopolskie 53,0 2330,3

47. MIĘDZYZDROJE zachodniopomorskie 52,1 4797,3

48. IMIELIN śląskie 51,8 2684,7

49. LUBAWA warmińsko- -mazurskie51,3 2594,0

50. WISŁA śląskie 50,9 2462,3

51. USTKA pomorskie 50,8 2215,4

52. TARCZYN mazowieckie 49,4 2729,9

53. SWARZĘDZ wielkopolskie 49,4 2415,9

54. MARGONIN wielkopolskie 49,4 2524,9

55. GŁOGÓW dolnośląskie 49,2 2554,2

56.OŻARÓW MAZOWIECKImazowieckie 47,7 4008,7

57. KOŁOBRZEG zachodniopomorskie 47,5 2765,7

58. LĘBORK pomorskie 47,3 1885,8

59. BIERUŃ śląskie 46,7 2739,2

60. BOLESŁAWIEC dolnośląskie 46,6 2436,2

61. SOŚNICOWICE śląskie 46,5 1745,4

62. MIĘDZYBÓRZ dolnośląskie 45,9 1742,8

63. GOGOLIN opolskie 45,8 3104,9

64. ŚWIECIE kujawsko-pomorskie 44,1 2332,9

65. POLICE zachodniopomorskie 43,8 2788,6

66. MILANÓWEK mazowieckie 43,3 2674,2

67. ŁEBA pomorskie 42,8 3915,9

68. WOJKOWICE śląskie 42,7 2119,6

69. PUŁAWY lubelskie 42,6 2435,1

70. NOWY TARG małopolskie 41,9 1881,3

71. CIESZYN śląskie 41,8 2314,2

72. SEROCK mazowieckie 41,4 2205,5

73. RESKO zachodniopomorskie 41,3 1968,8

74. ŚRODA ŚLĄSKA dolnośląskie 40,6 2088,9

75. GRODZISK MAZOWIECKImazowieckie 40,1 2412,0

76. BUKOWNO małopolskie 40,0 2475,4

77. RADZIONKÓW śląskie 39,9 1976,2

78. LĘDZINY śląskie 38,7 2128,4

79. ŻUKOWO pomorskie 38,6 1808,5

80. USTROŃ śląskie 38,4 2679,0

81. KAMIEŃSK łódzkie 38,1 2375,8

82. GOLENIÓW zachodniopomorskie 37,9 2220,5

83. KARGOWA lubuskie 36,9 1496,8

84. SŁUBICE lubuskie 36,3 2326,3

85. OŻARÓW świętokrzyskie 36,2 2498,1

86. ZATOR małopolskie 36,1 1938,6

87. ŻARÓW dolnośląskie 35,7 2203,6

88. ZGORZELEC dolnośląskie 35,6 2140,7

89. BOCHNIA małopolskie 35,3 2174,3

90. MIĘDZYCHÓD wielkopolskie 35,3 2171,7

91. ZAKOPANE małopolskie 35,2 2928,8

92. OPALENICA wielkopolskie 34,0 1867,2

93. SOKOŁÓW PODLASKImazowieckie 30,6 2200,2

94. ŁOBEZ zachodniopomorskie 29,9 1784,6

95. DROHICZYN podlaskie 29,9 1548,4

96. RADKÓW dolnośląskie 27,1 1783,9

97. STRZEGOM dolnośląskie 25,8 2016,2

98. ŚRODA WIELKOPOLSKAwielkopolskie 25,8 2343,6

99. LUBACZÓW podkarpackie 24,5 1605,7

100. OŚNO LUBUSKIE lubuskie 23,8 2135,4

Źródło: MF, GUS, obliczenia własne

RANKING GMIN WIEJSKICH

GminaWojewództwoRanking (pkt)

Dochody własne na mieszkańca 2014 r. (tys. zł)

1. RZĄŚNIA łódzkie 92,2 7350,9

2. OŻAROWICE śląskie 86,6 2696,1

3. NAREWKA podlaskie 80,1 3556,8

4. MIELNO zachodniopomorskie 78,2 5922,0

5. POSTOMINO zachodniopomorskie 76,5 3286,1

6. KLESZCZÓW łódzkie 73,9 47.173,4

7. SULMIERZYCE łódzkie 73,7 3659,4

8. JERZMANOWA dolnośląskie 73,5 6211,5

9. PSZCZEW lubuskie 73,0 3221,8

10. MIELNIK podlaskie 70,5 5836,2

11. RUDNA dolnośląskie 68,2 4812,6

12. SOLINA podkarpackie 68,1 3765,2

13. MIERZĘCICE śląskie 67,1 1723,6

14. KOSAKOWO pomorskie 67,0 3302,5

15. ŁYSOMICE kujawsko-pomorskie 66,5 2895,6

16. ORLA podlaskie 65,2 2921,2

17. SZTUTOWO pomorskie 64,9 1771,0

18. SŁUPSK pomorskie 64,9 2995,0

19. TERESIN mazowieckie 64,9 2977,4

20. WIELKA WIEŚ małopolskie 64,8 2449,7

21. JAWORZE śląskie 64,7 1972,7

22. RASZYN mazowieckie 64,4 3115,7

23. REWAL zachodniopomorskie 63,2 11.599,2

24. TARNOWO PODGÓRNEwielkopolskie 62,5 4625,5

25. CISNA podkarpackie 62,4 3196,8

26. MICHAŁOWICE mazowieckie 62,2 4425,1

27. NADARZYN mazowieckie 62,1 4889,3

28. STAWIGUDA warmińsko- -mazurskie62,0 3395,3

29. WOLA UHRUSKA lubelskie 61,7 1205,1

30. OSIELSKO kujawsko-pomorskie 61,7 3089,8

31. ŻABIA WOLA mazowieckie 61,1 2531,7

32. NIEPORĘT mazowieckie 59,7 3240,0

33. USTKA pomorskie 58,5 2999,6

34. UJAZD łódzkie 58,3 2187,7

35. CZOSNÓW mazowieckie 57,9 3130,8

36. IZABELIN mazowieckie 57,5 3257,9

37. POWIDZ wielkopolskie 56,4 4294,7

38. KROŚNICE dolnośląskie 56,2 2560,1

39. SZCZERCÓW łódzkie 56,1 3778,0

40. RADWANICE dolnośląskie 54,7 2996,6

41. ZGORZELEC dolnośląskie 53,9 3049,3

42. SŁUPNO mazowieckie 52,8 4163,6

43. RADZIEJOWICE mazowieckie 52,7 2776,8

44. PRZYKONA wielkopolskie 52,7 5453,9

45. PŁUŻNICA kujawsko-pomorskie 52,2 1854,6

46. GROMADKA dolnośląskie 50,9 2233,3

47. BOBROWICE lubuskie 50,8 3430,3

48. DŁUGOŁĘKA dolnośląskie 50,6 2251,4

49. KĘSOWO kujawsko-pomorskie 50,2 2267,7

50. KOMORNIKI wielkopolskie 50,1 2704,6

51. SUWAŁKI podlaskie 50,0 2541,1

52. POLSKA CEREKIEW opolskie 49,9 2055,2

53. WIELKA NIESZAWKA kujawsko-pomorskie 49,3 3080,4

54. MŚCIWOJÓW dolnośląskie 49,3 1447,0

55. MORAWICA świętokrzyskie 48,2 1654,4

56. DYGOWO zachodniopomorskie 47,6 2050,4

57. LELÓW śląskie 47,5 1437,3

58. DOBRZEŃ WIELKIopolskie 47,4 3657,3

59. UJSOŁY śląskie 47,1 1273,9

60. JEDWABNO warmińsko- -mazurskie46,8 2278,1

61. LIPNICA pomorskie 46,7 1780,7

62. BEŁCHATÓW łódzkie 46,5 2196,5

63. KONARZYNY pomorskie 46,0 1763,1

64. PŁOSKINIA warmińsko- -mazurskie45,4 2011,2

65. DOBROSZYCE dolnośląskie 44,8 1405,4

66. JEŻÓW SUDECKI dolnośląskie 44,5 2086,8

67. KONDRATOWICE dolnośląskie 44,5 1783,8

68. BIAŁE BŁOTA kujawsko-pomorskie 44,4 2654,7

69. KONOPISKA śląskie 43,1 1346,1

70. OLSZTYN śląskie 41,7 1840,7

71. ŁĄCK mazowieckie 41,6 1762,7

72. PIETROWICE WIELKIE zachodniopomorskie 41,1 2590,5

73. DOBRA SZCZECIŃSKA śląskie 41,4 1773,3

74. JEŻÓW łódzkie 40,9 2352,8

75. KRZĘCIN zachodniopomorskie 40,5 1579,9

76. STARY DZIKÓW podkarpackie 40,0 2136,6

77. CIASNA śląskie 39,7 1649,3

78. LISZKI małopolskie 39,7 1543,9

79. WILKÓW opolskie 39,4 2349,2

80. NOWA WIEŚ WIELKAkujawsko-pomorskie 39,4 1974,0

81. STEGNA pomorskie 38,8 2166,5

82. BARCIANY warmińsko- -mazurskie38,4 1823,3

83. STARCZA śląskie 37,8 1660,0

84. ZABÓR lubuskie 37,0 2046,9

85. GIETRZWAŁD warmińsko- -mazurskie36,5 1914,6

86. JAKTORÓW mazowieckie 35,8 2669,1

87. SKĄPE lubuskie 35,2 2616,9

88. WIELISZEW mazowieckie 33,8 2662,1

89. CEKCYN kujawsko-pomorskie 33,5 1363,6

90. ŚLIWICE kujawsko-pomorskie 33,4 1566,4

91. GŁOGÓW dolnośląskie 32,9 2264,0

92. SUSZEC śląskie 32,5 2182,4

93. MEDYKA podkarpackie 32,2 2016,8

94. STĘŻYCA lubelskie 29,8 1333,5

95. WIĄZOWNA mazowieckie 29,6 2608,8

96. SŁOŃSK lubuskie 27,0 1695,5

97. OŁAWA dolnośląskie 25,2 2223,5

98. EŁK warmińsko- -mazurskie22,8 1928,4

99. ŁĘKAWICA śląskie 22,1 1547,9

100. UŚCIE GORLICKIEmałopolskie 18,5 1434,5

Źródło: MF, GUS, obliczenia własne

Okładka tygodnika WPROST: 31/2015
Więcej możesz przeczytać w 31/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 0

Czytaj także